Vardiyalı Çalışan Kadın Hemşirelerde Rol-Aktivite Dengesi ve Yaşam Kalitesi Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Gamze Ekici; Merve Demirbas

doi:10.30720/ered.581577

Vardiyalı Çalışan Kadın Hemşirelerde Rol-Aktivite Dengesi ve Yaşam Kalitesi Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Öz

Amaç: Bu çalışma vardiyalı çalışan kadın hemşirelerde rol-aktivite dengesi ve yaşam kalitesi arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla yapıldı. Gereç ve yöntem: Çalışmaya vardiyalı çalışan 73 kadın hemşire dâhil edildi. Katılımcılara Rol-Aktivite Dengesi Anketi (RADA) ve yaşam kalitesini değerlendirmek amacıyla Nottingham Sağlık Profili (NSP) uygulandı. Sonuçlar: Çalışmaya katılan vardiyalı çalışan kadın hemşirelerin RADA sonuçları ile ve NSP alt parametreleri ve toplam puanı arasında istatistiksel anlamlı bir ilişki olduğu (r=0.638,p=0.001) bulundu. Tartışma: Çalışmadan elde edilen sonuçlar doğrultusunda, yoğun ve zorlu bir çalışma hayatı olan vardiyalı çalışan kadın hemşirelerin, rol-aktivite dengelerinin ankete göre orta düzeyin üzerinde bozuk olduğu, yaşam kalitelerinin ise orta düzeyin altında olumsuz etkilendiği görülmektedir. Bireyin fiziksel aktivite ve enerji düzeyi, uyku kalitesi, ağrı bulguları, ruhsal ve sosyal durumu gibi sağlığıyla ilişkili parametrelerin etkilenmiş olması üzerinde durulması gereken önemli sorunlardır. Hemşirelerin rol-aktivite dengesinin düzenlenmesi bütün bu sorunların düzeltilebilmesi ile ilişkili bulunmuştur. Bu nedenle, rol-aktivite dengesi açısından vardiyalı çalışan kadın hemşirelerin tamamının değerlendirilmesi ve bu hemşirelerin sağlığını koruyabilmesi için vardiyalı çalışma sıklığının ve izin zamanlarının düzenlenmesi; serbest zaman, üretkenlik ve kendine bakım alanlarında anlamlı ve amaçlı aktivitelerin oluşturulması gibi önlemlerin alınması değerli olacaktır.

Anahtar Kelimeler

kadın,hemşirelik,vardiyalı-çalışma,yaşam kalitesi

Kaynakça

Anaby, D.R., Backman, C. L., & Jarus, T. (2010). Measuring occupational balance: a theoretical exploration of two approaches. Can J Occup Ther, 77(5), 280-288. https://doi.org/10.2182/cjot.2010.77.5.4
Asi Karakaş, S., Gönültaş, N., & Okanlı, A. (2017). Vardiyalı çalışan hemşirelerde uyku kalitesi. ERÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 4(1), 17-26. http://sbfe-dergi.erciyes.edu.tr/article/viewFile/5000152029/5000180483
Beaton, D., Bombardier, C., Guillemin, F., & Ferraz, M. B. (2002). Recommendations for the cross-cultural adaptation of health status measures. New York: American Academy of Orthopaedic Surgeons, 1-9.
Christiansen, C. (1996). Three perspectives on balance in occupation. Ruth Zemke & Florence Clark (Eds.), Occupational science: The evolving discipline içinde (s. 431-451). Philadelphia: F.A. Davis.
Cole, R.J., Loving, R.T., & Kripke, D.F. (1990). Psychiatric aspects of shiftwork. Occup Med, 5(2), 301-314.
DeMoss, C., Mcgrail, M., Haus, E., Crain, L., & Asche, S. (2004). Health and performance factors in health care shiftworkers. J Occup Environ Med, 46(12), 1278-1281.
Dür, M., Steiner, G., Fialka-Moser, V., Kautzky-Willer, A., Dejaco, C., Prodinger, B. & et al (2014). Development of a new occupational balance-questionnaire: incorporating the perspectives of patients and healthy people in the design of a self-reported occupational balance outcome instrument. Health Qual Life Outcomes, 12,45.
Ergüney, S., Tan, M., Sivrikaya, S., & Erdem, N. (2001). Hemşirelerin karşılaştıkları mesleki riskler. Atatürk Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 4(1), 63-73. http://e-dergi.atauni.edu.tr/ataunihem/article/viewFile/1025000118/1025000112

French, S.E., Lenton, R., Walters, V., & Eyles, J. (2000). An empirical evaluation of an expanded Nursing Stress Scale. J Nurs Meas, 8(2), 161-78.
Gedikli, F.G. (2008). Otomotiv sektöründe faaliyet gösteren bir işyerinde vardiya sistemi ile yapılan çalışmanın sağlık ve güvenlik üzerine etkileri. Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
International Labour Organization (ILO). “What is work place stress?”. (Güncelleme tarihi: 10.3.2001). http://www.ilo.org/public/english/prote ction/safework/stress/whatis.htm
Kaçmaz, N. (2011). Tükenmişlik (Burnout) sendromu. Journal of Istanbul Faculty of Medicine, 68(1), 29-32. http://dergipark.org.tr/iuitfd/issue/9260/116046
Küçükdeveci, A. A., McKenna, S.P., Kutlay, S., Gürsel, Y., Whalley, D., & Arasil T. (2000). The development and psychometric assessment of the Turkish version of the Nottingham Health Profile. Int J Rehabil Res, 23(1), 31-38.
Matuska, K. M., & Christiansen, C. H., (2008). A proposed model of lifestyle balance. J Occup Sci, 15(1), 9-19. https://doi.org/10.1080/14427591.2008.9686602
Nicholson, P. J., & D’Auriat, D. A. P. (1999). Shift work, health, the working time regulations and health assessments. Occup Med, 49(3), 127-137. https://doi.org/10.1093/occmed/49.3.127
Pati, A.K., Chandrawanshi, A., & Reinberg, A. (2002). Shift work: consequence and management. Curr Sci, 81(1), 32-47. https://www.jstor.org/stable/24105001
Ruggiero, J.S. (2003). Correlates of fatique in critical care nurses. Research in Nursing&Health, 26(2), 434-444. https://doi.org/10.1002/nur.10106
Samaha, E., Lal, S., Samaha, N., & Wyndham J.(2007). Psychological, lifestyle and coping contributors to chronic fatigue in shift-worker nurses. J Adv Nurs, 59(3), 221-232. https://doi.org/10.1111/j.1365-2648.2007.04338.x
Sarıcaoğlu, F., Akıncı, S. B., Gözaçan, A., Güner, B., Rezaki, M., & Aypar, Ü. (2005) Gece ve gündüz vardiya çalışmasının bir grup anestezi asistanının dikkat ve anksiyete düzeyleri üzerine etkisi. Turk Psikiyatri Derg, 16(2), 106-112. http://www.turkpsikiyatri.com/C16S2/geceVe.pdf
Selvi, Y., Özdemir, P. G., Özdemir, O., Aydın, A., & Beşiroğlu, L. (2010). Sağlık çalışanlarında vardiyalı çalışma sisteminin sebep olduğu genel ruhsal belirtiler ve yaşam kalitesi üzerine etkisi. Düşünen Adam Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Dergisi, 23(4), 238-243. https://doi.org/10.5350/DAJPN2010230403
Testa, M. A., & Simonson, D. C. (1996). Assesment of quality-of-life outcomes. N Engl J Med, 334(13), 835-840. https://doi.org/10.1056/NEJM199603283341306
Türk Hemşireler Derneği (2008, Aralık). 7 gün-24 saat / hasta başında Türkiye’de hemşirelerin çalışma koşulları. Ankara. Erişim tarihi 20 Haziran 2019, http://turkhemsirelerdernegi.org.tr/tr/yayinlar/thd-yayinlari/brosurler-ve-raporlar/turkiyede-hemsirelerin-calisma-kosullari.aspx
Ursavaş, A., & Ege, E. (2004). Uyku apne sendromu ve trafik kazaları. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 30(1), 37-41. http://dergipark.org.tr/uutfd/issue/35253/391113
Wagman, P., Håkansson, C., & Björklund A. (2012). Occupational balance as used in occupational therapy: A concept analysis. Scand J Occup Ther, 19(4), 322-327. https://doi.org/10.3109/11038128.2011.596219
Wilson, J. (2002) The Impacts of shift patterns on healthcare professionals. J Nurs Manag, 10, 211-219. https://doi.org/10.1046/j.1365-2834.2002.00308.x
Yeşilçicek Çalık., K , Aktaş, S. , Kobya Bulut, H., & Özdaş Anahar, E. (2015). Vardiyalı ve nöbet sistemi şeklindeki çalışma düzeninin hemşireler üzerine etkisi. Sağlık Bilimleri ve Meslekleri Dergisi, 2(1), 33-45. https://doi.org/10.17681/hsp.31345
Yıldırım, A., & Hacıhasanoğlu, R. (2011). Sağlık çalışanlarında yaşam kalitesi ve etkileyen değişkenler. J Psychiatr Nurs, 2(2), 61-68. https://www.journalagent.com/phd/pdfs/PHD_2_2_61_68.pdf
Zverev, Y. P., & Misiri, H.E. (2009). Perceived effects of rotating shiftwork on nurses’ sleep quality and duration. Malawi Med J, 21(1), 19-21. http://dx.doi.org/10.4314/mmj.v21i1.10984

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sağlık Kurumları Yönetimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Gamze Ekici ^*
0000-0002-7423-178X
Türkiye

Merve Demirbas Bu kişi benim
0000-0002-1440-3287
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

9 Eylül 2020

Gönderilme Tarihi

24 Haziran 2019

Kabul Tarihi

17 Haziran 2020

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2020 Cilt: 8 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.30720/ered.581577

IZ

https://izlik.org/JA62FX38TW

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Ekici, G., & Demirbas, M. (2020). Vardiyalı Çalışan Kadın Hemşirelerde Rol-Aktivite Dengesi ve Yaşam Kalitesi Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 8(2), 91-98. https://doi.org/10.30720/ered.581577

AMA

1.Ekici G, Demirbas M. Vardiyalı Çalışan Kadın Hemşirelerde Rol-Aktivite Dengesi ve Yaşam Kalitesi Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi. 2020;8(2):91-98. doi:10.30720/ered.581577

Chicago

Ekici, Gamze, ve Merve Demirbas. 2020. “Vardiyalı Çalışan Kadın Hemşirelerde Rol-Aktivite Dengesi ve Yaşam Kalitesi Arasındaki İlişkinin İncelenmesi”. Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi 8 (2): 91-98. https://doi.org/10.30720/ered.581577.

EndNote

Ekici G, Demirbas M (01 Eylül 2020) Vardiyalı Çalışan Kadın Hemşirelerde Rol-Aktivite Dengesi ve Yaşam Kalitesi Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi 8 2 91–98.

IEEE

[1]G. Ekici ve M. Demirbas, “Vardiyalı Çalışan Kadın Hemşirelerde Rol-Aktivite Dengesi ve Yaşam Kalitesi Arasındaki İlişkinin İncelenmesi”, Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, c. 8, sy 2, ss. 91–98, Eyl. 2020, doi: 10.30720/ered.581577.

ISNAD

Ekici, Gamze - Demirbas, Merve. “Vardiyalı Çalışan Kadın Hemşirelerde Rol-Aktivite Dengesi ve Yaşam Kalitesi Arasındaki İlişkinin İncelenmesi”. Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi 8/2 (01 Eylül 2020): 91-98. https://doi.org/10.30720/ered.581577.

JAMA

1.Ekici G, Demirbas M. Vardiyalı Çalışan Kadın Hemşirelerde Rol-Aktivite Dengesi ve Yaşam Kalitesi Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi. 2020;8:91–98.

MLA

Ekici, Gamze, ve Merve Demirbas. “Vardiyalı Çalışan Kadın Hemşirelerde Rol-Aktivite Dengesi ve Yaşam Kalitesi Arasındaki İlişkinin İncelenmesi”. Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, c. 8, sy 2, Eylül 2020, ss. 91-98, doi:10.30720/ered.581577.

Vancouver

1.Gamze Ekici, Merve Demirbas. Vardiyalı Çalışan Kadın Hemşirelerde Rol-Aktivite Dengesi ve Yaşam Kalitesi Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi. 01 Eylül 2020;8(2):91-8. doi:10.30720/ered.581577