OSMANLI-TÜRK TARİHİ ARAŞTIRMALARINDA ÖZGÜN BİR KAYNAK: ERMENİCE SALNAMELER

Farsça “sal” (yıl) ve “name” (mektup) kelimelerinden türetilen salname Türkçede en basit anlamda yıllık olarak ifade edilir. Salnameler bir yılın bütün olaylarını ihtiva eden çok katmanlı kaynaklardır. Osmanlı tarihindeki ilk salname 1847 yılında Sadrazam Reşit Paşanın isteği ile Ahmet Vefik Paşa tarafından hazırlanmıştır. İlk zamanlar litografya ile basılan panoramik metinler zamanla mahiyet ve mizanpaj itibariyle geliştirilerek mufassal veri kaynaklarına dönüştürülmüştür. Devlet salnamelerinin başarıya ulaşması üzerine 1866’dan itibaren vilayet ve nezaret salnameleri de yayınlanmaya başlamıştır. Böylece 1867’den itibaren her vilayet senede en az bir defa olmak üzere kendi bölgesindeki idari taksimatı, istihsal ürünlerini, madenleri, ticareti, demografik ve bürokratik özellikleri, kültür ve eğitim kurumlarını gösteren mufassal salnameler hazırlamıştır. Salnameler mahiyet itibariyle son derece zengin ve sofistike kaynaklardır. Burada Osmanlı Devleti’nin ve Türkiye Cumhuriyeti’nin idarî, askerî, malî ve sosyo-kültürel ayrıntılarını bulmak mümkündür. Bu çalışmanın amacı Osmanlı Devleti ve Türkiye Cumhuriyeti döneminde yayınlanan Ermenice salnameleri Osmanlı-Türk tarihçiliği bağlamında incelemektir. İki bölüm halinde formüle ettiğimiz çalışmanın birinci bölümünde Osmanlı Ermenilerinin yayın hayatına odaklanarak panoramik bir çerçeve çizeceğiz. İkinci bölümde ise iki alt başlık altında Osmanlı ve Cumhuriyet döneminde yayınlanan Ermenice salname, almanak ve takvimleri tanıtıp bu kaynakların Osmanlı-Türk tarihi araştırmaları açısından önemi üzerinde duracağız.