Yenilginin Çerçevelenmesi: II. Karabağ Savaşı’nda Ermenistan Medyasında İktidar ve Muhalif Söylemleri

Öz

Özet Bu çalışma, 2020’de patlak veren II. Karabağ Savaşı’nın Ermenistan’daki medya söylemleri üzerinden nasıl temsil edildiğini ve bu temsillerin toplumsal-siyasal sonuçlarını incelemektedir. Çalışmada hükümet yanlısı ve muhalif basının savaş, mağlubiyet ve barış süreçlerine dair farklı anlatıları karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Hükümet yanlısı medya söylemleri çoğunlukla “milli birlik” ve “dış tehdit” vurgusu üzerinden meşruiyet üretmeye yönelirken, muhalif medya söylemleri Paşinyan yönetimini stratejik başarısızlık, ihanet ve meşruiyet krizi üzerinden hedef almıştır. Bu çerçevede savaş, yalnızca askeri bir yenilgi değil, aynı zamanda ulusal kimlik, devlet otoritesi ve toplumsal hafıza açısından derin bir kırılma noktası olarak sunulmuştur. Çalışmanın kuramsal dayanağını söylem analizi ve medya temsilleri literatürü oluşturmakta; yöntemsel olarak nitel içerik analizi ve Fairclough’un üçlü modelinden yararlanılmaktadır. Bulgular, medya söylemlerinin yalnızca olayların aktarımıyla sınırlı kalmadığını; aksine, çatışmanın anlamlandırılmasında, toplumsal travmaların çerçevelenmesinde ve siyasal kutuplaşmanın derinleşmesinde aktif rol oynadığını göstermektedir. Sonuç olarak, II. Karabağ Savaşı’nın Ermenistan basınında üretildiği söylemler, yalnızca güncel siyasetin değil, aynı zamanda ulusal kimlik ve meşruiyet tartışmalarının da merkezinde konumlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• II. Karabağ Savaşı
• Medya Söylemi
• Muhalif Basın
• İktidar Söylemi
• Çatışma Temsili

Kaynakça

1. Atanesyan, Arthur. “Media Framing on Armed Conflicts: Limits of Peace Journalism on the Nagorno-Karabakh Conflict.” Journal of Intervention and Statebuilding 14, no. 4 (2020): 534–550.
2. Broers, Laurence. Armenia and Azerbaijan: Anatomy of A Rivalry. Edinburgh University Press, 2019.
3. Cottle, Simon. Mediatized Conflict: Developments in Media and Conflict Studies. Open University Press, 2006.
4. Couldry, Nick. Media Rituals: A Critical Approach. Routledge, 2003.
5. Creswell, John W. Qualitative Inquiry and Research Design: Choosing Among Five Approaches (3. baskı). Sage, 2013.
6. De Waal, Thomas. The Caucasus: An Introduction. Oxford University Press, 2010.
7. Denzin, Norman K., ve Yvonna S. Lincoln, editörler. The SAGE Handbook of Qualitative Research (3. baskı). Sage, 2005.
8. Entman, Robert M. “Framing: Toward Clarification of A Fractured Paradigm.” Journal of Communication 43, no. 4 (1993): 51-58.

9. Fairclough, Norman. Language and Power (2. baskı). Harlow: Pearson Education, 2016.
10. Gamaghelyan, Philip, ve Sergey Rumyantsev. “The Road to the Second Karabakh War: The Role of Ethno-Centric Narratives in the Nagorno-Karabakh Conflict.” Caucasus Survey 9, no. 3 (2021): 320-336.
11. Gillich, Ines. “Media Coverage and State Propaganda in Armed Conflicts: An International Law Perspective at the Armenian-Azerbaijan “Propaganda War”.” Journal of International Media & Entertainment Law 10, no. 2 (2024): 244-278.
12. Gitlin, Todd. The Whole World is Watching: Mass Media in the Making and Unmaking of the New Left. University of California Press, 1980.
13. Hakobyan, Anahit. “Armenian Digital Communications in Karabakh War of 2020: Critical Discourse Analysis.” Journal of Sociology: Bulletin of Yerevan University 12, no. 1 (33) (2021): 32-48.
14. Hall, Stuart. Representation: Cultural Representations and Signifying Practices. Sage, 1997.
15. Ibrahimov, Rovshan, ve Mehmet F. Öztarsu. “Causes of the Second Karabakh War: Analysis of the Positions and the Strength and Weakness of Armenia and Azerbaijan.” Journal of Balkan and Near Eastern Studies 24, no. 4 (2022): 595–613.
16. Iyengar, Shanto. Is Anyone Responsible?: How Television Frames Political Issues. University of Chicago Press, 1991.
17. Krippendorff, Klaus. Content Analysis: An Introduction to its Methodology (4. baskı). Sage, 2019.
18. McCombs, Maxwell E., ve Donald L. Shaw. “The Agenda-Setting Function of Mass Media.” Public Opinion Quarterly 36, no. 2 (1972): 176–187.
19. Schreier, Margrit. Qualitative Content Analysis in Practice. Sage, 2012.
20. Seyidov, Ilgar. “The Role of the Media Following the Second Nagorno-Karabakh War: The Cases of Azadliq Radiosu and Meydan TV News Sites in Azerbaijan.” Connectist: Istanbul University Journal of Communication Sciences 65, (2023): 89-107.
21. Temple, Bogusia ve Alys Young. “Qualitative Research and Translation Dilemmas.” Qualitative Research 4, no. 2 (2004): 161–178.
22. van Dijk, Teun A. Ideology: A Multidisciplinary Approach. Sage, 1998.
23. Wodak, Ruth, ve Michael Meyer, editörler. Methods of Discourse Studies (3. baskı). Sage, 2016.
24. Wolfsfeld, Gadi. Media and the Path to Peace. Cambridge University Press, 2004.
25. Yavuz, M. Hakan, ve Michael Gunter. The Nagorno-Karabakh Conflict: Historical and Political Perspectives. Londra: Routledge, 2022.
26. Yavuz, M. Hakan, ve Vasif Huseynov. “The Second Karabakh War: Russia vs. Turkey?” Middle East Policy 27, no. 4 (2020): 103-18.
27. “Ղարաբաղի հայերը ոչ կամավոր են լքել իրենց տները, պետք է կարողանան վերադառնալ. ԻԻՀ դեսպան.” Armenpress, 13 Temmuz 2024. https://armenpress.am/hy/article/1195666.
28. “Ազատության հրապարակում տեղի ունեցավ Արցախի ժողովրդի կարիքների ապահովման նախաձեռնության կազմակերպած հանրահավաքը.” Armenpress, 20 Mart 2024. https://armenpress.am/hy/article/1132854.
29. “Արցախյան 44-օրյա պատերազմը փաստավավերագրական և գիտապատմական հետազոտությունների առանցքում. կայացավ թեմատիկ գրքի շնորհանդեսը.” Armenpress, 7 Ekim 2024. https://armenpress.am/hy/article/1201719.
30. “Շառլ Միշելը ողջունել է Հայաստանի և Ադրբեջանի համատեղ հայտարարությունը և խաղաղության համաձայնագիր կնքելու կոչ արել.” Armenpress, 8 Aralık 2023. https://armenpress.am/hy/article/1125799.
31. “Էրդողանը ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ երկրներին մեղադրել է անգործության մեջ.” Armenpress, 28 Eylül 2020. https://armenpress.am/hy/article/1029262.
32. “Հայկական կողմը չի բացառում Պրահայում Փաշինյան-Էրդողան հանդիպման հնարավորությունը.” Armenpress, 22 Eylül 2022. https://armenpress.am/hy/article/1093178.
33. “Մեկուսացումից դուրս գալու հնարավորությո՞ւն, թե՞ վտանգ հայկական շահերին. հայ քաղաքագետները տարակարծիք են «3+3»-ի վերաբերյալ.” Armenpress, 12 Aralık 2021. https://armenpress.am/hy/article/1070567.
34. “Լեռնային Ղարաբաղ վերադարձի հնարավորություն եղել է և կա. Զախարովա.” Panaroma, 16 Ekim 2024. https://www.panorama.am/am/news/2024/10/16/%D5%82%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%A2%D5%A1%D5%B2-%D4%B6%D5%A1%D5%AD%D5%A1%D6%80%D5%B8%D5%BE%D5%A1/3066293.
35. “Կմտնենք Իսրայել, ինչպես մտանք Ղարաբաղ. Էրդողանի սպառնալիքն ու դրա արձագանքները.” Panaroma, 29 Temmuz 2024. https://www.panorama.am/am/news/2024/07/29/%D4%B7%D6%80%D5%A4%D5%B8%D5%B2%D5%A1%D5%B6-%D5%BD%D5%BA%D5%A1%D5%BC%D5%B6%D5%A1%D5%AC%D5%AB%D6%84/3034496;
36. “Մարկեդոնով․ Թուրքիայի ադրբեջանամետ դիրքորոշումը նորություն չէ, բայց աջակցության նման մասշտաբը նոր իրավիճակ է.” Panaroma, 29 Eylül 2020. https://www.panorama.am/am/news/2020/09/29/%D5%84%D5%A1%D6%80%D5%AF%D5%A5%D5%A4%D5%B8%D5%B6%D5%B8%D5%BE/2370020.
37. “Փաշինյան. Հայտարարվում է ռազմական դրություն և ընդհանուր զորահավաք.” Panaroma, 27 Eylül 2020. https://www.panorama.am/am/news/2020/09/27/%D5%86%D5%AB%D5%AF%D5%B8%D5%AC-%D5%93%D5%A1%D5%B7%D5%AB%D5%B6%D5%B5%D5%A1%D5%B6/2368155.
38. “Սասունյան. Հնարավոր է, որ հայկական համազգեստով ադրբեջանցի զինվորների վրա կրակել են հենց իրենց զորքերը.” Panaroma, 28 Ekim 2020. https://www.panorama.am/am/news/2020/10/28/%D5%8D%D5%A1%D5%BD%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D5%B0%D5%B8%D5%A4%D5%BE%D5%A1%D5%AE/2389529.
39. “Թուրքիայի հրահրմամբ և աջակցությամբ տարածաշրջանային անվտանգությունը խաթարելու այս փորձը դիտարկում ենք պատասխան ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի կոչերին և ջանքերին.” Panaroma, 2 Ekim 2020. https://www.panorama.am/am/news/2020/10/02/%D4%B1%D4%B3%D5%86-%D5%B0%D5%A1%D5%B5%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6/2372569.
40. “Թուրքիան փորձում է առաջ մղել իր ծավալապաշտական նպատակները. Մնացականյան.” Panaroma, 20 Ekim 2020. https://www.panorama.am/am/news/2020/10/20/%D4%B1%D4%B3-%D5%B6%D5%A1%D5%AD%D5%A1%D6%80%D5%A1%D6%80-%D5%84%D5%B6%D5%A1%D6%81%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%B5%D5%A1%D5%B6/2384812.
41. “Փաշինյան. Հայտարարվում է ռազմական դրություն և ընդհանուր զորահավաք.” Panaroma, 27 Ekim 2020. https://www.panorama.am/am/news/2020/09/27/%D5%86%D5%AB%D5%AF%D5%B8%D5%AC-%D5%93%D5%A1%D5%B7%D5%AB%D5%B6%D5%B5%D5%A1%D5%B6/2368155.
42. “Դադարեցնել մահաբեր զենքերի վաճառքն Ադրբեջանին. Ամերիկայի Հայ դատի հանձնախումբը դիմել է ԱՄՆ-ում Իսրայելի դեսպանին.” Tert, 6 Ekim 2020. https://www.tert.am/am/news/2020/10/06/israel/3414651.
43. “Մեկուսացումից դուրս գալու հնարավորությո՞ւն, թե՞ վտանգ հայկական շահերին. հայ քաղաքագետները տարակարծիք են «3+3»-ի վերաբերյալ.” Tert, 27 Eylül 2020. https://www.tert.am/am/news/2020/09/27/Harutyunyan/3407800.
44. “Հակառակորդը հարձակողական գործողություններ է նախապատրաստում․ ՊԲ-ն պատրաստ է իրականացնել իր առջև դրված մարտական խնդիրը.” Tert, 5 Ekim 2020. https://www.tert.am/am/news/2020/10/05/Artsakh/3413861.
45. “Սկսվում է հայկական տարածքների գաղափարախոսական օկուպացիան․ թուրքագետը՝ Շուշի Էրդողանի կատարելիք այցի մասին.” Tert, 14 Haziran 2021. https://www.tert.am/am/news/2021/06/14/ruben-melkonyan/3641465.
46. “Ադրբեջանի հետ հակամարտությունը վերածվում է «միջազգային ահաբեկչության դեմ պայքարի». ՀՀ վարչապետ.” Tert, 7 Ekim 2020. https://www.tert.am/am/news/2020/10/07/gov/3415894.
47. “Ողջունում ենք հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացում ցուցաբերած ջանքերը. Լավրովը՝ Ալիևին.” Tert, 27 Şubat 2023. https://www.tert.am/am/news/2023/02/27/lavrovaliev/3902502.
48. “Հայաստանը երբեք կասկածի տակ չի դրել Հայաստան-Թուրքիա սահմանը, և Հայ դատը երբեք Հայաստանի քաղաքականությունը չի եղել. Նիկոլ Փաշինյան.” Tert, 24 Ocak 2021. https://www.tert.am/am/news/2022/01/24/News/3760057.
49. “2024-ը՝ Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև պատերազմի՞, թե՞ խաղաղության տարի. Թոմաս դե Վաալ.” Hayeli, 15 Şubat 2024. https://hayeli.am/?p=745136&l=am.
50. “Ի՞նչ արեցին ԵՄ դիտորդները, երբ ականատես եղան Ղարաբաղից Գորիսով 120 հազար հայերի էթնիկ զտումների․ Արթուր Խաչիկյան.” Hayeli, 16 Mart 2024. https://hayeli.am/?p=748450&l=am.
51. “Լեռնային Ղարաբաղ․ Ռուս խաղաղապահների փոխարեն ԵՄ առաքելություն.” Hayeli, 17 Nisan 2024. https://hayeli.am/?p=752065&l=am.
52. “Բավական մեծ է հավանականությունը, որ առաջիկա օրերին Ադրբեջանը և Թուրքիան լայնածավալ պատերազմ կսկսեն ՀՀ-ի դեմ. Վարուժան Գեղամյան.” Hayeli, 5 Eylül 2023. https://hayeli.am/?p=727553&l=am.
53. “Փաշինյանը հրաժարվել է քննարկել այդ փաստաթուղթը, մեզ ներքաշել կործանարար պատերազմի մեջ․ Լևոն Զուրաբյան.” Hayeli, 17 Kasım 2023. https://hayeli.am/?p=735970&l=am.
54. “Ռուսաստանի հայերը խորապես անհանգստանում են և կանգնած են ղարաբաղցի եղբայրների կողքին. Սամվել Կարապետյան.” Hayeli, 25 Mayıs 2024. https://hayeli.am/?p=756496&l=am.
55. “Ասել, որ Ռուսաստանը հանձնել է Ղարաբաղը, սուտ է, բայց չեմ կարծում, որ 2020-ին մենք ամեն ինչ արեցինք պատերազմը կանխելու համար. Զատուլին.” Hayeli, 9 Temmuz 2024. https://hayeli.am/?p=761577&l=am.
56. “Ընտրե´ք` կամ պատերազմ, կամ Նիկոլի հրաժարական. երրորդ տարբերակ` այսօր չկա. Արտակ Զաքարյան.” Hayeli, 22 Şubat 2024. https://hayeli.am/?p=745818&l=am.
57. “Պետք է պարզել` արդյո՞ք Ղարաբաղյան վերջին պատերազմում կատարվել են պատերազմական հանցագործություններ. Զախարովա.” Hayeli, 6 Ekim 2022. https://hayeli.am/?p=691347&l=am.
58. “Ղարաբաղյան շարժման 34-րդ տարեդարձին նվիրված միջոցառումների կազմակերպման պետական հանձնաժողովը այցելել է Ստեփանակերտի քաղաքային հուշահամալիր.” Hetq, 13 Şubat 2022. https://www.hetq.am/hy/article/141112.
59. “Ղարաբաղյան պատերազմը երբեք կրոնական պատերազմ չի եղել. նախագահ Արմեն Սարգսյանի հարցազրույցը ArabNews-ին.” Hetq, 24 Aralık 2021. https://www.hetq.am/hy/article/139397.
60. “Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորումը պետք է իրականացվի Հայաստանի ու Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության սկզբունքի հիման վրա. Օլաֆ Շոլց.” Hetq, 13 Mart 2023. https://www.hetq.am/hy/article/154112.
61. “Ղարաբաղյան հիմնահարցի կարգավորման Մոսկվայում առաջարկված տարբերակներն ակտիվորեն քննարկվում են. Լավրով.” Hetq, 21 Nisan 2020. https://www.hetq.am/hy/article/116239.
62. “Հրապարակվել է «Արցախ/Լեռնային Ղարաբաղ․ էթնիկ զտման դեպքի ուսումնասիրություն» զեկույցը.” Past.info, 28 Ağustos 2024. https://www.pastinfo.am/hy/news/2024/08/28/plu0c2qqo/1817175.
63. “«Ադրբեջանա-ղարաբաղյան հակամարտությունը երբեք չի դիտարկվել որպես Ադրբեջանի ներքին գործ». Սերգեյ Ղազարյան.” Past.info, 20 Nisan 2023. https://www.pastinfo.am/hy/news/2023/04/20/0fi3knthm/1565345.
64. “Սա այլևս պատերազմ չէ տարածքների համար, այլ հայ ժողովրդի պայքարն է հանուն գոյատևման. Միքայել Մելքումյան.” Past.info, 21 Ekim 2020. https://pastinfo.am/hy/news/2020/10/21/%D5%8D%D5%A1-%D5%A1%D5%B5%D5%AC%D6%87%D5%BD-%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%A6%D5%B4-%D5%B9%D5%A7-%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%AE%D6%84%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%AB-%D5%B0%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D6%80-%D5%A1%D5%B5%D5%AC-%D5%B0%D5%A1%D5%B5-%D5%AA%D5%B8%D5%B2%D5%B8%D5%BE%D6%80%D5%A4%D5%AB-%D5%BA%D5%A1%D5%B5%D6%84%D5%A1%D6%80%D5%B6-%D5%A7-%D5%B0%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%B6-%D5%A3%D5%B8%D5%B5%D5%A1%D5%BF%D6%87%D5%B4%D5%A1%D5%B6-%D5%84%D5%AB%D6%84%D5%A1%D5%B5%D5%A5%D5%AC-%D5%84%D5%A5%D5%AC%D6%84%D5%B8%D6%82%D5%B4%D5%B5%D5%A1%D5%B6/1078317.
65. “Այսօր թշնամին կրկին պատերազմ է սանձազերծել Արցախի դեմ. Ռոբերտ Քոչարյան.” Past.info, 27 Eylül 2020. https://pastinfo.am/hy/news/2020/09/27/%D4%B1%D5%B5%D5%BD%D6%85%D6%80-%D5%A9%D5%B7%D5%B6%D5%A1%D5%B4%D5%AB%D5%B6-%D5%AF%D6%80%D5%AF%D5%AB%D5%B6-%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%A6%D5%B4-%D5%A7-%D5%BD%D5%A1%D5%B6%D5%B1%D5%A1%D5%A6%D5%A5%D6%80%D5%AE%D5%A5%D5%AC-%D4%B1%D6%80%D6%81%D5%A1%D5%AD%D5%AB-%D5%A4%D5%A5%D5%B4-%D5%8C%D5%B8%D5%A2%D5%A5%D6%80%D5%BF-%D5%94%D5%B8%D5%B9%D5%A1%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6/1062995.
66. “ՀՀ-ի վարած սխալ քաղաքականության հետևանքով Ադրբեջանի կողմից կյանքի կոչվեց պատերազմ. Վիտալի Բալասանյան.” Past.info, 28 Aralık 2020. https://pastinfo.am/hy/news/2020/12/28/%D5%80%D5%80-%D5%AB-%D5%BE%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%AE-%D5%BD%D5%AD%D5%A1%D5%AC-%D6%84%D5%A1%D5%B2%D5%A1%D6%84%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D5%B0%D5%A5%D5%BF%D6%87%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%B8%D5%BE-%D4%B1%D5%A4%D6%80%D5%A2%D5%A5%D5%BB%D5%A1%D5%B6%D5%AB-%D5%AF%D5%B8%D5%B2%D5%B4%D5%AB%D6%81-%D5%AF%D5%B5%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB-%D5%AF%D5%B8%D5%B9%D5%BE%D5%A5%D6%81-%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%A6%D5%B4-%D5%8E%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D5%AC%D5%AB-%D4%B2%D5%A1%D5%AC%D5%A1%D5%BD%D5%A1%D5%B6%D5%B5%D5%A1%D5%B6/1122620.
67. “Հայաստանի կողմից համապատասխան աշխատանք չի տարվում միջազգային պատշաճ օժանդակություն ստանալու ուղղությամբ․ Գեղամ Ստեփանյան.” Past.info, 27 Mart 2024. https://www.pastinfo.am/hy/news/2024/03/27/lloq8tkix/1737534.
68. “Ոչ ոք պատերազմ չի ուզում։.” Past.info, 27 Kasım, 2011. https://www.pastinfo.am/hy/news/2020/11/27/%D5%88%D6%80%D6%87%D5%A7-%D5%B4%D5%A5%D5%AF%D5%A8-%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%A6%D5%B4-%D5%B9%D5%AB-%D5%B8%D6%82%D5%A6%D5%B8%D6%82%D5%B4-%D4%B1%D6%80%D5%A1-%D5%8D%D5%A1%D5%B2%D5%A1%D5%A9%D5%A5%D5%AC%D5%B5%D5%A1%D5%B6/110 2753.