Kâşânî’nin Mektubu, Uluğ Bey’in Düzenlediği Edvâr Meclisi ve Merâgî’nin Şerh-i Edvâr’ı

İslâmiyet’in ilk asırlarından itibaren mûsikî nazariyatıyla ilgili çalışmalar başladı. İlk çalışmalar daha çok Yunan etkisinde ve kısıtlı konularda yapılmışken, daha sonra Fârâbî, İbn Sinâ ve İbn Zeyle gibi filozoflar tarafından kapsamlı ve ayrıntılı bir şekilde ele alındı. 13. yüzyılda Safiyüddin Urmevî, yapılan çalışmaları inceleyerek eksik veya yetersiz kalan konuları tamamladı ve “Edvâr” adı verilen metodunu Kitâbü’l-Edvâr fî maʿrifeti’n-nagam ve’l-evtâr adlı kitabında sundu. Urmevî’nin Kitâbü’l-Edvâr’ı, sonraki yazarlar tarafından kabul edilerek mûsikî nazariyatındaki eserlerin temelini oluşturdu. Kitâbü’l-Edvâr’da sunulan metot üzerine yazılan eserlerle birlikte birçok şerh çalışması da yapıldı. Bu şerhlerden biri de 15. yüzyılın büyük simâlarından Abdülkâdir-i Merâgî’ye aittir. Urmevî’nin takipçilerinden olan Merâgî’nin günümüze ulaşan Câmiu’l-elhân ve Makâsidu’l-elhân adlı eserlerinin telif yılı belli olsa da yazdığı Şerh-i Edvâr’ın telif tarihi tam olarak bilinmemektedir. Merâgî’nin Timurlu sultanları nezdinde hürmet gördüğü ve sultan meclislerine davet edildiği bilinmektedir. Ünlü matematikçi ve astronom Giyâsüddîn Kâşânî’nin babasına yazdığı mektuptan, Timurlu Devleti’nde düzenlenen bu ilmi meclislerden birinin detaylarını öğrenmekteyiz. Kâşânî’nin mektubunda aktardığı bilgilere göre, Uluğ Bey tarafından Semerkant’ta Merâgî’nin de katıldığı “Edvâr” konulu bir meclis düzenlenmiştir. Bu makalede Urmevî’nin Edvâr’ı üzerine yazılan şerhler ve Merâgî’nin eserlerinin telif tarihinden bahsettikten sonra, Kâşânî’nin hayatından kısaca bilgiler verilmiştir. Ardından Kâşânî’nin mektubu incelenerek Merâgî’nin hayatı ve Şerh-i Edvâr‘ının telif tarihi ile ilgili yeni bulgular tespit edilmiştir. Makalenin sonunda da mektubun Farsçası ile Türkçe tercümesine yer verilmiştir.