Sağlıklı ve Sürdürülebilir Yaşam Tarzı, Okupasyonel Öz Değerlendirme: Kuşaklar Arası Karşılaştırmalı Bir Analiz

Öz

Amaç: X, Y ve Z kuşaklarında okupasyonel öz değerlendirme, sağlıklı ve sürdürülebilir yaşam tarzlarının karşılaştırılması amaçlandı. Gereç ve Yöntem: Çalışmanın örneklemini doğum tarihine göre X, Y ve Z kuşaklarında yer alan, her kuşakta 84 kişi olacak şekilde toplam 252 katılımcı oluşturdu. Katılımcıların sağlıklı ve sürdürülebilir yaşam tarzı yanıtları için Sağlıklı ve Sürdürülebilir Yaşam Tarzı Ölçeği (SASYAT) ve okupasyonel öz değerlendirme yanıtları için Aktivite-Öz Değerlendirme Ölçeği (AÖDÖ) kullanıldı. Veri analizi için tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanıldı. Sonuçlar: Çalışma sonucunda kuşaklar arasında AÖDÖ önem alt boyutlarında alışkanlıkların önemi (p=0,002) ve isteklerin önemi (p=0,011) alt boyutlarında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanırken, AÖDÖ yeterlilik alt boyutlarında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır (p>0,05). SASYAT toplam puan (p=0,001), duygusal sağlık (p=0,035) ve manevi sağlık (p=0,045) alt boyutlarında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur. SASYAT fiziksel uygunluk, zihinsel sağlık, çevrecilik ve toplumsal bilinç alt boyutlarında kuşaklar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmamıştır (p>0,05). Tartışma: Okupasyonlara verilen önem, sağlıklı ve sürdürülebilir yaşam tarzı ile ilgili davranışlar kuşaklar arasında farklılık göstermektedir. Bu doğrultuda toplum temelli rehabilitasyon kapsamında uygulanan yaklaşımlarda kuşaklar arası farklılıklarının göz önünde bulundurulması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sürdürülebilirlik
• Sağlıklı Yaşam Tarzı
• Nesiller
• Ergoterapi

Healthy and Sustainable Lifestyle, Occupational Self-Assessment: An Intergenerational Comparative Analysis

Öz

Purpose: This study aimed to compare occupational self-assessment and perceptions of healthy and sustainable lifestyles in the X, Y, and Z generations. Material and Methods: The sample consisted of 252 participants, with 84 individuals from each generation, based on their date of birth. The Lifestyle of Health and Sustainability Scale (LOHAS) was used to assess participants' perceptions of healthy and sustainable lifestyles, and the Occupational Self-Assessment (OSA) was used to evaluate occupational self-perception. One-way analysis of variance (ANOVA) was used for data analysis. Results: The study found statistically significant differences between generations in the subdimensions of importance of habits (p=0.002) and importance of desires (p=0.011) in OSA, while no statistically significant difference was found in the subdimensions of adequacy in OSA (p>0.05). Statistically significant differences were found in the total LOHAS score (p=0.001), emotional health (p=0.035) and spiritual health (p=0.045) subdimensions. No statistically significant differences were found between generations in the physical fitness, mental health, environmentalism, and social awareness subdimensions of LOHAS (p>0.05). Conclusion: The importance given to daily occupations and behaviors related to a healthy and sustainable lifestyle differ between generations. In this context, it is recommended that intergenerational differences be considered in community-based rehabilitation practices.

Anahtar Kelimeler

• Sustainability
• Healthy Lifestyle
• Generations
• Occupational Therapy

Kaynakça

1. Abaoğlu, H. (2019). Toplumsal katılım ve ergoterapi. Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 7(3), 187-192. https://doi.org/10.30720/ered.526937
2. Adıgüzel, O., Batur, H. Z., & Ekşili, N. (2014). Kuşakların değişen yüzü Y kuşağı ile ortaya çıkan yeni çalışma tarzı: mobil yakalılar. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(1), 165-182.
3. Akduman, G., & Hatipoğlu, Z. (2021). Kim bu Z kuşağı? International Journal of Entrepreneurship and Management Inquiries, 5(9), 203–226.
4. Ayabakan, B. Ç. (2022). Avrupa’da yaşlanma, aktif yaşlanma ve kuşaklar arası çatışma ilişkisine COVID-19 güncellemesi. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 83, 225-247. https://doi.org/10.26650/jspc.2022.83.1108372
5. Botha, F., Morris, R. W., Butterworth, P., & Glozier, N. (2023). Generational differences in mental health trends in the twenty-first century. Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A., 120(49), e2303781120. https://doi.org/10.1073/pnas.2303781120
6. Bozhüyük, A., Özcan, S., Kurdak, H., Akpınar, E., Saatçı, E., & Bozdemir, N. (2012). Sağlıklı yaşam biçimi ve aile hekimliği. TFMPC, 6(1), 13-21.
7. Choi, S., & Feinberg, R. A. (2021). The LOHAS (Lifestyle of Health and Sustainability) scale development and validation. Sustainability, 13(4), 1598. https://doi.org/10.3390/su13041598
8. Cohen, J. (1997). The analysis of variance and covariance. In Statistical Power Analysis for the Behavioral Sciences, (Second Edition, pp.273-400). New York: Academic Press.

9. Çavuşoğlu, S., & Yalçın, M. (2021). Üniversitelerde kuşaklararası farklılık ve erişilebilirlik: kavramsal bir değerlendirme. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 56(2), 1021-1045. https://doi.org/10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.21.05.1525
10. Doğan, S., & Çalışkan, H. (2021). Kuşakların hoşgörü eğilimlerinin incelenmesi. Sosyoloji Dergisi, 46, 147-167. https://doi.org/10.59572/sosder.1286878
11. Durak, Y., & Muslu, G. K. (2023). Adölesanların sağlıklı yaşam tarzı inançları ile sürdürülebilir yaşama yönelik farkındalıkları arasında ilişkinin incelenmesi. Unika Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(3), 588-600. https://doi.org/10.47327/unikasaglik.2023.56
12. Erdem Şahin, S. (2022). X, Y, Z kuşaklarının okupasyonel profil ve toplumsal katılımlarının İnsan Okupasyon Modeline göre incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
13. Gıcır, B., Oruç, I., & Özatlı, N. S. (2020). X, Y, Z kuşaklarının çevre davranış düzeylerinin farklı değişkenlere göre incelenmesi: Balıkesir örneği. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 7(2), 491-516.
14. Gökkaya, D. (2024). Sağlıklı ve Sürdürülebilir Yaşam Tarzı Ölçeği: Türkçe geçerlilik ve güvenirlik çalışması. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 13(3), 1173-1191. https://doi.org/10.15869/itobiad.1343535
15. Huri, M., Köse, B., & Davutoğlu, C. (2020). Ergoterapi literatüründe iş ve uğraşı, aktivite ve oküpasyon terimlerinin kullanım sürecinin incelenmesi: Türkiye örneklemi. Bezmialem Sci, 8(4), 444-450. https://doi.org/10.14235/bas.galenos.2020.3724
16. Kielhofner, G., Forsyth, K., Federico, J., Henry, A., Keponen, R., Oakley, F., et al. (2002). Self-Report Assessments. In G. Kielhofner (Ed.), Model of Human Occupation: Theory and Application, (Third Edition, pp.213–235). Philadelphia, PA: Lippincott Williams and Wilkins.
17. Owen, F. K., & Çelik, N. D. (2018). Yaşam boyu sağlıklı yaşam ve iyilik hali. Psikiyatr Guncel Yaklasimlar, 10(4), 440-453. https://doi.org/10.18863/pgy.364108
18. Pekçetin, S., Salar, S., İnal, Ö., & Kayıhan, H. (2018). Validity of the Turkish occupational self-assessment for elderly individuals. OTJR (Thorofare N J), 38(2), 105-112. https://doi.org/10.1177/1539449217743457
19. Pendleton, H. M., & Schultz-Krohn, W. (2018). The Occupational Therapy Practice Framework and the Practice of Occupational Therapy for People With Physical Disabilities. In H. M. Pendletton & W. Schultz-Krohn (Eds.), Pedretti’s occupational therapy: practice skills for physical dysfunction, (Eight Edition, pp.1-15). USA: Elsevier.
20. Salar, S., & Akel, S. (2020). Covid-19 ve ergoterapi: salgın hastalıklara hızlı cevap verme ve hazırlıklı olma boyutuyla bir gözden geçirme çalışması. Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 8(2), 161-174. https://doi.org/10.30720/ered.734403
21. Şahin, C. T., Turan, S., & Karadeniz, O. (2021). X, Y ve Z kuşaklarının eğitim, öğretmen, öğrenci algıları. OPUS International Journal of Society Researches, 18(43), 6295-6327. https://doi.org/10.26466/opus.948789
22. Twenge, J. M., Campbell, S. M., Hoffman, B. J., & Lance, C. E. (2010). Generational differences in work values: leisure and extrinsic values increasing, social and intrinsic values decreasing. J Manage, 36(5), 1117-1142. https://doi.org/10.1177/0149206309352246
23. Uçar, B., & Tanyer, D. K. (2021). X, Y, Z kuşaklarında sağlığın önemi ve sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının değişimi. Etkili Hemşirelik Dergisi, 17(3), 323- 336. https://doi.org/10.46483/jnef.1516040
24. Üstdağ, D. (2022). Üniversitede eğitim gören Z kuşağı gençlerinin sosyal medya bağımlılığı ve duygu düzenleme becerilerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Avrasya Bilimler Akademisi Sosyal Bilimler Dergisi, 45, 129-159.
25. Yıldırım, S. (2025). Sağlıklı ve sürdürülebilir yaşam tarzları: bireysel kültürel değerlerin rolü. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(3), 1189-1208.
26. Ziesenitz, S., Eldridge, A., Antoine, J. M., Coxam, V., Flynn, A., Fox, K., et al. (2012). Optimising Well-Being. In S. Ziesenitz & A. Eldrige (Eds.), Healthy lifestyles: diet, physical activity and health, (First Edition, pp.21-39). Belgium: International Life Sciences Institute Press.