SAMSUN VE CİVARINDA ERMENİ VE RUMLARIN FAALİYETLERİ (1880-1920)

Nevzat Sağlam

doi:10.36542/erma.813258

SAMSUN VE CİVARINDA ERMENİ VE RUMLARIN FAALİYETLERİ (1880-1920)

Öz

18 ve 19. yüzyılda Avrupa'da meydana gelen siyasi ve ekonomik gelişmeler, Osmanlı Devleti'nin devlet ve toplum yapısında da değişikliklere neden olmuş ve Osmanlı topraklarında yaşayan gayrimüslimlerde bağımsızlık fikrinin doğurmasına ön ayak olmuştur. Osmanlı Devleti'nin gücünü kaybetmesinden yararlanan Ermeniler ve Rumlar, batılı devletlerin vaatleri doğrultusunda bağımsız bir devlet kurma hayali içine girerek, onlarla iş birliği yapma yoluna gitmiş ve isyana kalkışmışlardır. Bir tarafta Karadeniz bölgesinde Pontus adıyla bir devlet kurmak isteyen Rumlar, diğer tarafta doğuda bağımsız bir Ermenistan Devleti kurmak isteyen Ermeniler, ülkenin hemen her tarafında muhtelif isimlerle komitalar, cemiyetler kurarak teşkilatlanmışlardır. Hem Ermeniler hem Rumlar kurdukları silahlı çetelerle Trabzon'dan Samsun'a kadar sahil şeridi boyunca eşkıyalık faaliyetlerinde ve birçok katliamlarda bulunmuşlardır.

Bu çalışmada Ermeni ve Rum çetelerin Orta Karadeniz Bölgesinde yer alan Samsun ve civarındaki kaza, kasaba ve köylerde gerçekleştirdikleri eşkıyalıklar arşiv belgeleri ışığında ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Referans1- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Sadaret Mektubi Kalemi Mühimme Odası (A. MKT. MHM.), 664/16.
Referans2- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Sadaret Mektubi Kalemi Mühimme Odası (A.MKT. MHM.), 548/30.
Referans3- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Sadaret Mektubi Kalemi Mühimme Odası (A.MKT. MHM.), 664/7.
Referans4- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Bâb-ı âli Evrak Odası (BEO.), 353/26465.
Referans5- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Şifre Kalemi (DH, ŞFR.), 105/20.
Referans6- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Şifre Kalemi (DH. ŞFR.), 102/88.
Referans7- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Şifre Kalemi (DH. ŞFR.), 102/88.
Referans8-T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Şifre Kalemi (DH. ŞFR.), 130/3-1.

Referans9- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Şifre Kalemi (DH. ŞFR.), 136/60-1.
Referans10- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Şifre Kalemi (DH. ŞFR.), 192/18.
Referans11- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Şifre Kalemi (DH. ŞFR.), 196/71.
Referans12- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Şifre Kalemi (DH. ŞFR.), 325/137-1.
Referans13- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Şifre Kalemi (DH. ŞFR.), 481/32-1.
Referans14- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Şifre Kalemi (DH. ŞFR.), 515/25.
Referans15- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Şifre Kalemi (DH. ŞFR.), 555/22.
Referans16- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Şifre Kalemi (DH. ŞFR.), 555/42.
Referans17- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Şifre Kalemi (DH. ŞFR.), 562/82.
Referans18- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Şifre Kalemi (DH. ŞFR.), 582/73.
Referans19- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Şifre Kalemi (DH. ŞFR.), 616/95.
Referans20- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Şifre Kalemi (DH. ŞFR.), 64/88.
Referans21- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Şifre Kalemi (DH. ŞFR.), 79-A/139-1.
Referans22- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Şifre Kalemi (DH. ŞFR.), 96/233.
Referans23- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Şifre Kalemi (DH. ŞFR.), 96/234.
Referans24- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Emniyet-i Umumiye (DH. EUM.), 2. Şb. 23/12.
Referans25- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Emniyet-i Umumiye (DH. EUM.), 3. Şb. 27/60.
Referans26-T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Emniyet-i Umumiye (DH. EUM.), 2. Şb. 69/19.
Referans27- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Emniyet-i Umumiye (DH. EUM.), 6. Şb. 24/31.
Referans28- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Emniyet-i Umumiye (DH. EUM.), 6. Şb. 28/1-2.
Referans29- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Emniyet-i Umumiye (DH. EUM.), 6. Şb. 30/7-2.
Referans30- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye İdare-i Umumiye (DH. İUM. EK.), 24/64-2.
Referans31- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye İdare-i Umumiye (DH. İUM.), 21-2/68.
Referans32- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Kalem-i Mahsus (DH. KMS.), 49/2-2.
Referans33- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Kalem-i Mahsus (DH. KMS.), 53/2-92.
Referans34- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Kalem-i Mahsus (DH. KMS.), 53/3-15.
Referans35- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Mektubi (DH. MKT.), 1372/42.
Referans36- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Mektubi (DH. MKT.), 1411/110.
Referans37- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Mektubi (DH. MKT.), 1515/58.
Referans38- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Mektubi (DH. MKT.), 2620/73.
Referans39- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Sicill-i Nüfus Tahrirat Kalemi (DH. SN. THR.), 82/69-13.
Referans40- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Tesri-i Muamelat Islahat Komisyonu (DH. TMİK. M.), 16/60-1.
Referans41- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Tesri-i Muamelat Islahat Komisyonu (DH. TMİK. M.), 23/39-1.
Referans42- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Tesri-i Muamelat Islahat Komisyonu (DH. TMİK. M.), 40/26-10.
Referans43- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Tesri-i Muamelat Islahat Komisyonu (DH. TMİK. M.), M, 5/25-1.
Referans44- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Tesri-i Muamelat Islahat Komisyonu (DH. TMİK. M.), 7/2-1.
Referans45- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Dahiliye Tesri-i Muamelat Islahat Komisyonu (DH. TMİK. M.), S, 46/51.
Referans46- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Hariciye Hukuk Müşavirliği İstişare Odası (HR. HMŞ. İSO.), 221/21.
Referans47- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Hâriciye İstanbul Murahhaslığı (HR. İM.), 13/25.
Referans48- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Hâriciye İstanbul Murahhaslığı (HR. İM.), 63/-18.
Referans49- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Hariciye Siyasi (HR. SYS.), 2436/24.
Referans50- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Hariciye Tahrirat (HR. TH.), 305/77.
Referans51- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, İrade Dahiliye (İ. DH.), 1120/87547.
Referans52- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, İrade Dahiliye (İ. DH.), 1120/87547.
Referans53- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Maliye Varidat Cizye Muhasebesi (ML. VRD. CMH. d.), 1196.
Referans54- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Yıldız Mütenevvia (Y.MTV.) 145/130.
Referans55- TC. Cumhurbaşkanlığı Cumhuriyet Arşivi, Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi (BCA.), 30-10 109-724-3-2.
Referans56- TC. Cumhurbaşkanlığı Cumhuriyet Arşivi, Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi (BCA.), 30-18-1-1-3-18-10.
Referans57- TC. Cumhurbaşkanlığı Cumhuriyet Arşivi, Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi (BCA.), 30-18-1-1-4-55-7.
Referans58- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Trabzon Vilayet Salnamesi 1286/1869, Trabzon.
Referans59- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Trabzon Vilayet Salnamesi 1287/1870, Trabzon.
Referans60- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Trabzon Vilayet Salnamesi 1298/1881, Trabzon.
Referans61- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Trabzon Vilayet Salnamesi 1311/1893, Trabzon.
Referans62- T.C. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Trabzon Vilayet Salnamesi 1321/1904, Trabzon.
Referans63- Akşin, Sina. “Ermeni Meselesinin Genel Bir Değerlendirmesi.” Ermeni Araştırmaları, Sayı: 50 (2015): 87-106.
Referans64- Apak, Rahmi. Türk İstiklal Harbi İç Ayaklanmalar (1919-1921). VI, (Ankara: Genelkurmay Başkanlığı Harb Tarihi Dairesi Yayını, 1964).
Referans65- Arşiv Belgeleriyle Ermeni Faaliyetleri 1914-1918. 1, Ankara: Genelkurmay ATASE ve Genelkurmay Denetleme Başkanlığı Yayınları, 2005.
Referans66- Aslan, Taner. “Hamid Paşa'nın Van Valiliği Sırasında Ermeni Meselesi (1883-1887).” Ermeni Araştırmaları, Sayı: 66 (2020): 73-109.
Referans67- Aydın, Bilgin. “Salname.” DİA 36, (İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2009): 51-54.
Referans68- Çiçek, Kemal. Ermenilerin Zorunlu Göçü 1915-1917. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2005.
Referans69- Gedikli, Yusuf. Pontus Meselesi. İstanbul: İz Yayıncılık, 2009.
Referans70- Halaçoğlu Yusuf. Ermenilerin Tehciri ve Gerçekler (1914-1918). Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2001.
Referans71- John Childs, William. Yürüyerek Anadolu Samsun-Halep 1911-1912. İstanbul: Kitap Yayınevi, 2017.
Referans72- Karpat Kemal Haşim. Osmanlı Nüfusu (1830-1914). İstanbul: Timaş Yayınları, 2010.
Referans73- Kurt, Yusuf. Pontus Meselesi. Ankara: TBMM Kültür, Sanat ve Yayın Kurulu Yayınları, 1995.
Referans74- Okur, Mehmet. “Millî Mücadele Döneminde Fener Rum Patrikhanesi'nin ve Metropolitlerin Pontus Rum Devleti Kurulmasına Yönelik Girişimleri.” Ankara Üniversitesi İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 29-30, (Yıl: 2002 Mayıs-Kasım): 101-116.
Referans75- Osmanlı Belgelerinde Ermenilerin Sevk ve İskânı (1878-1920), Ankara: TC. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Yayın No: 91, 2007.
Referans76- Osmanlı Belgelerinde Ermeni-Rus İlişkileri (1841-1921) I-III. Ankara: TC. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Yayını, 2006.
Referans77-Öz, Mehmet. “Merzifon.” DİA 29, (Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2004): 243-245.
Referans78- Sarınay, Yusuf. “Rusya'nın Türkiye Siyasetinde Ermeni Kartı (1878-1918).” Akademik Bakış 1, Sayı: 2 (2008 Yaz): 69-105.
Referans79- Serdar, M. Törehan. “Ermeni Sevk ve Tehcirinin Altında Yatan Nedenler.” Ermeni Araştırmaları, Sayı: 52 (2015): 221-264.
Referans80- Şemseddin, Sami. Kâmusu'l-A‘lâm. 3, İstanbul: Mihran Matbaası 1308.
Referans81- Yolalıcı, Mehmet Emin. XIX Yüzyılda Canik (Samsun) Sancağının Sosyal ve Ekonomik Yapısı. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1998.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Nevzat Sağlam ^*
0000-0003-0733-8939
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

28 Nisan 2021

Gönderilme Tarihi

20 Ekim 2020

Kabul Tarihi

22 Nisan 2021

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2021 Sayı: 68

DOI

https://doi.org/10.36542/erma.813258

IZ

https://izlik.org/JA96SL95ZZ

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Sağlam, N. (2021). SAMSUN VE CİVARINDA ERMENİ VE RUMLARIN FAALİYETLERİ (1880-1920). Ermeni Araştırmaları, 68, 57-106. https://doi.org/10.36542/erma.813258

AMA

1.Sağlam N. SAMSUN VE CİVARINDA ERMENİ VE RUMLARIN FAALİYETLERİ (1880-1920). Ermeni Araştırmaları. 2021;(68):57-106. doi:10.36542/erma.813258

Chicago

Sağlam, Nevzat. 2021. “SAMSUN VE CİVARINDA ERMENİ VE RUMLARIN FAALİYETLERİ (1880-1920)”. Ermeni Araştırmaları, sy 68: 57-106. https://doi.org/10.36542/erma.813258.

EndNote

Sağlam N (01 Nisan 2021) SAMSUN VE CİVARINDA ERMENİ VE RUMLARIN FAALİYETLERİ (1880-1920). Ermeni Araştırmaları 68 57–106.

IEEE

[1]N. Sağlam, “SAMSUN VE CİVARINDA ERMENİ VE RUMLARIN FAALİYETLERİ (1880-1920)”, Ermeni Araştırmaları, sy 68, ss. 57–106, Nis. 2021, doi: 10.36542/erma.813258.

ISNAD

Sağlam, Nevzat. “SAMSUN VE CİVARINDA ERMENİ VE RUMLARIN FAALİYETLERİ (1880-1920)”. Ermeni Araştırmaları. 68 (01 Nisan 2021): 57-106. https://doi.org/10.36542/erma.813258.

JAMA

1.Sağlam N. SAMSUN VE CİVARINDA ERMENİ VE RUMLARIN FAALİYETLERİ (1880-1920). Ermeni Araştırmaları. 2021;:57–106.

MLA

Sağlam, Nevzat. “SAMSUN VE CİVARINDA ERMENİ VE RUMLARIN FAALİYETLERİ (1880-1920)”. Ermeni Araştırmaları, sy 68, Nisan 2021, ss. 57-106, doi:10.36542/erma.813258.

Vancouver

1.Nevzat Sağlam. SAMSUN VE CİVARINDA ERMENİ VE RUMLARIN FAALİYETLERİ (1880-1920). Ermeni Araştırmaları. 01 Nisan 2021;(68):57-106. doi:10.36542/erma.813258

Cited By

ERMENİ ÇETELERİNİN ÇARŞAMBA KAZASI’NDAKİ FAALİYETLERİ VE ALINAN TEDBİRLER (1894-1898)

Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi

https://doi.org/10.30561/sinopusd.938829

İki Şehir İki Hikâye: Muhacir ve Mübadillerin Bilgi ve İnovasyonun Yayılmasına Etkisi ve Bölgelerin Ekonomik Gelişimine Katkıları

İDEALKENT

https://doi.org/10.31198/idealkent.1077363