TR
EN
TÜREV PİYASALARI ENTEGRASYONUN BAĞLAYICISI MI, KIRILGANLIĞIN TAŞIYICISI MI?
Öz
Türev piyasaları, son otuz yılda küresel finans sisteminin çevresel bir unsuru olmaktan çıkarak sistemin temel bileşenlerinden biri hâline gelmiştir. Bu çalışma, söz konusu dönüşümü betimlemekten öte kuramsal bir öneri geliştirmektedir. Çalışmanın temel savı, tezgâh üstü (OTC) türev piyasalarının küresel finansal bütünleşmenin sonucu olmadığı, bu bütünleşmeyi üreten ve sürekliliğini sağlayan temel mekanizmalardan biri olduğudur. Bu çerçevede finansal entegrasyon, sermaye hareketlerinin doğal bir sonucu olarak değil, türev sözleşmeleri etrafında oluşan yoğun finansal ilişkiler aracılığıyla sürekli yeniden inşa edilen dinamik bir süreç olarak ele alınmaktadır. Çalışma bu yaklaşımı üç aşamalı bir analiz çerçevesi üzerinden temellendirmektedir. İlk aşamada riskin finansal sistem içinde yeniden tanımlanması ve farklı finansal araçlara aktarılması incelenmekte, ikinci aşamada türev piyasalarda oluşan ağ yapıları analiz edilmekte, son aşamada ise bu yapının küresel finansal entegrasyonu nasıl derinleştirdiği tartışılmaktadır. Türkiye'nin 2019-2020 döneminde uyguladığı BDDK swap sınırlamaları, Brezilya'nın faiz swap piyasası ve Singapur'un bölgesel türev merkezi politikası birlikte değerlendirildiğinde, finansal entegrasyonun simetrik bir süreçten çok stratejik ve asimetrik bir yapı sergilediği görülmektedir. Zema'nın (2023) EMIR verileri üzerinden ortaya koyduğu “ultra-small world” ağ yapısı ile Gorton'ın (2010) görünür olmayan risk birikimine ilişkin değerlendirmeleri, çalışmanın kuramsal çerçevesini ampirik bulgularla desteklemektedir. Sonuç olarak OTC piyasalarının oluşturduğu yoğun bağlantısallık finansal bütünleşmeyi derinleştirirken, sistemik şokların küresel finans sistemi içerisinde daha hızlı yayılmasına da zemin hazırlamaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Acemoglu, D., Ozdaglar, A., & Tahbaz-Salehi, A. (2015). Systemic risk and stability in financial networks. American Economic Review, 105(2), 564-608. https://doi.org/10.1257/aer.20130456
- Acharya, V. V., & Richardson, M. (Ed.). (2009). Restoring financial stability: How to repair a failed system. John Wiley & Sons.
- Adrian, T., & Ashcraft, A. B. (2012). Shadow banking: A review of the literature (Staff Reports No. 580). Federal Reserve Bank of New York. https://www.newyorkfed.org/medialibrary/media/research/staff_reports/sr580.pdf
- Adrian, T., & Shin, H. S. (2010). Liquidity and leverage. Journal of Financial Intermediation, 19(3), 418-437. https://doi.org/10.1016/j.jfi.2008.12.002
- Aiyar, S., Chen, J., Ebeke, C. H., Garcia-Saltos, R., Gudmundsson, T., Ilyina, A., Kangur, A., Kunaratskul, T., Rodriguez, S. L., Ruta, M., Schulze, T., Soderberg, G., & Trevino, J. P. (2023). Geoeconomic fragmentation and the future of multilateralism (IMF Staff Discussion Note SDN/2023/001). International Monetary Fund. https://doi.org/10.5089/9798400229046.006
- Akın Aksoy, E. E., & Şengül, F. B. (2021). Türev araç kullanımının firma performansı üzerine etkisi: BİST imalat sanayi firmaları uygulaması. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(3), 1006-1017. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.807233
- Allen, F., & Gale, D. (2000). Financial contagion. Journal of Political Economy, 108(1), 1-33. https://doi.org/10.1086/262109
- Awrey, D. (2013). Toward a supply-side theory of financial innovation. Journal of Comparative Economics, 41(2), 401-419. https://doi.org/10.1016/j.jce.2013.03.011
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Para Politikası
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
22 Ekim 2026
Gönderilme Tarihi
29 Haziran 2026
Kabul Tarihi
22 Ekim 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 10 Sayı: 2
APA
Çelik Bayram, F. (2026). TÜREV PİYASALARI ENTEGRASYONUN BAĞLAYICISI MI, KIRILGANLIĞIN TAŞIYICISI MI? Enderun, 10(2), 255-275. https://izlik.org/JA23JG69KL
AMA
1.Çelik Bayram F. TÜREV PİYASALARI ENTEGRASYONUN BAĞLAYICISI MI, KIRILGANLIĞIN TAŞIYICISI MI? Enderun. 2026;10(2):255-275. https://izlik.org/JA23JG69KL
Chicago
Çelik Bayram, Fatma. 2026. “TÜREV PİYASALARI ENTEGRASYONUN BAĞLAYICISI MI, KIRILGANLIĞIN TAŞIYICISI MI?”. Enderun 10 (2): 255-75. https://izlik.org/JA23JG69KL.
EndNote
Çelik Bayram F (01 Ekim 2026) TÜREV PİYASALARI ENTEGRASYONUN BAĞLAYICISI MI, KIRILGANLIĞIN TAŞIYICISI MI? Enderun 10 2 255–275.
IEEE
[1]F. Çelik Bayram, “TÜREV PİYASALARI ENTEGRASYONUN BAĞLAYICISI MI, KIRILGANLIĞIN TAŞIYICISI MI?”, Enderun, c. 10, sy 2, ss. 255–275, Eki. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA23JG69KL
ISNAD
Çelik Bayram, Fatma. “TÜREV PİYASALARI ENTEGRASYONUN BAĞLAYICISI MI, KIRILGANLIĞIN TAŞIYICISI MI?”. Enderun 10/2 (01 Ekim 2026): 255-275. https://izlik.org/JA23JG69KL.
JAMA
1.Çelik Bayram F. TÜREV PİYASALARI ENTEGRASYONUN BAĞLAYICISI MI, KIRILGANLIĞIN TAŞIYICISI MI? Enderun. 2026;10:255–275.
MLA
Çelik Bayram, Fatma. “TÜREV PİYASALARI ENTEGRASYONUN BAĞLAYICISI MI, KIRILGANLIĞIN TAŞIYICISI MI?”. Enderun, c. 10, sy 2, Ekim 2026, ss. 255-7, https://izlik.org/JA23JG69KL.
Vancouver
1.Fatma Çelik Bayram. TÜREV PİYASALARI ENTEGRASYONUN BAĞLAYICISI MI, KIRILGANLIĞIN TAŞIYICISI MI? Enderun [Internet]. 01 Ekim 2026;10(2):255-7. Erişim adresi: https://izlik.org/JA23JG69KL