YEŞİL YIKAMADA CAYDIRICILIK: DENETİM, CEZA, ŞEFFAFLIK VE YEŞİL GELİR PRİMİNİ BÜTÜNLEŞTİREN TEORİK BİR MODEL

Yeşil yıkama — firmaların gerçek çevre uygulamaları olmadan kurumsal çevre iddialarında bulunması — günümüz çevresel düzenleme sorunlarının başında gelmektedir. Bu çalışma söz konusu davranışın caydırılmasında dört mekanizmanın — resmi denetim sıklığı, idari para cezası, kurumsal şeffaflık altyapısı ve gerçek yeşil yatırımın getirisi olan piyasa primi — birbirinden bağımsız değil, eş zamanlı olarak ele alınması gerektiğini gösteren teorik bir model sunmaktadır. Karşılaştırmalı statik analizler, ceza ile şeffaflığın birbirini güçlendiren tamamlayıcı araçlar olduğuna işaret etmekte; şeffaflık altyapısı zayıf olduğunda yüksek cezaların dahi caydırıcılığını yitirebileceği çıkarımına götürmektedir. Modelin uzantısı olarak AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM), kahverengi üretimi ek bir maliyet kanalı üzerinden etkileyerek caydırıcılığı pekiştiren bağımsız bir kol olarak çözümlenmektedir. Türkiye'nin son dönem politika hamleleri — Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları'nın 2024'te zorunlu hale gelmesi, 2025'te 7552 sayılı İklim Kanunu'nun yürürlüğe girmesi ve AB CBAM uyum süreci — modelin Türkiye bağlamına doğrudan uygulanmasına imkân tanımaktadır. Çalışmanın teorik katkısı, yazında ayrı ayrı ele alınan denetim, ceza, kurumsal şeffaflık ve piyasa temelli teşvik mekanizmalarını tek bir analitik yapı içinde bütünleştirmesi; politika katkısı ise bu yapının Türkiye'nin güncel düzenleyici reform sürecine uygulanabilir bir değerlendirme çerçevesi sunmasıdır.

Greenwashing — firms making institutional environmental claims without underlying genuine environmental practices — has become a leading concern in contemporary environmental regulation. This study presents a theoretical model demonstrating that the deterrence of such behaviour requires four mechanisms — official audit frequency, monetary penalty, institutional transparency infrastructure, and the market premium accruing to genuine green investment — to be analysed simultaneously rather than in isolation. Comparative static analyses indicate that penalty and transparency function as mutually reinforcing complementary instruments and that even high penalties may lose their deterrent effect when transparency infrastructure is weak. As an extension, the EU Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) is analysed as an independent channel that strengthens deterrence by imposing an additional cost on brown production. Turkey's recent policy moves — the mandatory implementation of Turkish Sustainability Reporting Standards in 2024, the entry into force of Climate Law No. 7552 in 2025, and the EU CBAM compliance process — enable a direct application of the model to the Turkish policy context. The theoretical contribution of the study lies in integrating mechanisms — audit, penalty, institutional transparency and market-based incentive — previously addressed separately in the literature into a single analytical structure; its policy contribution lies in offering this structure as an applicable evaluative framework for Turkey's on going regulatory reform process.