Development Concepts of Coastal Parks: A Comparative Analysis of Kusadasi and Sumgayit

Bu çalışma, Kuşadası (Türkiye) ve Sumqayıt (Azerbaycan) kentlerinin kentsel çevrelerinde yer alan sahil parklarının ekolojik, mekânsal ve sosyo-kültürel rollerini inceleyerek, bu parkların işlevsel bölgelemesi ve gelişim potansiyelleri üzerine karşılaştırmalı bir analiz sunmaktadır. Kıyı kentlerinin kentsel genişleme ve artan turizm baskısıyla karşı karşıya kaldığı günümüzde, rekreasyon alanlarının planlanması, korunması ve geliştirilmesine yönelik sürdürülebilir stratejiler, çevresel dayanıklılığın sağlanması ve kent sakinlerinin yaşam kalitesinin artırılması açısından büyük önem taşımaktadır. Peyzaj-ekolojik, mimari ve sosyo-işlevsel yaklaşımlardan yararlanılarak yürütülen bu araştırma, her iki kentteki sahil parkı sistemlerinin mekânsal organizasyonu, erişilebilirliği ve kentsel bütünleşmesi açısından temel benzerlik ve farklılıkları ortaya koymaktadır. Ampirik gözlemler ve saha analizleri, Kuşadası’nın sahil bölgesinin tarihî mirası ve turizm odaklı tasarımıyla öne çıktığını, buna karşılık Sumqayıt bulvar sisteminin toplumsal rekreasyon ve kentsel bağlantısallığı vurgulayan modern bir işlevsel düzene sahip olduğunu göstermektedir. Çalışma, sahil parklarının yerel mikroiklimlerin düzenleyicisi, sosyal etkileşim merkezleri ve sürdürülebilir turizmin itici gücü olarak oynadığı rolü vurgulamaktadır. Karşılaştırmalı değerlendirme temelinde, Kuşadası’nın miras duyarlı tasarım ilkelerini Sumqayıt’ın bütüncül ekolojik planlama yaklaşımıyla birleştiren bir gelişim konsepti önerilmektedir. Bulgular, iklim, demografi ve altyapı kaynaklı zorluklarla karşılaşan kıyı kentlerinin uyum kapasitesini artırmak için katılımcı ve kapsayıcı tasarım, gelişmiş erişilebilirlik ve işlevsel çeşitliliğin gerekliliğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, bu araştırma kültürel kimlik, çevresel sorumluluk ve rekreasyon işlevselliğini uyumlu hale getiren bir sahil parkı gelişim modeli sunarak sürdürülebilir kıyı kentleşmesi üzerine yürütülen tartışmalara katkı sağlamaktadır.

This study investigates the ecological, spatial, and socio-cultural roles of coastal parks within the urban environments of Kusadasi (Türkiye) and Sumgayit (Azerbaijan), focusing on the comparative analysis of their functional zoning and developmental potential. As coastal cities continue to experience urban expansion and increasing tourism pressure, sustainable strategies for planning, maintaining, and enhancing recreational areas become crucial for ensuring environmental resilience and improving residents’ quality of life. Drawing on landscape-ecological, architectural, and socio-functional perspectives, this research identifies key similarities and differences in the spatial organization, accessibility, and integration of coastal park systems in both cities. Empirical observations and field analyses reveal that Kusadasi’s coastal zone is characterized by its historical heritage and tourism-oriented design, whereas Sumgayit’s boulevard system features a modern, functional layout emphasizing community recreation and urban connectivity. The study highlights the role of coastal parks as regulators of local microclimates, social interaction hubs, and catalysts for sustainable tourism. Based on the comparative assessment, a development concept is proposed that combines Kusadasi’s heritage-sensitive design principles with Sumgayit’s integrated ecological planning approach. The findings underscore the necessity of participatory and inclusive design, improved accessibility, and functional diversity to enhance the adaptive capacity of coastal cities facing climate, demographic, and infrastructural challenges. Ultimately, the research contributes to the discourse on sustainable coastal urbanism by offering a model for harmonizing cultural identity, environmental stewardship, and recreational functionality in coastal park development.