İSTANBUL ŞER’İYYE SİCİLLERİNDEKİ ERMENİ VAKFİYELERİ (XVIII. YÜZYILDAN XX. YÜZYIL BAŞINA KADAR)

Ermeniler, Osmanlı Devleti bünyesinde uzun yıllar ‘zimmi’ hukukuna bağlı olarak yaşamış Hristiyan milletlerdendir. Bu önemli azınlık, XIX. yüzyılın başlarına kadar problemsiz bir şekilde Osmanlı tebaası olarak varlıklarını sürdürmüş, ancak bu yüzyıldan itibaren sosyal ve siyasi gelişmelerin odak noktası haline gelmiştir. Onlar, Osmanlı tebaası olarak yaşadıkları zaman dahilinde Müslümanlar gibi vakıflar da kurmuşlardır. Ancak onlarla ilgili çalışmalarda vakıflar geri planda kalmıştır. Bu çalışmada ise özellikle İstanbul Şer’iyye Sicillerinden ulaşılan Ermenilere ait 8 vakfiye temelinde Ermenilerin XVIII. yüzyıla tarihlenen ve XX. yüzyılın başlarına kadar olan süreçte tesis edilmiş vakıflara dair vakfiyeler ele alınmıştır. Bu vakfiyelerin sunduğu bilgiler ışığında, Ermeni vakıf kurucuları, hayır şartları ve vakıflarının nitelikleri değerlendirilmiştir. Vakfiyeler, iki yüzyıldan fazla bir süreç içerisinde kurulan vakıflara ait olması sebebiyle söz konusu yüzyıllarda meydana gelen siyasi ve toplumsal olaylara da temas edilmiş, böylece vakıfların gelişmelerden etkilenip etkilenmediğine de değinilmiştir. Ayrıca vakfiyelerde adı geçen kilise, mektep gibi kurumlarla ilgili de bilgi sunulmuştur. Bu yönüyle çalışma, Ermeniler tarafından İstanbul’da XVIII. yüzyıldan XX. yüzyılın başına değin İstanbul’da tanzim edilen vakfiyelerin tamamını ele alacak olması ve dönemin siyasi ve sosyal gelişmelerini vakıflar özelinde değerlendirmesi bakımından ilk olma özelliğini taşımaktadır. Çalışmanın temel dayanakları, İstanbul Şer’iyye Sicillerinde bulunan Ermenilerin kurduğu vakıflara ait toplam 8 vakfiyedir.