BAĞIMSIZ ERMENİSTAN VE ERMENİ DİASPORASI

Öz

Öz: Tarihi göçlerle yazılmış bir millet olan Ermeniler uzun yıllar boyunca başka milletlerin yönetimi altında bulunmuşlardır. Dinlerine, gelenek ve göreneklerine bağlı bir ulus olan Ermeniler, tebaası oldukları diğer devletler gibi Osmanlı Devleti egemenliği altında yaşamlarını sürdürürken milliyetçilik akımlarından etkilenip bağımsızlıkları için mücadelelerde bulunmuşlar ancak yirminci yüzyılın sonlarına gelindiğinde Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla uzun seneler sonra gerçek anlamda müstakil bir devlete sahip olmuşlardır. Ermenistan Cumhuriyeti kurulduktan sonra Ermeni siyasi karar alıcıları günümüze gelene kadar iç ve dış politikada önemli sorunlarla yüzleşmiştir. Bu sorunlardan en önemlileri hiç kuşkusuz sözde soykırım iddiaları, Dağlık Karabağ sorunu ve çevre ülkelerle yaşanılan düşmanca ilişkilerdir. Ermenileri dünya üzerinde temsil eden tek aktör Ermenistan devleti değildir. Başta ABD, Rusya ve Fransa’da olmak üzere çeşitli ülkelerde mevcudiyetlerini sürdüren Ermeni diasporası küresel çapta yüksek ses getiren bir aktör olarak göze çarpmaktadır. Bu çalışmada Levon Ter-Petrosyan’dan Nikol Paşinyan’a devleti yöneten liderler dönemsel olarak ayrılmak suretiyle Ermenistan Cumhuriyeti, misafir bulundukları önemli ülkeleri başlıklara ayırmak suretiyle de diaspora siz okuyuculara aktarılacaktır. Makalenin yazılmasının asıl amacı her iki aktörün gücünün gözler önüne serilmesi ve hangi aktörün daha etkili politika ürettiğini ortaya çıkarmaktır.

Anahtar Kelimeler

• Ermeni
• Ermenistan Cumhuriyeti
• Diaspora
• sözde soykırım
• Dağlık Karabağ

Kaynakça

1. Aktan, Sertaç. “ABD Kongresi 1915 Olayları ile İlgili ‘Soykırımdır’ Kararı Aldı: Peki Bundan Sonra Ne Olacak?” Euronews, 13 Aralık 2019. https://tr.euronews.com/2019/12/13/abd-kongresi-1915-olaylar-ile-ilgilisoykirimdir-karar-aldi-peki-bundan-sonra-ne-olacak.
2. “U.S.-Turkey Relations | Integrity & Accountability.” Armenian National Committee of America (ANCA). Erişim tarihi: 3 Kasım 2023. https://anca.org/issue/u-s-turkey-ties-integrity-accountability/.
3. “Senate Unanimously Adopts Bill Blocking US Military Aid to Azerbaijan.” ArmenianWeekly. 16 Kasım 2023. https://armenianweekly.com/2023/11/16/senate-unanimously-adopts-bill-blocking-us-military-aid-to-azerbaijan/.
4. Bayram, Mürsel. “Ermenistan Dış Politikasında Reelpolitikle Psikopolitiğin Çatışması: Cumhurbaşkanlığı Dönemleri Bağlamında Bir Analiz.” Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 2, sy. 3 (2016): 69-74. https:// dergipark.org.tr/tr/pub/aeusbed/issue/26794/282059.
5. Bolsajian, Monique. “The Armenian Diaspora: Migration and its Influence on Identity and Politics.” Global Societies Journal 6 (2018): 29-40.
6. Butler, Kim. “Defining Diaspora, Refining a Discourse.” Diaspora: A Journal of Transnational Studies 10, no. 2 (2001): 189-219.
7. Büyükakıncı, Erhan. “Ermenistan Dış Politikasından Uluslararası Sistem Değişkenlerine Bakış.” Değişen Dünyada Kafkasya içinde, hazırlayan Okan Yeşilot. Kitabevi Yayınları, 2005.
8. Cabbarlı, Hatem. “Bağımsızlık Sonrası Ermenistan-Rusya İlişkileri.” Avrasya Stratejik Araştırmalar Merkezi (ASAM) Çalışması (2004): 1-44. https://www.academia.edu/4243433/BA%C4%9EIMSIZLIK_SONRASI_ERMEN%- C4%B0STAN_RUSYA_%C4%B0L%C4%B0%C5%9EK%C4%B0LER%-C4%B0.

9. Cabbarlı, Hatem. “Ermenistan Cumhuriyeti’nin Siyasal Dönüşüm Süreci.” Uluslararası Kriz ve Siyaset Araştırmaları Dergisi 4, sy. 1 (2020): 118-158. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1126275.
10. “Ermenistan’daki Seçimi Sarkisyan Kazandı.” CNN Türk. 20 Şubat 2008. https://www.cnnturk.com/dunya/ermenistandaki-secimi-sarkisyan-kazandi-356129.
11. Cohen, Robin. “Diaspora and the Nation-State: From Victims to Challengers.” In Migration, Diasporas and Transnationalism içinde, editörler S. Vertovec ve R. Cohen. Edward Elgar Pub, 1999.
12. Cohen, Robin. “Diasporas and the State: From Victims to Challengers.” International Affairs 72, no. 3 (1996): 507-520.
13. Cohen, Robin. Global Diasporas: An Introduction. Taylor & Francis, 2022. Diamond, Larry. Developing Democracy: Toward Consolidation. The Johns Hopkins University Press, 1999.
14. Diyarbakırlıoğlu, Kaan. “Avrasyacılık-Batıcılık İkilemi Çerçevesinde Ermenistan Siyasetine Analitik Bir Bakış.” Turkish Studies - Social 15, sy. 8 (2020): 3463-3490. https://turkishstudies.net/social?mod=makale_tr_ ozet&makale_id=45425.
15. Doğru, Alaattin. “Fransa’da Ermeni Diasporası Yüzlerce Derneğiyle Türkiye Karşıtı Lobi Yapıyor.” Anadolu Ajansı, 23 Nisan 2021. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/fransada-ermeni-diasporasi-yuzlerce-dernegiyle-turkiye-karsitilobi-yapiyor/2217965.
16. Dufoix, Stephane. Diasporalar. Hrant Dink Vakfı Yayınları, 2011. Aydın, Mustafa. “Kafkasya ve Orta Asya’yla İlişkiler.” Türk Dış Politikası (1980-2001) içinde, hazırlayan Baskın Oran. İletişim Yayınları, 2003.
17. Ekinci, F. Didem. “Küçük Devlet Dış Politikasında Zafiyet ve Dirençlilik: Ermenistan Örneği.” Ermeni Araştırmaları Dergisi 61 (2018): 71-106.
18. “About Community.” Embassy of Armenia to the United States of America. Erişim tarihi: 29 Eylül 2023. https://usa.mfa.am/en/community-overview/.
19. Galstyan, Narek S., Davtyan E. ve Abrahamyan E. Armenia’s InternationalStatus Aspirations in 2008-2020. Friedrich-Ebert-Stiftung, 2021.
20. Gevorkyan, Aleksandr. “Armenian Diaspora.” In The Encyclopedia of Global Human Migration içinde, editör Immanuel Ness. Blackwell Publishing, 2013.
21. “Armenia’s Diaspora: Its Role and Influence.” Government of UK - Foreign& Commonwealth Office. 9 Aralık 2014. https://www.gov.uk/government/ publications/armenias-diaspora-its-role-and-influence.
22. Görgülü, Aybars, Iskandaryan, Alexander ve Minasyan, Sergey. TürkiyeErmenistan Diyalog Serisi: Yakınlaşma Sürecini İncelemek. Tesev Yayınları, 2010. Görgülü, Aybars. Türkiye-Ermenistan İlişkileri: Bir Kısır Döngü. Tesev Yayınları, 2008.
23. Hague Centre for Strategic Studies. Armenia and the Future of the South Caucasus. HCSS, 2021.
24. “Ermenistan’da Paşinyan-Diaspora Krizi.” İnsani ve Sosyal Araştırmalar Merkezi (İNSAMER). Erişim tarihi: 9 Temmuz 2023. https://www.insamer.com/tr/uploads/pdf/analiz-ermenistan-da-pasinyan-diaspora-krizi.pdf.
25. “Ermeni Diasporası ve Lobi Faaliyetleri.” İnsani ve Sosyal Araştırmalar Merkezi (İNSAMER). Erişim tarihi: 14 Kasım 2023. https://www.insamer. com/tr/uploads/pdf/etkinlik-ermeni-diasporasi-ve-lobi-faaliyetleri.pdf.
26. “Rusya’daki Ermeni Lobisi ve Medya Gücü.” İnsani ve Sosyal Araştırmalar Merkezi (İNSAMER). 30 Aralık 2019. https://www.insamer.com/tr/rusyadakiermeni-lobisi-ve-medya-gucu_2579.html.
27. Kantarcı, Şenol. “Amerika Birleşik Devletleri’nde Ermeniler ve Ermeni Lobisi.” Yeni Türkiye Dergisi 60 (2014): 1-10.
28. Karaatlı, Bülent. “Türkiye-Ermenistan İlişkileri (1991-2019).” Ermenistan Dış Politikası (1991-2019) içinde, hazırlayanlar Hatem Cabbarlı ve Esma Özdaşlı. Nobel Yayınları, 2020.
29. Kasbarian, Sossie. “Diasporic Voices From the Peripheries– Armenian Experiences on the Edges of Community in Cyprus and Lebanon.” The Cyprus Review 25, no. 1 (2013): 81-110.
30. Kasım, Kamer. “Armenia’s Foreign Policy: Small State Irredentism.” Review of Armenian Studies 25 (2012): 133-150. https://dergipark.org.tr/en/pub/ras/ issue/47571/600835.
31. Kasım, Kamer. “Armenia’s Foreign Policy: Basic Parameters of the TerPetrosian and Kocharian Era.” Review of Armenian Studies 1, sy. 1 (2002): 90-103.
32. K. Yaşin, Gözde. “Ermeni İddiaları, Hukuk ve Siyasi Lobicilik.” Avrasya İncelemeleri Merkezi. 9 Mayıs 2023. https://avim.org.tr/tr/Analiz/ERMENIIDDIALARI-HUKUK-VE-SIYASI-LOBICILIK.
33. Lütem, Ömer Engin. “Türkiye-Ermenistan İlişkilerinin Güncel Durumu.” Ermeni Araştırmaları Dergisi 50 (2015): 231-373. https://dergipark.org.tr/tr/ pub/erma/issue/43016/520832.
34. Mirzoyan, Alla. Armenia, the Regional Powers, and the West: Between History and Geopolitics. Palgrave Macmillan, 2010.
35. “1915 Olaylarını “Soykırım” Olarak Tanıyan Ülkeler.” NTV Haber. 23 Nisan 2015. https://www.ntv.com.tr/galeri/dunya/kac-ulke-1915-olaylarinasoykirim-dedi,tzYQW8A3f0eSp1bSgnsp8g/vI8qWQF_70y8HL2hNi6X-w.
36. “Sarkisyan Diasporanın Hedefinde.” NTV Haber. 5 Ekim 2009. https:// www.ntv.com.tr/dunya/sarkisyan-diasporanin-hedefinde,4uf3phLHc0m4- jFXpNooxA.
37. Özgen, Cenk. “44 Günün Ardından: 2020 Karabağ Savaşı’nın Askeri Açıdan Analizi.” Giresun Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi 7, sy. 1 (2021): 104-123.
38. Özocak, Özer. “Diaspora Kavramı ve Ermeni Diasporası.” YTSAM Ermeni Meselesi Özel Sayısı 20, sy. 64 (2014): 3483-2493.
39. Palabıyık, Mustafa. 1915 Olaylarını Anlamak: Türkler ve Ermeniler. İnkılap Kitabevi, 2016.
40. Panossian, Razmik. “Between Ambivalence and Intrusion: Politics and Identity in Armenia-Diaspora Relations.” Diaspora: A Journal of Transnational Studies 7, no. 2 (1998): 149-196
41. Papazian, Taline. “From Ter-Petrossian to Kocharian: Explaining Continuity in Armenian Foreign Policy, 1991-2003.” Demokratizatsiya The Journal of Post Soviet Democratization 14, no. 2 (2006): 235-251.
42. Safran, William. “Diasporas in Modern Societies: Myths of Homeland and Return.” Diaspora: A Journal of Transnational Studies 1, no. 1 (1991): 83-99.
43. Sarkisyan, G., Khudaverdyan, K., & Uzbashyan, K. (1998) Potomki Hayka [The Descendants of Hayk]. Yerevan: Armenian Encyclopedia.
44. Sarkisyan, G., Khudaverdyan, K., & Uzbashyan, K. (1998) Potomki Hayka [The Descendants of Hayk]. Yerevan: Armenian Encyclopedia.
45. Sarkisyan, G., Khudaverdyan, K., & Uzbashyan, K. (1998) Potomki Hayka [The Descendants of Hayk]. Yerevan: Armenian Encyclopedia.
46. Sarkisyan, G., Khudaverdyan, K. ve Uzbashyan, K. Potomki Hayka [The Descendants of Hayk]. Armenian Encyclopedia, 1998.
47. Sayan, Pınar. “Dağlık Karabağ’da Yeni Durum: Kapsayıcı Bir Barış İnşa Edebilmek.” İstanbul Politik Araştırmalar Enstitüsü Politika Notu (2020): 1-8. https://www.istanpol.org/post/da%C4%9Fl%C4%B1k-karaba%C4%9Fda-yeni-durum-kapsay%C4%B1c%C4%B1-bir-bar%C4%B1%C5%9Fi%CC%87n%C5%9Fa-etmek
48. “Türkiye-Ermenistan Siyasi İlişkileri.” T.C. Dışişleri Bakanlığı. Erişim tarihi: 9 Aralık 2025. https://www.mfa.gov.tr/turkiye-ermenistan-siyasi-iliskileri. tr.mfa
49. Ter-Matevosyan, V. vd.. “Institutions and Identity Politics in the Armenian Diaspora: the Cases of Russia and Lebanon.” Diaspora Studies 10, no. 1 (2017): 64-80.
50. “France.” The Office of the High Commissioner for Diaspora Affairs. Erişim tarihi: 07 Ekim 2025. http://diaspora.gov.am/en/pages/37/france.
51. Tuna, Oğul. “Ermenistan’da Aşırı Sağ Vesayet: Taşnaklar ve Karabağ Klanı İttifakı Paşinyan’a Karşı.” Diplomasi ve Strateji Dergisi 2, sy. 2 (2021): 137- 154.
52. Tüysüzoğlu, Göktürk. “Güney Kafkasya’da Bölgesel İşbirliği Gerçekliğinden Soyutlanan Ülke: Ermenistan.” Ermeni Araştırmaları Dergisi 44 (2013): 233- 276. https://dergipark.org.tr/tr/pub/erma/issue/43035/521068.
53. “Armenia - Foreign Assistance Fact Sheet, June 2021.” United States Department of State. Erişim tarihi: 25 Ekim 2023. https://www.state.gov/wpcontent/uploads/2021/08/Armenia_FY-2020-Country-Assistance-Fact-Sheet. pdf.
54. Ural, Selçuk ve Çaykıran, Güzin. “Armenian Foreign Policy in the Ruling Period Robert Koçaryan.” Journal of the Institute of Social Sciences 1, no. 8 (2011): 107-136.
55. Valiyev, Cavid. “Karabağ Yenilgisinin Ermenistan İç Politikasına Etkisi.” Anadolu Ajansı, 5 Ekim 2023. https://www.aa.com.tr/tr/analiz/gorus-karabagyenilgisinin-ermenistan-ic-politikasina-etkisi/3008216.
56. Zarifian, Julien. “The Armenian-American Lobby and its Impact on U.S. Foreign Policy.” Society 51, no. 5 (2014): 503-512.