ASSESSMENTS REGARDING THE STATUS AND POPULATION OF ARMENIANS RESIDING IN THE KASTAMONU PROVINCE

Öz

Abstract: The ecclesiastical affairs of the Armenian population residing in the province of Kastamonu were, for a prolonged period, administered by the Amasya Prelacy. However, over time, these authorities were transferred to local clergy due to administrative difficulties arising from geographical distance. Nevertheless, the persistent demands of the Armenian Patriarchate for the establishment of an independent prelacy in the province of Kastamonu caused the issue of the status of the Armenian population in the region to remain unresolved for an extended period. This issue also brought into question the size of the Armenian population throughout the province. This study examines the transformation of the ecclesiastical administration of the Armenian community in Kastamonu province within its historical context, along with the accompanying issue of population.

Anahtar Kelimeler

• Amenians of Kastamonu
• Status
• Exile
• Deportation
• Conversion to Islam

KASTAMONU VİLAYETİNDE SAKİN ERMENİLERİN STATÜSÜ VE NÜFUS DURUMLARINA İLİŞKİN TESPİTLER

Öz

Öz: Kastamonu vilayeti genelinde sakin Ermenilere ait ruhanî işler, uzun süre Amasya Murahhasalığı tarafından yürütülmüş, ancak zamanla mesafenin uzaklığından kaynaklanan idarî güçlükler nedeniyle bu yetkiler, mahallî ruhanilere devredilmiştir. Bununla birlikte Ermeni Patrikliği’nin Kastamonu vilayetinde müstakil bir Murahhasalık kurulması yönündeki ısrarlı talepleri, bölgedeki Ermeni ahalinin statüsü meselesinin uzun süre sürüncemede kalmasına sebep olmuştur. Bu mesele, beraberinde vilayet genelindeki Ermeni nüfusunun miktarı konusunu da tartışmaya açmıştır. Bu çalışmada, Kastamonu vilayetinde yaşayan Ermeni ahaliye ait ruhanî işlerin tarihsel süreç içerisindeki dönüşümü ile bu sürece eşlik eden nüfus meselesini ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Kastamonu Ermenileri
• Statü
• Nüfus
• Sürgün
• Tehcir
• İhtida

Kaynakça

1. Devlet Arşivi Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Sadaret Mühimme Kalemi Evrakı (A.} MKT.MHM).
2. Devlet Arşivi Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Bab-ı Ali Evrak Odası (BEO).
3. Devlet Arşivi Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Dahiliye Nezareti Emniyet-i Umumiye Müdüriyeti İkinci Şube, (DH.EUM.2Şb.).
4. Devlet Arşivi Başkanlığı Osmanlı Arşivi, İdare (İD).
5. Devlet Arşivi Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Dâhiliye Hukuk Müşavirliği (DH. HMŞ).
6. Devlet Arşivi Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Dâhiliye Mektubî Kalemi (DH. MKT).
7. Devlet Arşivi Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Dâhiliye Muhaberat-ı Umûmiye İdaresi (DH.MUİ).
8. Devlet Arşivi Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Dâhiliye Şifre Kalemi (DH.ŞFR).

9. Devlet Arşivi Başbakanlığı Osmanlı Arşivi, Dâhiliye Tesri-i Muamelat ve Islahat Komisyonu (DH.TMIK).
10. Devlet Arşivi Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Şura-yı Devlet (ŞD).
11. Devlet Arşivi Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Yıldız Dâhiliye Nezareti Marûzatı (Y.PRK.DH).
12. Devlet Arşivi Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Yıldız Resmî Marûzat (Y.A.RES).
13. Kastamonu Vilayet Salnamesi (KVS).
14. Salnâme-i Devlet-i Aliyye-i Osmaniyye (SDAO)
15. Avcı, Cemal, “19. Yüzyıl Sonlarında Kastamonu Vilâyeti”, Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24 (2012): 17-34.
16. Bardakjian, Kevork B., “İstanbul Ermeni Patrikliği’nin Doğuşu (Hayk Berberian’ın Anısına)”, Ermeni Sorunu ve Bursa Ermenileri, Bursa, (2000): 89-105.
17. Çelebi, Ercan, “Millî Mücadele Yıllarında Kastamonu’da Genel Durum”, Kastamonu Tarihi Araştırmaları (Şehir, Toplum ve Ekonomi), Ed. Şerif Demir-Orçun Nalezen, (Ankara: Berikan Yayınevi), Ankara, (2023): 457- 494.
18. Çelebi, Ercan, “Millî Mücadele Döneminde Kastamonu”, Millî Mücadele’nin Yerel Tarihi 1918-1923 (Kastamonu-Sinop-Karabük-Bolu-DüzceZonguldak-Bartın), 7, Ankara, (2023): 1-207.
19. Güllü, Ramazan Erhan, “1836 Tarihli Ermeni Kilisesi Nizamnamesi Çerçevesinde Çarlık Rusyası’nın Ermeni Politikaları”, Ermeni Araştırmaları, 53 (2016): 193-238.
20. Güllü, Ramazan Erhan, “Ermeni Milleti Nizamnamesi’nin İlânı ve İçeriği”, Osmanlı’nın Seçkin Tebaası İken Yabancılaşan Topluluk: Bursa Ermenileri, Türk Ocakları Derneği Bursa Şubesi, Bursa, (2016): 25-40.
21. Güllü, Ramazan Erhan, “İstanbul’da Ermeni-Rum Kiliseleri Krizi ve Ermenilere Tanınan Yeni İmtiyâzlar (1890-1891)”, Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi (OTAM), 38 (2016): 31-53.
22. Güneş, Mehmet, “Osmanlı Dönemi Nüfus Sayımları ve Bu Sayımları İçeren Kayıtların Tahlili”, Gazi Akademik Bakış, 8/15 (2014): 221-240.
23. Seyfeli, Canan, “Osmanlı Devleti’nde Gayrimüslimlerin İdari Yapısı: Ermeniler Örneği”, Milel ve Nihal (İnanç, Kültür ve Mitoloji Araştırmaları Dergisi), 2/2 (2005): 125-156.
24. Seyfeli, Canan, “İstanbul Ermeni Patrikliği’nin Kuruluşu”, Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri, Anakara, I (2003): 361-377.
25. Seyfeli, Canan, “Osmanlı Ermenileri: Kilise, Kültür, Yenileşme ve Siyasallaşma”, Misyonerlik-Azınlık ve Yabancı Okullar 2, (Ed. İbrahim Yılmazçelik-Mehmet Deri), İstanbul, (2024): 161-186.
26. Okur, Mehmet, “Osmanlı Devleti’nin Son Yüzyılında Karadeniz Bölgesi’nde Türk, Rum ve Ermeni Nüfusu”, Tarihte Türkler ve Ermeniler (Ermeni Nüfusu ve Kilisesi Misyonerlik), VIII (2014): 1-31.
27. Yücel, Caner, “Temettuat Defterlerine Göre Kastamonu Şehri”, Niğde Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi), Niğde, (2011).