Amaç: Bu yönergenin amacı, Ekonomi Maliye İşletme Dergisi'nde yayınlanacak akademik çalışmaların yapay zekâ kullanım standartlarına uygunluğunu sağlamak, Yapay zekâ teknolojilerinin etik, şeffaf ve sorumlu biçimde kullanılmasını temin etmek, akademik dürüstlük ile veri güvenliğini korumak, yazar, editör ve hakemlerin uyması gereken editoryal ve etik standartları belirlemektedir.
Kapsam: Bu politika, yazarlar, hakemler, editörler, alan editörleri veya makalenin üretim veya değerlendirme sürecinde üretken yapay zekâ araçlarını kullanan tüm diğer paydaşları kapsar.
Yazarlar İçin Yükümlülükler
Yapay Zekâ (YZ) yardımı ile yazım; Yazarlar dil bilgisi yazım hataları, veri etiketi, çeviri benzeri yüzeysel düzenlemelerde teknik destek amacı ile Yapay Zekâdan yararlanabilir. Destekleyici nitelikteki bu tür YZ kullanımı beyana tabi değildir, Ancak, Yazar metinin içeriğinden, akademik standartlara uygunluğundan nihai sorumludur ve metni her türlü hatayı giderecek şekilde dikkatle incelemek zorundadır.
Üretken Yapay Zekâ (ÜYZ) Kullanımı ile yazım; ÜYZ araçları yazar ya da ortak yazar olarak gösterilemezler, Yazarlar, doğrudan kendi akademik sorumlulukları kapsamında değerlendirilen; içerik üretimi, bilimsel argümanların oluşturulması, literatür değerlendirmesi, sonuç çıkarımı gibi alanlarda ÜYZ kullanmamalıdırlar.
Yazının herhangi bir bölümünde içerik üretmek amacı ile ÜYZ kullanılması halinde dergi formatında yer alan ÜYZ beyanına uygun olarak, ÜYZ kullanıldığı beyan edilmelidir. Bu beyanda, kullanılan yapay zekâ aracının adı, sürüm bilgisi, hangi bölümlerde ve hangi amaçlarla ÜYZ kullanıldığı bilgileri yer almaktadır. Ancak, ÜYZ uygulamaları kaynakça ve dipnotlarda kaynak olarak gösterilmeyeceklerdir.
Bu beyana ek olarak yazarlar ÜYZ’nin hangi şekilde kullanıldığını, bu yolla ulaşılan sonuçların geçerliliğini nasıl değerlendirdiğini, makalenin hangi bölümlerinin (makale içeriği ve bölümleri, veri setleri gibi) ÜYZ kullanımı ile üretildiğini, veya bu teknolojiden etkilendiğini makalenin ilgili bölümlerinde (Yöntem veya bilgi notu olarak) metin içinde de açıklamak zorundadır.
Yazarlar, ÜYZ tarafından üretilen içeriklerde istem dışı intihal riskinden kaçınmak için kaynakların orijinalliğini birebir kontrol ederek, tüm kaynakların özgün olduğunu onaylamalıdır.
Yazarlar metinin içeriğinden nihai sorumludur ve metnin, doğru, gerçek tarafsız olduğunu ve orijinal olduğunu kontrol etmek zorundadır. ÜYZ kullanıldığı halde bu bilginin verilmemesi açık etik ihlalidir.
ÜYZ’nin yasaklı kullanım alan ve biçimleri; Bilimsel çalışmalarda bilimsel katkı tamamen yazarlara ait olmalıdır. Yazarlar ayrıca içeriğin doğruluğundan kesin olarak sorumludurlar. ÜYZ’nin özet, giriş tartışma gibi bölümleri üretmek amacı ile kullanılması, ÜYZ aracılığı ile sahte kaynak üretilmesi ve geçersiz atıflar yapılması, ÜYZ aracılığı ile araştırma verisi üretimi ile yorumlanması, Kişisel verilerin ÜYZ araçlarına bu verilerin anonimleştirilmeden yüklenmesi, Etik kurula yapılan başvurularda ÜYZ kullanıldığının bildirilmemesi yasak uygulamalardır.
YZ veya ÜYZ ile Görsel Kullanımı: Fotoğraf, grafik, tablo, tıbbi ve teknik görüntüler, kodlar, formüller gibi görsel ve şekillerin kullanımında bu verilerin manipüle edilmesi, görsel veya şekillerin, gizlenmesi, geliştirilmesi silinmesi, taşınması ya da eklemeler yapılması yasaktır. Görseller veya tasarımlarda ÜYZ kullanılacak ise bunlar çarpıtıcı nitelikte olmamalı ve kaynak gösterilerek etik kurallara uygun olarak kullanılmalıdır.
Hakemler İçin Yükümlülükler
Gizlilik; Hakemler değerlendirmekte oldukları metinleri gizlilik ve fikri mülkiyet haklarını ihlal etme riski nedeni ile herhangi bir YZ aracına yükleyemezler. Ayrıca hakemler yorum ve değerlendirmelerini kendi bilgi ve becerilerine dayanarak oluşturmalı, geri bildirim vermek için yapay zekadan yararlanmamalıdır.
Şüpheli Durumlarda bildirim Yükümlülüğü; Hakemler Yazar tarafından yapılan ÜYZ beyanının doğru olmadığı konusunda şüpheye düşer ise veya beyandaki kullanımın yapay zekâ kullanım kurallarına uymadığını düşünüyorsa durumu Editöre bildirmek zorundadır. Hakem ÜYZ katkısının bilimsel niteliği, boyutu ve etik kurallara uyumu hakkındaki görüşünü nesnel değerlendirmelere dayanarak editöre iletebilir.
Editörler İçin Yükümlülükler
YZ Kullanımında Sorumluluk: Editörler, metinleri gizlilik ve fikri mülkiyet haklarını ihlal etme riski nedeni ile herhangi bir YZ aracına yükleyemezler, İç yazışmalar ve karar mektuplarında YZ yardımı kullanılabilir, içerik konusundaki sorumluluk editöründür.
Yazarların YZ Beyanlarının Değerlendirilmesi: Yazarlar tarafından yapılan YZ beyanlarının gerekli özen ile incelenmesi ve açıklamaların yetersiz olduğu veya şüphe doğuran durumlarda yazardan ek açıklama istenmesi editörlerin sorumluluklarındandır. Editör ÜYZ ile üretilmiş bir içeriğin bu politikaya uygunluk düzeyini etik sorumluluğu kapsamında değerlendirmekle yükümlüdür.
ÜYZ Politikasının Güncel tutulma Yükümlülüğü: Editörler, ÜYZ konusundaki ulusal ve uluslararası gelişmeleri takip ederek, gereken durumda ÜYZ politikasının güncellenmesini sağlamalıdır.
ÜYZ tespiti için özel geliştirilmiş araçların kullanımı; Dergi, ve editörleri yayın sürecinin bütünlüğünü sağlamak, etik ihlalleri engellemek amacı ile ÜYZ ile üretilmiş içeriklerin tespiti amacı ile geliştirilmiş araçları editoryal iş akışları kapsamında kullanabilirler.
ÜYZ Politikasının ihlali halinde yapılacak uygulamalar;
Yazar tarafından ÜYZ kullanıldığının beyan edilmemesi veya bu politikaya aykırı olarak etik dışı kullanıldığının belirlenmesi halinde, makale askıya alınabilir, değerlendirme iptal edilebilir, makale yayınlanmışsa düzeltme veya geri çekme talep edilebilir. Ağır ihlal veya tekrar halinde Yazarın gönderileri kabul edilmez, Hakem veya Editörlerin Politikaya uyumsuzlukları ise, disiplin sorumluluğu kapsamında değerlendirilir.
ÜYZ Kullanımı Temel Etik ilkeleri
Ekonomi Maliye İşletme Dergisi' Yapay zekâ kullanımında aşağıdaki etik ilkeleri temel alır;
Şeffaflık (Açıklık): Şeffaflıktan, hangi ÜYZ’nın hangi süreçte, ne amaçla ve nasıl kullanıldığının veri toplama yöntemleri de dahil olmak üzere açık olarak ifade edilmesi anlaşılır. Ekonomi Maliye İşletme Dergisi yazarın bu konudaki beyanını makale içinde sunar.
Dürüstlük (Doğruluk): Dürüstlük (doğruluk)’tan bilimsel bilgi üretim ve yayın sürecinin tarafsız ve bilinçli hatalardan arınmış olması, içeriklerin doğruluğunun denetlenerek, verilerin güvenilir birincil akademik kaynaklardan doğrulanarak, hatalı bilgi aktarımı, kasıtlı değerlendirmelerden uzak durulması anlaşılır.
Özen, Hesap verebilirlik ve Sorumluluk Üstlenme: Özen, yazım ve yayın sürecindeki tüm paydaşların sorumlulukların farkında olarak gereken ciddiyeti ve etik duyarlılığı göstermelerini, bu kapsamda, etik ihlallerin azaltılmasını ve araştırma süreç ve sonuçlarının birey toplum ve tüm insanlığa yarar sağlamsını da kapsar.
Hesap verebilirlik ve sorumluluk üstlenme ile, yazarın ÜYZ kullanımından kaynaklanabilecek her türlü etik bilimsel ve hukuki tüm sonuçlarını üstlenerek, sorumluluğun kendisine ait olduğunu bilmesini ifade edilir. ÜYZ kullanılması yoluyla karşılaşılabilecek olan intihal, sahte atıflar, sahte içerikler, gibi tüm riskler yazarın sorumluluğundadır. Yazar ÜYZ’nin sağladığı çıktıların tarafsız, güvenilir ve doğru olduğunu test etme sorumluluğunu taşır.
Adalet ve saygı: Yayın sürecindeki diğer paydaşlara, topluma canlılara ve çevreye karşı adil ve sorumlu olmayı ifade eder. ÜYZ çıktılarından edinilen bilgilerin kaynaklarının gösterilmesi bu anlamda diğer bilim insanlarının emeğine saygı ve dürüstlük gereği uyulması gereken bir zorunluluktur.
Gizlilik ve mahremiyetin korunması; ile ÜYZ kullanımı esnasında kişisel verilerin gizliliğinin ve güvenliğinin korunması, bunun için gerekli her türlü teknik ve etik önlemlerin alınması anlaşılır.
Etik iklime katkıda bulunmak; ile ÜYZ kullanımının, mevcut eşitsizlikleri azaltacak şekilde, eşitlik ve hakkaniyet ilkelerini gözeterek insanlık yararına kullanılması anlaşılır. Bu kapsamda farkındalığı artırmak, etik açıdan doğru olanı bulmaya ve seçmeye yarayacak kurumsal kültür yaratmak, etik rehberler ve uyum kontrol listeleri hazırlayarak etik iklime katkıda bulunmak beklenir.