Türkiye’de Düşük Gelirli Konutların Kentsel Dönüşümüne Yönelik RIBA İş Planı Entegrasyonlu Dijital Katılım Modeli

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 2, 88 - 108, 31.12.2025

İrem Taş , Ilkim Markoc

https://doi.org/10.58317/eksen.1828506

Öz

Türkiye'deki düşük gelirli konut alanlarında yapılan kentsel dönüşüm çalışmaları, sınırlı katılım, şeffaflık eksikliği ve sosyal dışlanma gibi sorunlarla karşı karşıyadır. Bu çalışma, RIBA Plan of Work (PoW) modelini dijital katılım araçlarıyla bütünleştirerek söz konusu açığı kapatmayı amaçlamaktadır. Önerilen model, Coğrafi Bilgi Sistemleri (GIS), dijital ikizler, VR/AR tabanlı görselleştirme, blok zinciri tabanlı sistemler ve çevrimiçi geri bildirim platformları ile PoW'un her aşamasını içermektedir. Böylece, bilgi akışını hızlandıran ve “dijital araç - katılım türü - sosyal/teknik çıktı” zinciri boyunca kararları haklı gösteren bir yönetişim omurgası oluşturur. Model, 2015-2025 yılları arasında Scopus, Web of Science, DergiPark ve Google Scholar veri tabanlarında yapılan sistematik bir tarama sonucunda oluşturulmuştur. Taramada RIBA Plan of Work, dijital katılım, PPGIS, BIM, VR/AR, dijital ikiz ve blockchain kavramlarını birleştiren Boolean arama dizgileri kullanılmıştır. PRISMA akışı doğrultusunda ön eleme ve tam metin değerlendirmesi yapılmış, toplam 42 çalışma incelenerek aşama-araç-katılım-çıktı eşleştirmeleri çıkarılmıştır. Bu eşleştirmeler tematik sentez yöntemiyle bir araya getirilerek modelin yapısı oluşturulmuştur. Bulgular, modelin erken aşamalarda ihtiyaçların ve önceliklerin görünürlüğünü artırdığını, planlamada koordinasyonu güçlendirdiğini, teknik tasarımda performansa dayalı karar vermeyi desteklediğini ve kullanım aşamasında memnuniyet ve geri bildirim döngülerini desteklediğini göstermektedir. Ancak, dijital uçurum, veri güvenliği ve mevzuata uygunluk, modelin uygulanmasında sınırlayıcı faktörler olarak ortaya çıkmaktadır. Genel olarak, model mimari süreç yönetimini sosyal müzakere ve öğrenme süreçleriyle ilişkilendirerek, düşük gelirli konut alanlarında daha kapsayıcı, şeffaf ve sürdürülebilir bir yenilenme yaklaşımı sunmaktadır. Bu çalışma, mimari süreç yönetimini (RIBA PoW) dijital katılım mekanizmalarıyla aşamalı bir şekilde sistematik olarak ilişkilendiren yeni bir metodolojik çerçeve sunmakta ve her aşama için somut araç-katılım-çıktı eşlemeleri önermektedir; ampirik doğrulama bu çalışmanın kapsamı dışındadır ve gelecekteki çalışmalar için planlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Dijital katılım , RIBA Plan of Work , Kentsel dönüşüm , Sosyal sürdürülebilirlik , Kapsayıcılık

Etik Beyan

Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Bilimsel Araştırma ve Yayın Etik Kurulu tarafından etik incelemeden geçirilmiş ve onaylanmıştır (Etik Rapor Doğrulama Adresi: etik.yildiz.edu.tr/dogrula; Rapor Numarası: 20250605651; Doğrulama Kodu: 8a079)

Destekleyen Kurum

Bu çalışma için yazarlar herhangi bir finansman almamışlardır.

Teşekkür

Bu makale, Yıldız Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi, Konut Üretimi ve Yapım Yönetimi Ana Bilim Dalı’nda yapılan yüksek lisans tez çalışmasının bir parçasıdır.

A RIBA Plan of Work-Integrated Digital Participation Framework for Urban Regeneration in Low-Income Housing: The Case of Türkiye

Öz

Urban regeneration studies in low-income housing areas in Türkiye have problems with limited participation, a lack of transparency, and social exclusion. The study aims to work on these issues by integrating the RIBA Plan of Work (PoW) framework with digital participation tools. The proposed model has each stage of the PoW with Geographic Information Systems (GIS), digital twins, VR/AR-based visualization, blockchain-based systems, and online feedback platforms. So, it establishes a governance backbone that accelerates information flow and justifies decisions across the chain of “digital tool - participation type - social/technical output.” The model was developed based on a systematic search conducted between 2015 and 2025 in the Scopus, Web of Science, DergiPark, and Google Scholar databases. The search used Boolean search strings combining the concepts of RIBA Plan of Work, digital participation, PPGIS, BIM, VR/AR, digital twin, and blockchain. Preliminary screening and full-text evaluation were performed in accordance with the PRISMA flow, and a total of 42 studies were examined to derive stage-tool-participation-output matches. These matches were brought together using the thematic synthesis method to form the structure of the model. Findings show that the model enhances the visibility of needs and priorities in early stages, strengthens coordination in planning, supports performance-based decision making in technical design, and supports satisfaction and feedback cycles during the occupancy phase. However, the digital gap, data security, and regulatory compliance are limitations to its implementation. Overall, the model links architectural process management with social negotiation and learning processes, offering a more inclusive, transparent, and sustainable regeneration approach in low-income housing areas. This study presents a new methodological framework that systematically links architectural process management (RIBA PoW) with digital participation mechanisms in a phase-based manner, proposing concrete tool-participation-output mappings for each phase; empirical validation is beyond the scope of this study and is planned for future work.

Anahtar Kelimeler

Digital participation , RIBA Plan of Work , Urban regeneration , Social sustainability , Inclusivity

Etik Beyan

Ethical review and approved by the YTU Social Sciences Institute Scientific Research and Publication Ethics Board (Ethics Report Verification Address: etik.yildiz.edu.tr/dogrula; Report Number: 20250605651; Verification Code: 8a079)

Destekleyen Kurum

This research received no external funding.

Teşekkür

This article is a part of a master’s dissertation research at Yildiz Technical University, Department of Architecture, Construction Management and Building Production.

Kaynakça

• Alexander, F. S. (2005). Land bank strategies for renewing urban land. Local Initiatives Support Corporation.
• Arnstein, S. R. (1969). A ladder of citizen participation. Journal of the American Institute of Planners, 35(4), 216-224. https://doi.org/10.1080/01944366908977225
• Başdoğan, S., Saygılı, B., Babacan Demirel, A., Bıyıklı, N., Yaşar, U., & Ergün, İ. (2025). A roadmap on value-based distribution model: The case of İsmetpaşa Neighborhood. ICREDM 2025 - 4th International Conference on Real Estate Development and Management, Ankara.
• Bican, N. B. (2020). Public mass housing practices in Turkey: The urgent need for research-based spatial decision-making. Journal of Housing and the Built Environment, 35(2), 461-479.
• Brovelli, M. A., Minghini, M., & Zamboni, G. (2016). Public participation in GIS via mobile applications. ISPRS Journal of Photogrammetry and Remote Sensing, 114, 306-315. https://doi.org/10.1016/j.isprsjprs.2015.04.002
• Dorostkar, E., & Ziari, K. (2025). Urban planning and metaverse technologies for sustainable cities: Reducing environmental footprints and enhancing social equity (A case study of Tehran, Iran). Environmental and Sustainability Indicators, 28, 100913. https://doi.org/10.1016/j.indic.2025.100913
• Dündar, Ö. (2001). Models of urban transformation: Informal housing in Ankara. Cities, 18(6), 391-401. https://doi.org/10.1016/S0264-2751(01)00031-2
• Elghaish, F., Mohandes, S. R., Rahimian, F., Abrishami, S., & Hosseini, M. R. (2025). Predictive digital monitoring of construction resources: An integrated digital twin solution. Engineering, Construction and Architectural Management. Advance online publication. https://doi.org/10.1108/ECAM-04-2025-0604
• Elmqvist, T., Bai, X., Frantzeskaki, N., Griffith, C., Maddox, D., McPhearson, T., Parnell, S., Romero-Lankao, P., Simon, D., Roberts, D., Sendstad, M., Seto, K. C., & Wilkinson, C. (2019). Sustainability and resilience for transformation in the urban century. Nature Sustainability, 2, 267-273.
• Gonçalves, J., Freitas, I., & Arnaut, D. (2025). Who shapes the city? Governance, resistance, and urban regeneration in Sant’Ana Hill. Land, 14(4), 820. https://doi.org/10.3390/land14040820
• Gökçe, N., & Salalı, E. (2014). Kentsel dönüşümde değer esaslı hak sahipliği belirleme modeli. TMMOB Şehir Plancıları Odası Yayını.
• Grainger-Brown, J., Malekpour, S., Raven, R., & Taylor, E. (2022). Exploring urban transformation to inform the implementation of the Sustainable Development Goals. Cities, 131, 103928. https://doi.org/10.1016/j.cities.2022.103928
• Gribble, E. L. (2023). Architectural briefing and argumentation: An instrumental case study on the new university campus at UCL East (RIBA Stages 1-3). Doctoral thesis, University College London.
• Haghrahmani, S., & Ercoskun, O. (2025). Satisfaction and Socio-Spatial Segregation in Urban Transformation: The Case of Mamak-Ankara. Gazi University Journal of Science Part B: Art Humanities Design and Planning, 13(3), 513-526.
• Horelli, L., & Wallin, S. (2024). Civic engagement in urban planning and development. Land, 13(9), 1446. https://doi.org/10.3390/land13091446
• Hölscher, K., & Frantzeskaki, N. (2021). Perspectives on urban transformation research: Transformations in, of, and by cities. Urban Transformations, 3(2). https://doi.org/10.1186/s42854-021-00019-z
• Hu, Y., Lv, Z., Wu, J., Janowicz, K., Zhao, X., & Yu, B. (2013). A multi-stage collaborative 3D GIS to support public participation. International Journal of Digital Earth, 6(3), 233-249.
• Karakurt Tosun, E. (2018). Yaşanabilir kentler inşa etme sürecinde kentsel dönüşüm çalışmalarının analizi: Bursa örneği. Paradoks Ekonomi, Sosyoloji ve Politika Dergisi, 14(Özel Sayı 1), 17-30.
• Kentsel Dönüşüm Rehberi. (2023). Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı.
• Lawson, L., & Kearns, A. (2010). Community engagement in regeneration: Are we getting the point? Journal of Housing and the Built Environment, 25(1), 19-36.
• Ma, W. (2021). From city branding to urban transformation: How do Chinese cities implement city branding strategies? (Doctoral dissertation, Delft University of Technology). TU Delft Repository. https://doi.org/10.4233/uuid:c768cd19-f45e-4b1a-94e1-2a828d6cf175
• Mangnus, A. C., Vervoort, J. M., Renger, W. J., Nakic, V., Rebel, K. T., Driessen, P. P. J., & Hajer, M. (2022). Envisioning alternatives in pre-structured urban sustainability transformations: Too late to change the future? Cities, 120, 103466.
• Markoç, İ. (2017). Konut kullanıcısı hareketliliğinde kalite ve memnuniyet değerlendirmesi: Sarıgöl konut dönüşüm alanı. Doctoral dissertation, Yıldız Technical University, Istanbul, Turkey.
• Markoç, İ., & Çınar, C. (2017). Reading housing satisfaction parameters over housing mobility in the redevelopment process: Sarigol, Istanbul, Turkey. Cogent Social Sciences, 3(1), 1412915. https://doi.org/10.1080/23311886.2017.1412915
• Markoç, İ., & Çınar, C. (2018). Loss of social belonging, displacement and social exclusion in the neighborhood: Urban redevelopment in Sarigol, Istanbul, Turkey. Megaron, 13(2), 169-181. https://doi.org/10.5505/MEGARON.2017.97658
• Moufid, O., Praharaj, S., Oulidi, H. J., & Momayiz, K. (2025). A digital twin platform for the cocreation of urban regeneration projects: A case study in Morocco. Habitat International, 161, 103427. https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2025.103427
• Nanvai Farkhad, N., & Beyhan, F. (2025). BIM tabanlı BEM Süreci ile Yüksek Enerji Performanslı Bina Tasarımının İlk Aşamasında Üretken Tasarım Yaklaşımı. Gazi University Journal of Science Part B: Art Humanities Design and Planning, 13(2), 263-277.
• Öngören, G., & Çolak, N. İ. (2015). Kentsel dönüşüm rehberi. T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı.
• Pal, A., Lin, J. J., Amer, F., Hsieh, S.-H., & Golparvar-Fard, M. (2025). Automatic mapping of schedule activities and reality models for tracking construction progress. Engineering, Construction and Architectural Management. Advance online publication. https://doi.org/10.1108/ECAM-08-2024-1166
• Park, E. J., Kang, E., & Shin, Y.-J. (2025). Urban regeneration and community participation: A critical review of project-based research. Open House International. https://doi.org/10.1108/OHI-04-2024-0127
• Pham, V. H. S., & Khoi, L. N. Q. (2024). Artificial intelligence models to predict optimal trade-off on construction management. Engineering, Construction and Architectural Management. Advance online publication. https://doi.org/10.1108/ECAM-06-2024-0698
• Putnam, R. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. Simon & Schuster.
• Ramirez Aranda, N., De Waegemaeker, J., & Van de Weghe, N. (2023). The evolution of public participation GIS (PPGIS) barriers in spatial planning practice. Applied Geography, 155, 102940. https://doi.org/10.1016/j.apgeog.2023.102940
• Ruá, M. J., Huedo, P., Cabeza, M., Saez, B., & Agost-Felip, R. (2021). A model to prioritise sustainable urban regeneration in vulnerable areas using SWOT and CAME methodologies. Journal of Housing and the Built Environment, 36(4), 1603-1627.
• Sabır, B. (2019). Present Narratives of 1st of May Neighbourhood in İstanbul Through Participation. Gazi University Journal of Science Part B: Art Humanities Design and Planning, 7(4), 459-469.
• Sarı Haksever, T. (2020). Bayrampaşa: Konut alanlarının dönüşümünde kamu arazilerinin kullanımı: Bayrampaşa örneği. 21. Yüzyılda Konut Tartışmaları Kongresi, Ayvansaray Üniversitesi.
• Sarı Haksever, T., & Çınar Çıtak, C. (2019). The coordination of actors in urban regeneration projects: Fikirtepe, Istanbul, Turkey. Journal of Contemporary Urban Affairs, 3(2), 114-123. https://doi.org/10.25034/ijcua.2018.4708
• Tan, Y., He, J., Han, H., & Zhang, W. (2019). Evaluating residents’ satisfaction with market-oriented urban village transformation: A case study of Yangji Village in Guangzhou, China. Cities, 95, 102394.
• Testi, N., Marconi, R., & Pasher, E. (2025). Exploring the potential of blockchain technology for citizen engagement in smart governance. Open Research Europe, 3(183). https://doi.org/10.12688/openreseurope.16153.4
• Tıraş, M. (2019). Yerel yönetimlerde kentsel dönüşüm uygulamaları: Bursa Yıldırım İlçesi örneği (Yüksek Lisans Tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü
• Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2023). Hanehalkı bilişim teknolojileri kullanım araştırması. https://data.tuik.gov.tr
• Visser, K. (2020). “I really wanted to stay in the same neighbourhood...”: Neighbourhood choice and satisfaction in the context of forced relocation- Young people's perspectives. Journal of Housing and the Built Environment, 35(2), 443-460.What Works Clearinghouse. (2022). What Works Clearinghouse procedures and standards handbook (Version 5.0). U.S. Department of Education, Institute of Education Sciences.
• Wijesiri, S., & Siriwardena, M. (2018). A framework for sustainable design decision-making using RIBA Plan of Work. In FARU 2018 Proceedings (pp. 200-210). University of Moratuwa.
• Wimalaratne, P. L. I., & Kulatunga, U. (2025). Buildability momentum across project stages: Empirical insights from RIBA plan of work towards sustainable construction. In K. G. A. S. Waidyasekara, H. S. Jayasena, P. L. I. Wimalaratne, & G. A. Tennakoon (Eds.), Proceedings of the 13th World Construction Symposium (pp. 332-346). CIOB. https://doi.org/10.31705/WCS.2025.25
• Withanage, K. T., & De Silva, N. (2020). Can RIBA Plan of Work (2013) be used as a tool for conflict avoidance in construction projects? In ICSBE 2020: 11th International Conference on Sustainable Built Environment (pp. 1-8). University of Peradeniya.
• Xie, L., Pinto, J., & Mainzer, S. (2025). Introduction: Resiliency, efficacy, and community in a digital age. Emerald Publishing.