AVRASYA’NIN DOĞAL GAZDAKİ UMUDU TÜRKİYE: CHİMAERA DOĞAL GAZ BORU HATTI PROJESİ

Yıl 2026, Cilt: 15 Sayı: 1, 1 - 29, 13.01.2026

Halil Önder , Nafız Maden

https://doi.org/10.18354/esam.1483066

Öz

Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin enerji ihtiyacı, politikalarına yön verecek kadar önemlidir. Bu politikaların başında arz ve talep coğrafyaları için enerji arz güvenliği ön plana çıkmaktadır. Talep coğrafyası kaynak ve kaynak coğrafyasını çeşitlendirerek, arz coğrafyası da güzergâh ve talep coğrafyasını çeşitlendirerek enerji güvenliklerini garanti altına almak istemektedirler. Bu bağlamda Avrasya coğrafyası da bu mücadelenin en önemli merkezi haline gelmiştir. Gelişmiş ülkelerin enerjiye olan ihtiyacı, zengin Rusya, Hazar Bölgesi ve Orta Doğu ülkelerinin yer aldığı Avrasya coğrafyasını her daim mücadele merkezi haline getirmiştir. AB ülkeleri çevreye duyarlı enerji kaynaklarına yönelik politikalar hayata geçirmeye çalışırken doğal gaz yönünden zengin Rusya bağımlılığından hala kurtulamamıştır. AB ülkeleri zaman zaman Rusya’dan bağımsız projeler geliştirmeye çalışsa da yaptığı yanlış stratejiler ve Rusya’nın uyguladığı politikalar nedeniyle bunda pek başarılı olamamıştır.
Doğal gazda Rusya bağımlılığını azaltmak ve enerji güvenliğini sağlamak Türkiye’nin öncülüğünde Chimaera projesi tasarlanmıştır. Bu proje ile birlikte tüm paydaşlar ekonomik gelir elde etmenin yanında eğitim, kültür ve sosyal alanlarda da paydaş olabilme imkânlarına kavuşacaklardır. Türkiye adına en önemli kazanç enerjide merkez ülke konumunu daha da güçlendirmek olacaktır.

Anahtar Kelimeler

Enerji Güvenliği , Doğal Daz , Avrupa Birliği , Türkiye , Avrasya , Chimaera Projesi

Kaynakça

• KAYNAKÇA Açıkel, A.E. (2011). Katar-Irak-Türkiye-Avrupa Doğal Gaz Boru Hattı Projesi Mümkün mü? Uluslararası Enerji Politikaları ve Riskler Çerçevesinde Bir Değerlendirme, Ortadoğu Stratejik Araştırmalar Merkezi (ORSAM), No:23, s1-29.
• Anadolu Ajansı (2022a, 16 Mart). Doğal gazla dolu Kuzey Akım 2, Rusya'ya yaptırımlar nedeniyle 'kendi haline' bırakıldı. Erişim Adresi: https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/dogal-gazla-dolu-kuzey-akim-2-rusyaya-yaptirimlar-nedeniyle-kendi-haline-birakildi/2536662.
• Anadolu Ajansı (2022b, 14 Ekim). Cumhurbaşkanı Erdoğan: Doğal gaz dağıtım merkezi için Trakya en önemli yer olarak görülüyor. Erişim Adresi: https://www.aa.com.tr/tr/politika/cumhurbaskani-erdogan-dogal-gaz-dagitim-merkezi-icin-trakya-en-onemli-yer-olarak-goruluyor/2711526.
• BBC News Türkçe (2022a, 25 Ocak). Sanayide doğalgaz kesintisi üretimi nasıl etkiliyor?. Erişim Adresi: https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-60124891.
• BBC News Türkçe (2022b, 13 Ekim). Putin: Gaz tedarikinde en güvenilir güzergâh olan Türkiye'de büyük bir ikmal merkezi kurabiliriz. Erişim Adresi: https://www.bbc.com/turkce/articles/cld5ep391reo.
• Bichikliski, S., Nas, Ç. (2022). Avrupa Birliği’nin Kuzey Akım-2 Projesine Yönelik Yaklaşımı. Bilgi Strateji Dergisi, 13(24), s147-166. Bilgin, T. (2007). Türkmenistan Doğal Gazı’nın Dünya Siyasetindeki Yeri ve Önemi. Yüksek Lisans Tezi, Dumlupınar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kütahya.
• British Petrol. (2021). Dünya Enerji İstatistikleri Raporu. Londra. Erişim Adresi: https://www.bp.com/content/dam/bp/business-sites/en/global/corporate/pdfs/energy-economics/statistical-review/bp-stats-review-2021-full-report.pdf/.
• British Petrol. (2023). Dünya Enerji İstatistikleri Raporu. Londra. Erişim Adresi: https://www.bp.com/content/dam/bp/business-sites/en/global/corporate/pdfs/energy-economics/energy-outlook/bp-energy-outlook-2023.pdf.
• Brzezinski, Z. (2019). Büyük Satranç Tahtası: ABD'nın Küresel Üstünlüğü ve Bunun Jeostratejik Gereklilikleri, (Çev. Yelda Türedi). İstanbul: İnkılap Kitabevi.
• Caşın, M. H. ve Kısacık, S. (2018). AB Enerji Hukuku ve Güvenlik Algılamaları. İstanbul: Çağlayan Kitabevi.
• Cerrah, U. (2018, 26 Mart). AB ile Rusya Arasında Karşılıklı Bağımlılığı Oluşturan Faktör: Enerji. Kafkassam. Erişim Adresi: https://kafkassam.com/ab-ile-rf-arasinda-karsilikli-bagimliligi-olusturan-faktor-enerji.html
• Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (2022). Azerbaycan Bilgi Notu. Erişim Adresi: https://www.deik.org.tr/uploads/azerbaycan-bilgi-notu_ekim22.pdf.
• Deniz, T. (2014). Sscb’nin Küllerinden Doğan Gücün Lideri: Vladımır Putın Ve Rusya Politikası. Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 9/2, p. 559-575.
• Dinçer, İ. ve Ezan, M.A. (2020). Alternatif Enerji Kaynakları Ve Doğal Gaz Lojistiği Raporu. Türkiye Bilimler Akademisi Yayınları, TÜBA Raporları, No:35.
• Dinçer, İ. ve Ezan, M.A. (2023). TÜBA Enerji Depolama Teknolojileri Raporu. Türkiye Bilimler Akademisi Yayınları, TÜBA Raporları, No:52.
• Duru, O. (1986). Anamur’dan Bodrum’a Coğrafyadan Tarihe Mavi Gezi. İstanbul: Ada Yayınları.
• Energy Institute. (2023). Statistical Review World Energy. London. Erişim Adresi: https://www.energyinst.org/statistical-review/.
• Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu. (2021). Doğal Gaz Piyasası 2020 Yılı Sektör Raporu. Ankara. Erişim Adresi: https://www.epdk.gov.tr/Detay/Icerik/3-0-94/dogal-gazyillik-sektor-raporu.
• Erdem, A.K. (2022, 25 Ocak). "İranlı tüketici kış koşullarında doğalgaza yüklendi, aşırı kullanım hem İran hem de Türkiye'deki gazı kestirdi". İndependent Türkçe. Erişim Adresi: https://www.indyturk.com/node/463821/haber/i%CC%87ranl%C4%B1-t%C3%BCketici-k%C4%B1%C5%9F-ko%C5%9Fullar%C4%B1nda-do%C4%9Falgaza-y%C3%BCklendi-a%C5%9F%C4%B1r%C4%B1-kullan%C4%B1m-hem-i%CC%87ran-hem
• Erkılavuz, T. (2018). Rusya’nın Kafkaslardaki Petrol Doğal gaz Jeopolitiği. Yüksek Lisans Tezi, Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kütahya.
• Erol, M.S. (2018, 5 Mart). Putin’in Deklare Edilmemiş Stalin Pişmanlığı: Türkiye’yi Kaybetmek!. Ankasam. Erişim Adresi: https://www.ankasam.org/putinin-deklare-edilmemis-stalin-pismanligi-turkiyeyi-kaybetmek/
• Euronews (2022, 17 Mart). AP: Ukrayna’nın Türk SİHA’ları ile ülkeyi başarıyla savunması Batılı askeri uzmanları şaşırttı. Erişim Adresi: https://tr.euronews.com/2022/03/17/ap-ukrayna-n-n-turk-siha-lar-ile-ulkeyi-basar-yla-savunmas-bat-l-askeri-uzmanlar-sas-rtt.
• İncekara, R. (2017). Gaz İhraç Eden Ülkeler Forumu (Gecf): Doğalgaz Piyasaları Ve Fiyatlarına Etkileri. Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• İndependent Türkçe (2022, 2 Şubat). Reuters: İran, Türkiye’ye taahhüt ettiği gazın yarısını gönderiyor. Erişim Adresi: https://www.indyturk.com/node/467126/haber/reuters-i%CC%87ran-t%C3%BCrkiye%E2%80%99ye-taahh%C3%BCt-etti%C4%9Fi-gaz%C4%B1n-yar%C4%B1s%C4%B1n%C4%B1-g%C3%B6nderiyor
• İsmayilov, E. Ve Budak, T. (2014). Bağımsızlık Sonrası Türkmenistan’ın Enerji Politikası. Bilgi Strateji Dergisi, 6(11), s.29-49.
• Kakışım, C. (2019). Enerji Krizlerinin Etkisiyle Şekillenen AB’nin Enerji Politikası. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Elektronik Dergisi, 10(2), 460-472.
• Kakışım, C. (2020). Türkiye’nin Doğal Gaz Merkezine Dönüşebilme Potansiyeli. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 8(24), 255-280.
• Kemer, E. (2011). Avrasya Jeopolitiğinde Türkiye’nin Oynayacağı Enerji Köprüsü Rolü. Yüksek Lisans Tezi, Kafkas Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kars.
• Korgun, İ. (2021). Suriye’deki PYD/YPG Yapılanmasının Türkiye’nin Sınır Güvenliğine Etkileri, Ahi Evran Akademi, 2(1), 1-10.
• NTV Doğuş Yayın Grubu (2022, 2 Eylül). Gazprom, Kuzey Akım boru hattından gaz akışını tamamen durdurdu. Erişim Adresi: https://www.ntv.com.tr/ntvpara/gazprom-kuzey-akim-boru-hattindan-gaz-akisini-tamamen-durdurdu,-uFvqWQcQkmypt1CIumiLw.
• Oğan, S. (2009, 26 Ocak). Macaristan’daki Nabucco Zirvesi ve Türkiye’nin Rolü. Türksam. Erişim Adresi: https://www.turksam.org/detay-macaristan-daki-nabucco-zirvesi-ve-turkiye-nin-rolu
• Önder, H. (2022). Avrasya Enerji Güvenliğinde ve Jeopolitiğinde Merkez Ülke Türkiye: Chimaera Doğal Gaz Boru Hattı Projesi. Yüksek Lisans Tezi, Gümüşhane Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Gümüşhane.
• Özcan, H. P. (2008). Türkiye’nin ve AB’nin Hazar Coğrafyasında Kesişen Enerji Politikaları, Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• Özdemir, V. (2014). Balkan Piyasalarını Hedef Alan Doğal Gaz Boru Hattı Projeleri Arasında: Nabucco-Güney Akım Ve Trans Adriyatik Boru Hattı (TAP) projeleri Örneği. Sosyo Ekonomi Dergisi, 2014(2), 253-272.
• Öztürk, M. (1999). Orta Asya Türk Cumhuriyetleri’nin Ekonomik Durumlarına Bakış, (Der. Mim Kemal Öke), Geçiş Sürecinde Orta Asya Türk Cumhuriyetler. İstanbul: Alfa Yayınları.
• Paksoy, U. Ö. (2013). Küresel Doğal Gaz Pazarının Önemli Aktörleri Rusya, Türkmenistan Ve İran’ın Enerji Politikaları Ve Türkiye. Yüksek lisans tezi, Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• Pamir, N. (2015). Enerjinin İktidarı, İstanbul: Hayykitap.
• Tepealtı, F. (2009). Boru Hatları Ulaşımı ve Potansiyelinin Türkiye’nin Siyasi Coğrafyası’ndaki Etkileri ve Önemi. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• TRT Haber (2022, 12 Ekim). Putin: Avrupa’ya Gaz Sevkiyatı İçin Türkiye’ye b-Büyük Bir Merkez Kurabiliriz. Erişim Adresi: https://www.trthaber.com/haber/dunya/putin-avrupaya-gaz-sevkiyati-icin-turkiyeye-buyuk-bir-merkez-kurabiliriz-715369.html.
• TRT Haber (2023a, 6 Eylül). Erdoğan-Putin görüşmesi Türkiye'nin doğal gaz merkezi olma sürecini hızlandırdı. https://www.trthaber.com/haber/gundem/erdogan-putin-gorusmesi-turkiyenin-dogal-gaz-merkezi-olma-surecini-hizlandirdi-793637.html.
• TRT Haber (2023b, 7 Mart) Trakya'ya kurulacak doğal gaz merkezi 1 yıl içinde işler hale getirilecek. Erişim Adresi: https://www.trthaber.com/haber/ekonomi/sanayi-bunyesindeki-5-sektorden-rekor-ihracat-751157.html.
• Uğuz, S. (2007, 1 Ağustos). Paylaşılamayan Bölge, Hazar. Tasam. Erişim Adresi: http://www.tasam.org/tr-TR/Icerik/668/paylasilamayan_bolge_hazar
• Varoğlu, A. (2021). Kuzey Akım ve Kuzey Akım-2 Boru Hatlarının Ekonomik, Politik ve Çevresel Açıdan Değerlendirilmesi. Yer Altı Kaynakları Dergisi, 11(21), s37-59.
• Yumuşak, T. (2023). Türkiye’nin Rusya - Ukrayna Savaşı’ndaki Arabuluculuk Rolünün Değerlendirilmesi, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 25, Sayı: 1, 2023, s. 165-194. Zweırı, M. ve Staffell, S. (2009), “Talking With a Region:Lessons From Turkey, Iran and Pakistan”, Middle East Policy, Cilt:16 Sayı:1, Blackwell Publishing, Washington, s.63-74.