SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK EKSENİNDE ATIK MALZEMELERİN HİKAYELERİNİN SOFRA EŞYASI DEKOR TASARIMINA YANSIMASI

Öz

Çevre günümüzün önemsenmesi gereken konularından biridir. 21. yüzyıl sonlarında çevre sorunlarının küresel bir olgu haline geldiği söylenebilir. Çevre sorunlarının çözümü için bazı sivil toplum ve kamu kuruluşları ile sanayi ve ulaşım sektörü çaba sarf etmektedir. Bu konuda sanatçılar ve tasarımcılar da çevre sorunlarını eserlerinde konu edindikleri görülmektedir: Courtney Mattison, Julia Galloway, Özge Tan, Kate MacDowell, Ekrem Coşkun gibi seramik sanatçıları örnek verilebilir. Sofra eşyası üretimi Türkiye’nin önde gelen endüstriyel alanlarından biridir. Son yıllarda sofra eşyası üretiminde sürdürülebilirlik kavramının önemsendiği bilinmektedir. Üretim sürecinde elektrik tüketiminden uzun yıllar dayanabilen ürün tasarlanmasına kadar birçok çalışma yapılmaktadır. Ancak sürdürülebilirlik kavramının, tasarım sürecinde de dikkate alınması gerektiği söylenebilir. Bu süreçte sofra eşyası dekor tasarımlarında görsel etki ve hikâyeleştirme ile farkındalık oluşturmak, çevreye olan etkisini en aza indirgeyebilmek için yüzeydeki doku ve desenleri azaltmak, üretimdeki maliyeti ve çevreye vereceği zararları azaltabilecek şekilde renk seçimleri yapmak önemsenmesi gereken unsurlardandır. Bu çalışmada cam, metal, plastik ve kâğıt atıkların görünümleri ve hikâyelerinden esinlenilerek 4 farklı sofra eşyası seti tasarlanmıştır. Deneysel bir yaklaşımla hazırlanan ürünlerin yüzeyindeki doku, desen, renk ve farkındalık oluşturma amaçlı ürünlerin hikâyelerinin analizleri üzerinde durulmuştur. Tasarım aşamasında önemsenen sürdürülebilirlik kavramı, sofra eşyası yüzeyi üzerinde birer gösterge olarak yansıtılması, özgün, farklı ve estetik ürünlerin ortaya çıkmasını sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

• Atık Malzeme
• Sürdürülebilirlik
• Geri Dönüşüm
• Sofra Eşyası
• Yüzey Dekor Tasarımı

THE REFLECTION OF WASTE MATERIALS' STORIES IN TABLEWARE DECOR DESIGN FROM A SUSTAINABILITY PERSPECTIVE

Öz

The environment is one of the most important issues of our time. It can be said that environmental problems have become a global phenomenon by the end of the 21st century. Some civil society and public institutions, as well as the industrial and transportation sectors, are making efforts to solve environmental problems. Artists and designers are also seen to address environmental issues in their works: ceramic artists such as Courtney Mattison, Julia Galloway, Özge Tan, Kate MacDowell, and Ekrem Coşkun can be given as examples. Tableware production is one of Turkey's leading industrial sectors. In recent years, the concept of sustainability has gained importance in tableware production. Many studies are being conducted, from reducing electricity consumption in the production process to designing products that can last for many years. However, it can be said that the concept of sustainability should also be considered in the design process. In this process, creating awareness through visual impact and storytelling in tableware decoration designs, reducing textures and patterns on the surface to minimize the environmental impact, and choosing colors that can reduce production costs and environmental damage are important elements to consider. This study involved the design of four different tableware sets inspired by the appearances and stories of glass, metal, plastic, and paper waste. The focus was on analyzing the texture, pattern, color, and the stories behind the products, all created using an experimental approach. The concept of sustainability, prioritized during the design phase, was reflected as indicators on the tableware surfaces, resulting in unique, distinctive, and aesthetically pleasing products.

Anahtar Kelimeler

• Waste
• Sustainability
• Recycling
• Table Ceramics
• Surface Decor Design

Kaynakça

1. Dağ, M. (2020). Görsel sanatlar dersinde atık nesnelerle işlevselliği olan tasarım çalışmaları uygulama örneği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi.
2. Doğan, O. (2022). Pop-art akımı ve Andy Warhol (Ders ödevi). Ankara Üniversitesi.
3. Ergülen, A., ve Büyükkeklik, A. (2008). Sürdürülebilir kalkınmanın ekonomik ve çevre boyutları açısından atık yönetimi ve e-atıklar. Niğde Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 1(2), 19–30.
4. Eryılmaz Aksakal, A. Ş. (2019). Geri dönüştürülmüş cam ile sanat ve tasarım. SOBİDER Sosyal Bilimler Dergisi, 6(35), 25. https://doi.org/10.16990/SOBIDER.4878
5. Kaptan, S. (1991). Bilimsel araştırma ve istatistik teknikleri. Bilim Yayınları.
6. Keçeci, R. (2017). Rüçhan Keçeci ve heykelde atık metal malzeme kullanımı. İdil Dergisi, 6(33), 1647–1660. https://doi.org/10.7816/idil-06-33-12
7. Koca, B. (2017). Kavramsal sanat. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 3(2), 97–103.
8. Leavy, P. (Ed.). (2025). Handbook of arts-based research (2nd ed.). Guilford Press.

9. McNiff, J. (2013). Action research: Principles and practice (3rd ed.). Routledge.
10. McNiff, J. (2018). Action research for professional development: Concise advice for new action researchers (2nd ed.). Routledge.
11. Özdemir, A., Tutuş, A., ve Çiçekler, M. (2019). Türkiye’de atık kâğıt sektörlerine ve ürünlerine genel bir bakış. 2. Uluslararası Akdeniz Sempozyumu Bildirileri, 44–45.
12. Özden, Ö., ve Sönmez, S. (2011). Kraft kâğıdın geri dönüşüm oranı ve basılabilirliği. V. Uluslararası Matbaa Teknolojileri Sempozyumu Bildirileri, 182.
13. Özen, Ö., ve Erdem İşmal, İ. (2022). Bitkisel atıkların biyoplastiklere dönüşümü: Tasarım ve sanat çalışmaları için çevre dostu bir alternatif. Yıldız Journal of Art and Design, 9(1), 1–21.
14. Selamet, S. (2012). Sürdürülebilirlik ve grafik tasarım. Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(15), 126–127.
15. Sevim, S., ve Tan, Ö. (2020). Plastik atıkların doğaya verdiği zararın sanattaki yansımaları ve seramik uygulamalar. Rating Academy Journal of Arts, 3(3), 159–178. https://doi.org/10.31566/arts.3.012
16. Yakışık, H. (2023). Plastik atıklar ve sürdürülebilirlik: Türkiye’de plastik atık yönetimi. Giresun Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 9(2), 36–55.
17. Yücel, B. (2020). Atık malzemelerin çağdaş sanatta yansımaları. İdil Dergisi, 9(65), 31–40. https://doi.org/10.7816/idil-09-65-04
18. UCLA Sustainability. “What is sustainability?”, https://sustain.ucla.edu/what-is-sustainability/, Erişim tarihi: 01.11.2025.
19. Patra Porcelain. “Sustainable tableware: Good for the earth and your business”, https://www.patraporcelain.com/articles/sustainable-tableware-good-for-the-earth-and-your-business/, Erişim tarihi: 01.11.2025.
20. CB Horeca. “Black ceramic dinnerware set: Japanese style stoneware tableware for catering industries”, https://cbhoreca.com/product/black-ceramic-dinnerware-set-japanese-style-stoneware-tableware-for-catering-industries/, Erişim tarihi: 02.11.2025.
21. EnvironmentalScience.org. “Sustainability”, https://www.environmentalscience.org/sustainability, Erişim tarihi: 17.12.2025.
22. SFO Museum. “Mandy Barker: Soup”, https://www.sfomuseum.org/exhibitions/mandy-barker-soup/, Erişim tarihi: 08.12.2025.
23. 137 Degrees. “Ceramics and the macabre”, https://137degrees.com/en/ceramics-and-the-macabre/, Erişim tarihi: 10.12.2025.
24. South Lanarkshire Council. (4 Temmuz 2024). “Broken glass can damage more than scenery”, https://www.southlanarkshireview.scot/news/article/2255/broken_glass_can_damage_more_than_scenery, Erişim tarihi: 05.11.2025.
25. Waxman, O. B. (27 Şubat 2025). “The true story behind the environmental poisoning scandal in Netflix’s Toxic Town”, https://time.com/7260150/toxic-town-true-story-netflix/, Erişim tarihi: 08.11.2025.
26. Associated Press. (20 Haziran 2019). “Mother sperm whale and baby dead in fishing net in the Tyrrhenian Sea off Italy”, Daily Sabah, https://www.dailysabah.com/environment/2019/06/20/mother-sperm-whale-and-baby-dead-in-fishing-net-in-the-tyrrhenian-sea-off-italy, Erişim tarihi: 12.12.2025.
27. New South Wales Environment Protection Authority. (14 Haziran 2024). “Tumut paper mill fined more than $200,000 for water pollution”, https://www.epa.nsw.gov.au/News/Media-Releases/2024/EPAMedia240614-Tumut-paper-mill-fined-more-than-200000-for-water-pollution, Erişim tarihi: 17.12.2025.
28. Şekil 1. Tyler Burton, Kaynak: Kristal Gayzer. https://ceramic.school/5-ceramic-artists-making-positive-environmental-impacts/, Erişim tarihi: 13.11.2025.
29. Şekil 2. Ptolemy Erlington. https://www.autoblog.com/features/automotive-artist-spotlight-ptolemy-elrington, Erişim tarihi: 14.11.2025.
30. Şekil 3. Park Güell, Barselona. https://parkguelltickets.tours/tr/park-guell-mi%CC%87mari%CC%87si%CC%87/, Erişim tarihi: 31.01.2026.
31. Şekil 4. Picasso, “Au Bon Marché (İyi Pazarda)”, 1913, Karton Üzerine Yağlı Boya ve Yapıştırılmış Kâğıt, Ludwig Koleksiyonu, Aachen. https://pl.khanacademy.org/humanities/art-1010/cubism-early-abstraction/cubism/a/synthetic-cubism-part-ii, Erişim tarihi: 20.01.2026.
32. Şekil 5. Andy Warhol Pop Art Posteri (A1-841x594MM). https://www.amazon.co.uk/Andy-Warhol-POP-Poster-A1-841x594MM/dp/B06VW5YK9P, Erişim tarihi: 21.01.2026.
33. Şekil 6. Mandy Barker, “Soup”. https://www.sfomuseum.org/exhibitions/mandy-barker-soup/gallery#4, Erişim tarihi: 22.01.2026.
34. Şekil 7. Courtney Mattison’ın “İklim Uyanışı: Sürdürülebilir Bir Gelecek Yaratmak” sergisinden bir eser, Fotoğraf: Patrick Fisher, 2023. https://www.pittsburghartscouncil.org/blog/gallery-exhibits-featuring-climate-justice-femininity-queer-identities-and-more, Erişim tarihi: 17.02.2026.
35. Şekil 8. Kate Macdowell, “İlk ve Son Nefes (First and Last Breath)”, 2010. https://www.katemacdowell.com/firstandlastbreath.html, Erişim tarihi: 02.02.2026.
36. Şekil 9. Keramika, “Cam Atıkların Doku, Renk ve Cam Atık ile İlgili Gerçek Bir Hikâyeden Esinlenilerek Oluşturulan Dekor Tasarımı”, 2026.
37. Şekil 10. Keramika, “Metal Atıkların Doku, Renk ve Metal Atık ile İlgili Gerçek Bir Hikâyeden Esinlenilerek Oluşturulan Dekor Tasarımı”, 2026.
38. Şekil 11. Keramika, “Plastik Atıkların Doku, Renk ve Plastik Atık ile İlgili Gerçek Bir Hikâyeden Esinlenilerek Oluşturulan Dekor Tasarımı”, 2026.
39. Şekil 12. Keramika, “Kâğıt Atıkların Doku, Renk ve Kâğıt Atık ile İlgili Gerçek Bir Hikâyeden Esinlenilerek Oluşturulan Dekor Tasarımı”, 2026.