MEKÂNSAL AĞ ANALİZİYLE İŞLEVSEL ALT BÖLGELERİN TESPİTİ: KASTAMONU İLİ ÜZERİNDEN BİR İRDELEME
Öz
Bölge planlamada sınırların belirlenmesinde önemli olan işlevsel bölgelerin tespitine dair yazında farklı yöntem ve
göstergeler kullanan çalışmalar bulunmaktadır. Bu çalışmaların yerleşmeler arası çeşitli ilişkileri ve alt kademe
yerleşmeleri içermemesi gibi bazı kısıtları vardır. Bu çalışmada yeni bir bakış açısıyla, coğrafi bilgi sistemleri
programında yer alan mekânsal ağ analizi kullanılarak işlevsel bölge tespitine dair yazına katkı yapılması
amaçlanmaktadır. Çalışmada bölge kavramı ve bölge türleri incelenerek, Türkiye’de farklı bölge türlerine göre yapılan
çalışmalar aktarılmaktadır. Bu kapsamda hem Türkiye’de hem de dünyada işlevsel bölgeye yönelik yapılan çalışmalar
üzerinden yöntem geliştirilmektedir. Çalışmanın görgül kısmında, karayolu bağlantıları üzerinden süre olarak
yerleşmeler arasındaki en kısa mesafeyi tespit etmeye yarayan bir yöntem olan mekânsal ağ analiziyle Kastamonu
ilinde yer alan ilçe ve köy yerleşmeleri kapsamında işlevsel alt bölgeler tespit edilmektedir. Bu yöntemle her köy süre
olarak en yakın olduğu ilçe merkezinin işlevsel bölgesine dâhil edilmektedir. Analiz sonucunda her ilçe ölçeğinde tespit
edilen işlevsel alt bölge sınırları, ilçelerin idari sınırlarıyla karşılaştırılmakta ve sonuç olarak özellikle ilin kuzeyinde, sahil
kesiminde yer alan ilçeler başta olmak üzere ilçelerin işlevsel alt bölge sınırlarıyla idari sınırlarının uyuşmadığı tespit
edilmektedir. Bu doğrultuda, idari sınırlara göre yapılacak planlama çalışmalarının veya alt bölge tespitlerinin sorunlu
olacağı vurgulanmakta, son olarak da çalışmanın varsayımları üzerinden kısıtlar ifade edilerek yeni çalışmalar için
öneriler ortaya konmaktadır.
göstergeler kullanan çalışmalar bulunmaktadır. Bu çalışmaların yerleşmeler arası çeşitli ilişkileri ve alt kademe
yerleşmeleri içermemesi gibi bazı kısıtları vardır. Bu çalışmada yeni bir bakış açısıyla, coğrafi bilgi sistemleri
programında yer alan mekânsal ağ analizi kullanılarak işlevsel bölge tespitine dair yazına katkı yapılması
amaçlanmaktadır. Çalışmada bölge kavramı ve bölge türleri incelenerek, Türkiye’de farklı bölge türlerine göre yapılan
çalışmalar aktarılmaktadır. Bu kapsamda hem Türkiye’de hem de dünyada işlevsel bölgeye yönelik yapılan çalışmalar
üzerinden yöntem geliştirilmektedir. Çalışmanın görgül kısmında, karayolu bağlantıları üzerinden süre olarak
yerleşmeler arasındaki en kısa mesafeyi tespit etmeye yarayan bir yöntem olan mekânsal ağ analiziyle Kastamonu
ilinde yer alan ilçe ve köy yerleşmeleri kapsamında işlevsel alt bölgeler tespit edilmektedir. Bu yöntemle her köy süre
olarak en yakın olduğu ilçe merkezinin işlevsel bölgesine dâhil edilmektedir. Analiz sonucunda her ilçe ölçeğinde tespit
edilen işlevsel alt bölge sınırları, ilçelerin idari sınırlarıyla karşılaştırılmakta ve sonuç olarak özellikle ilin kuzeyinde, sahil
kesiminde yer alan ilçeler başta olmak üzere ilçelerin işlevsel alt bölge sınırlarıyla idari sınırlarının uyuşmadığı tespit
edilmektedir. Bu doğrultuda, idari sınırlara göre yapılacak planlama çalışmalarının veya alt bölge tespitlerinin sorunlu
olacağı vurgulanmakta, son olarak da çalışmanın varsayımları üzerinden kısıtlar ifade edilerek yeni çalışmalar için
öneriler ortaya konmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Bölge, Bölge planlama, İşlevsel bölge, Mekânsal ağ analizi, Kastamonu
Teşekkür
Köy noktalarının ve nüfus bilgilerinin CBS programına aktarılmasında katkıları olan, Yıldız Teknik Üniversitesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü 2019- 2020 güz yarıyılı Planlama 3 dersi demografik yapı grubuna teşekkür ederim.
Kaynakça
- • Abedini, A., Ebrahimkhani, H. ve Abedini, B. (2016). Mixed method approach to delineation of functional urban regions: Shiraz metropolitan region. Journal of Urban Planning and Development, 142(3).
- • Acar, Ö. (2008). Avrupa Birliği NUTS sisteminin Türkiye’de uygulanması: İstatistikî bölge birimleri sınıflaması sisteminin sınanması. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi Fen Bilimler Enstitüsü, Ankara.
- • Akgül, B. ve Efe, M. (2010). Dünyada ve Türkiye’de bölge planlama çalışmaları ve bunların karşılaştırılması. Çağdaş Yerel Yönetimler, 19(4), 19-45.
- • Arıcı, F. (2014). Kırsal yerleşmelerin üst kademe merkezlerle olan ticaret ve hizmet ilişkisi üzerine bir araştırma: Bağbaşı- Pehlivanlı ve Serdarlı örneği. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 34(7), 302-313.
- • Bakanlar Kurulu (2002). Bakanlar Kurulu Kararı- 2002/ 4720. Web adresinden 01.08.2020 tarihinde erişildi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2002/09/20020922.htm#3.
- • Beyhan, B. (2010). Kamu yönetimi ve bölgesel planlamada düzgüsel bölgelerin açmazları ve işlevsel bölgelerin tanımlanmasında izlenebilecek yöntemler üzerine. Çağdaş Yerel Yönetimler, 19(4), 1-29.
- • Beyhan, B. (2019). The delimitation of planning regions on the basis of functional regions: An algorithm and its implementation in Turkey. Moravian Geographical Reports, 27(1), 15–30.
- • Boudeville, J. R. (1966). Problems of Regional Economic Planning. Edinburgh: Edinburgh University Press.
- • Boyce, D. (2004). A short history of the field of regional science. Papers Regional Science, 83, 31-57.
- • Casellas, A. ve Galley, C., C. (1998). Regional definitions in the European Union: A question of disparities?. Regional Studies, 33(6), 551-558.