1919 PARİS BARIŞ KONFERANSI KISKACINDA ERMENİ SİYASETİ: “LA VOİX DE L’ARMÉNİE” GAZETESİNİN LOBİ FAALİYETLERİ

Öz

Siyasi gelişmeler, Ermeni meselesinin önemli bir sac ayağını oluşturmaktadır. Bunun yanı sıra propaganda unsuru olan basın, bu hususta yoğun bir şekilde kullanılmıştır. Ermenilerin isyan girişimleri sonrasında yaşadıkları süreç, sıklıkla mağduriyet söylemi üzerinden Batı kamuoyunda ele alınmıştır. Bu çalışmada, Ermenilerin La Voix de l’Arménie gazetesinin propaganda faaliyetleri aracılığıyla, Batılı hükümetleri ne şekilde etkilemeye çalıştıkları ortaya konmuştur. Ermenilerin isyan girişimleri Amerikan arşiv belgeleri üzerinden ele alınmış ve sonra La Voix de l’Arménie gazetesi ile bu isyanların Paris Barış Konferansı’nda nasıl propaganda malzemesi haline getirildiği analiz edilmiştir. Ermeni isyanları sırasında Ermeniler tarafından katledilen Müslümanlar, Batı kamuoyu tarafından görmezden gelinmiş ve sadece Ermenilerin isyanları neticesinde başka bölgelere intikal ettirilmeleri hadisesi, Ermeni lobileri tarafından ön plana çıkartılmaya çalışılmıştır. Amerikan arşiv belgelerinde yer alan gözlem raporları ve farklı mevkilerde görev yapan Türk yetkililer ile yapılan röportajlar, Ermeni yöneticilerin bu süreci kendi lehlerine çevirebilmeleri için propaganda faaliyetlerine yoğunlaştıklarını göstermesi açısından oldukça dikkat çekicidir. Sonuç olarak, La Voix de l’Arménie gazetesindeki Osmanlı karşıtı söylemlerin, tarihsel gerçekliklerle örtüşmediği ve yayının dezenformasyon niteliği taşıyan içeriklere odaklandığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Birinci Dünya Savaşı
• Ermeni İsyanı
• Osmanlı Devleti
• Paris Barış Konferansı
• La Voix de l’Arménie

ARMENIAN POLITICS IN THE GRIP OF THE 1919 PARIS PEACE CONFERENCE: LOBBYING ACTIVITIES OF THE “LA VOIX DE L’ARMÉNIE” NEWSPAPER

Öz

Political developments constitute a major pillar of the Armenian issue. In addition to this, the press, as an instrument of propaganda, was extensively utilized in this regard. Following their insurrection attempts, the process experienced by the Armenians was frequently addressed in the Western public opinion through a narrative of victimization. This study reveals how the Armenians sought to influence Western governments through the propaganda activities of the newspaper La Voix de l’Arménie. The insurrection attempts of the Armenians are examined through American archival documents, and subsequently, how these uprisings were turned into materials of propaganda at the Paris Peace Conference by La Voix de l’Arménie is analyzed. The Muslims massacred by the Armenians during the Armenian revolts were ignored by the Western public. Instead, only the relocation of the Armenians to other regions as a consequence of their rebellions was brought to the forefront by Armenian lobbies. The observation reports found in American archival documents and interviews conducted with Turkish officials serving in various positions are highly remarkable, as they demonstrate that Armenian leaders intensified their propaganda activities to turn this process to their own advantage. Consequently, it has been observed that the anti-Ottoman discourse in the newspaper La Voix de l’Arménie does not align with historical realities, and that the publication focused on content characterized by disinformation.

Anahtar Kelimeler

• First World War
• Armenian Revolt
• Ottoman State
• Paris Peace Conference
• La Voix de l’Arménie

Kaynakça

1. Amerikan Arşivi, National Archives and Records Administration (NARA): Legation Imperiale De Turquie, Washington Le 24 Avril 1889, No. Gl: 5572, No. Spl. 12, Objet, Monsieur Le Secrétaùre D’Etat, 24 Nisan 1889.
2. Legation Imperiale De Turquie, Washington Le 26 Octobre 1893, No. Gl: 6693, No. Spl. 16, Object, Monsieur Le Secrètoùre D’etat, 26 Ekim 1893.
3. Legation Imperiale De Turquie, Washington Le 3 Of Janvier, 1894, No. Gl: 6883. No. Spl. 2, Object, Le Secretary Of State, 3 Ocak 1894.
4. Legation Imperiale De Turquie, Washington Le 18 Avril, 1894, No. Gl: 7072, No. Spl. 23, Object, Monsieur Le Secrétaire D’Etat, 18 Nisan 1894.
5. Legation Imperiale De Turquie, Washington Le 22 November 1895, No. Gl: 8036. No. Spl. 72, Monsieur Le Secrétaùre D’Etat, 22 Kasım 1895.
6. Legation Imperiale De Turquie, Washington Le 21 Décembre, 1895, No. Gl: 8155, No. Spl. 90, Monsieur Le Secrétaùre D’Etat, 21 Aralık 1895.
7. Legation Imperiale De Turquie, Washington Le 5 Fèvier 1896, No. Gl: 8275. No. Spl. 11, Monsieur Le Scrètoùre D’Etat, 5 Şubat 1896.
8. Legation Imperiale De Turquie, Washington Le 19 Juillet 1896, No. Gl: 8606, No. Spl. 37, Monsieur Le Secrètoùre D’Etat, 19 Temmuz 1896.

9. Central File: Decimal File 867.4016/59, Internal Affairs Of States, Social Matters., People., Turkey, Race Problems. Racial Disturbances, Their Suppression. Massacres. Pogroms., May 23rd., 1911 - August 9, 1915, 30 Nisan 1915.
10. Central File: Decimal File 867.401671, Internal Affairs Of States, Social Matters., People., Turkey, Race Problems. Racial Disturbances, Their Suppression. Massacres. Pogroms., May 23rd., 1911 - August 9, 1915, 25 Mayıs 1915.
11. Central File: Decimal File 867.4016/114, Internal Affairs Of States, Social Matters., People., Turkey, Race Problems. Racial Disturbances, Their Suppression. Massacres. Pogroms., May 23rd., 1911 - August 9, 1915, 26 Haziran 1915.
12. Central File: Decimal File 867.4016/118, Internal Affairs Of States, Social Matters., People., Turkey, Race Problems. Racial Disturbances, Their Suppression. Massacres. Pogroms., May 23rd., 1911 - August 9, 1915, 9 Temmuz 1915.
13. Central File: Decimal File 867.00/963, Internal Affairs Of States, Turkey, Political Affairs., December 5, 1917 - Nov. 1, 1919, 8 Eylül 1919.
14. La voix de l’Arménie:
15. René Pinon, “La voix de l’Arménie.” La voix de l’Arménie, No. 1, 1 Ocak 1918.
16. “Un Appel de la Turquie Libérale.” La voix de l’Arménie, No. 2, 15 Ocak 1918.
17. Herbert-Adams Gibbons, “Deux Extraits.” La voix de l’Arménie, No. 2, 15 Ocak 1918.
18. V. T., “Abdul-Hamid.” La voix de l’Arménie, No. 4, 15 Şubat 1918.
19. “Le martyre arménien: Un cri de détresse.” La voix de l’Arménie, No. 6, 15 Mart 1918.
20. Henry Morgenthau, “Les faits les plus horribles de l’histoire.” La voix de l’Arménie, No. 9, 1 Mayıs 1918.
21. “Une déclaration de M. Balfour.” La voix de l’Arménie, No. 13-14, 1-15 Temmuz 1918.
22. “La France et L’Arménie.” La voix de l’Arménie, No. 15-16, 1-15 Ağustos 1918. Saint-Renan, “Une nouvelle interview de S. E. Boghos Nubar Pacha.” La voix de l’Arménie, No. 22, 15 Kasım 1918.
23. Auguste Gauvain, “Les Alliés devant Constantinople.” La voix de l’Arménie, No. 23, 1 Aralık 1918.
24. Camille Mauclair, “Et l’Arménie?.” La voix de l’Arménie, No. 25-26, 1-15 Ocak 1919.
25. “La Nouvelle Arménie.” La voix de l’Arménie, No. 25-26, 1-15 Ocak 1919.
26. “Lettre au Président Wilson.” La voix de l’Arménie, No. 27-28, 1-15 Şubat 1919.
27. “Réponse du President Wilson.” La voix de l’Arménie, No. 27-28, 1-15 Şubat 1919.
28. Bakar, Bülent. “Esaretten Kurtuluş: İtilâf Devletlerinin İstanbul’u Tahliyesi.” Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi no. 23 (2009): 13-58, https://izlik. org/JA29MD89KS.
29. Bilgiç, Bestami S. “A Failed Project: The Ponto-Armenian Federation, 1919-1920.” Belleten 75, no. 273 (2011): 545-570. https://doi.org/10.37879/belleten.2011.545.
30. Bryson, Thomas A. “Walter George Smith and the Armenian Question at the Paris Peace Conference, 1919.” Records of the American Catholic Historical Society of Philadelphia 81, no. 1 (1970): 3-26.
31. Budak, Mustafa. “1. Dünya Savaşı Sonrası Yeni Uluslararası Düzen Kurma Sürecinde Osmanlı Devleti’nin Tavrı: Paris Barış Konfernası’na Sunulan 23 Haziran 1919 Tarihli Muhtıra.” Dîvân Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi no. 7 (1999): 191- 215. https://izlik.org/JA29DH27CH.
32. Demirel, Ali. “Birinci Dünya Savaşı’nda Ermeniler ve Uluslararası Hukuk Açısından 1915 Ermeni Sevk ve İskânı.” Uluslararası Çalışmalar Dergisi 5, no. 1 (2021): 52-68. https://izlik.org/JA34GL93XB.
33. Dilek, Mehmet Sait. “Paris Barış Konferansı’nda Ermeni Sorunu.” Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları no. 15-16 (2012): 79-97. https://izlik.org/JA88PT94DY.
34. Dinçel, Yusuf. “A Psychological Warfare Tool Against the Ottoman Empire: The Pro Armenia Newspaper (1900-1908).” Review of Armenian Studies no. 52 (2025): 117-146. https://doi.org/10.54842/ras.1791378.
35. “Evangelical Alliance.” Britannica. https://www.britannica.com/topic/EvangelicalAlliance. Eyicil, Ahmet. “I. Dünya Savaşı ve Kurtuluş Mücadelesi Sırasında Maraş’ta Ermeni Mezalimi.” Belleten 67, no. 250 (2003): 911-948. https://doi.org/10.37879/ belleten.2003.911.
36. Gülmez, Nurettin. “Tahkik Heyeti Raporlarına Göre 1894 Sason İsyanı.” Belleten 70, no. 258 (2006): 695-742. https://doi.org/10.37879/belleten.2006.695.
37. Gürün, Kâmuran. Ermeni Dosyası. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1985.
38. Karaca, Taha Niyazi. “Ermeni Sorunu ile İlgili Bir İngiliz Kaynağı Üzerine Eleştirel Değerlendirme,” Belleten 67, no. 249 (2003): 519-530. https://doi.org/10.37879/ belleten.2003.519.
39. Köse, İsmail. “General Moseley’in Amerikan Mandası ve Anadolu’da Kurulması Planlanan Ermeni Devleti ile İlgili Raporu.” Tarih Dergisi no. 59 (2014): 189-216. https://izlik.org/JA74CB75ZS.
40. “La Voix de l’Arménie.” Portail Mondial Des Revues. https://sismo.inha.fr/s/fr/ journal/264017.
41. “La voix de l’Arménie.” Aram. https://webaram.com/biblio/presse/la-voix-delarmenie. Lütem, Ömer E. “The Armenian Demands at the Paris Peace Conference of 1919.” Review of Armenian Studies 4, no. 11-12 (2007): 157-168.
42. Osmanlı Belgelerinde Ermeniler (1915-1920). Ankara: Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Yayınları, Yayın No: 14, 1994.