MASSALIA VE PHOKAIA: BATI AKDENİZ’DE KOLONİCİLİK, EKONOMİ VE KİMLİK

Yıl 2026, Cilt: 15 Sayı: 1, 89 - 106, 13.01.2026

Aytekin Erdoğan , Abdulkadir Ceylan

https://doi.org/10.18354/esam.1805332

Öz

Bu çalışma, Batı Akdeniz’de Phokaialı koloniciliğin en önemli merkezlerinden biri olan Massalia’nın kuruluşunu, ekonomik yapısını ve kimliğini incelemektedir. M.Ö. 6. yüzyılda Phokaia’dan ayrılan kolonistlerin Ligurya kıyılarında kurduğu Massalia, coğrafi dezavantajları nedeniyle tarımsal üretimde sınırlı kalmış, şarap ve zeytinyağı ihracatı, amphora üretimi ve hinterland ticaretiyle ekonomik gücünü geliştirmiştir. Protis ile Gyptis arasındaki evlilik anlatısı, koloninin yerel aristokrasi ile meşruiyet kazanma stratejisini yansıtırken, Phokaialıların Ligurya ve Galya kabileleriyle ilişkileri de kentin siyasi ve askeri kimliğini şekillendirmiştir. Massalia, Perslerin M.Ö. 546’da Phokaia’yı ele geçirmesinden sonra Batı Akdeniz’de koloni faaliyetlerinin yeni merkezi haline gelmiş ve Phokaia’nın rolünü devralarak yeni koloniler kurmuştur. Kentin dini yaşamında Efes Artemis ve Kybele kültleri öne çıkarken, aristokratik anayasa ve timouchos sistemi toplumsal yapının muhafazakâr karakterini göstermektedir. Nümizmatik veriler ve amphora tipolojileri, Massalia’nın hem Batı Akdeniz ticaret ağlarında hem de Kelt hinterlandına ulaşan değiş-tokuş sistemlerinde belirleyici bir rol oynadığını ortaya koymaktadır. Sonuç olarak Massalia, Phokaia’nın Batı koloniciliğinin sürekliliğini sağlamakla kalmamış, aynı zamanda bağımsız bir ekonomik ve kültürel merkez olarak kimliğini pekiştirmiştir.

Anahtar Kelimeler

: Phokaia , Massalia , Batı Akdeniz koloniciliği , Ekonomi ve kimlik , Amphora

MASSALIA AND PHOKAIA: COLONIZATION, ECONOMY, AND IDENTITY IN THE WESTERN MEDITERRANEAN

Öz

This study examines the foundation, economic structure, and identity of Massalia, one of the most significant centers of Phocaean colonization in the Western Mediterranean. Established in the 6th century BCE by colonists from Phocaea on the Ligurian coast, Massalia faced geographical disadvantages that limited agricultural production. Instead, the city’s economy developed through wine and olive oil exports, amphora production, and hinterland trade. The foundation legend of Protis and Gyptis reflects the strategy of legitimizing the colony through alliances with local aristocracy, while relations with Ligurian and Gallic tribes shaped its political and military identity. Following the Persian conquest of Phocaea in 546 BCE, Massalia became the new hub of colonial activities in the Western Mediterranean, taking over Phocaea’s role and establishing new settlements. In its religious life, the cults of Artemis of Ephesus and Cybele were prominent, while the aristocratic constitution and the timouchos system revealed the conservative character of its social structure. Numismatic evidence and amphora typologies demonstrate Massalia’s decisive role both in Western Mediterranean trade networks and in exchange systems extending into the Celtic hinterland. In conclusion, Massalia not only ensured the continuity of Phocaean colonization but also consolidated its identity as an independent economic and cultural center.

Anahtar Kelimeler

Phokaia , Massalia , Western Mediterranean colonization , Economy and identity , Amphora

Kaynakça

• Arcelin & Picon 1982: Arcelin, P., & Picon, M. “Ateliers de céramique non tournée en Provence occidentale à la fin de l’Âge du Fer.” Histoire des techniques et sources documentaires, Aix-en-Provence, 1982, ss. 115–128.
• Bats 1990: Bats, M., ‘Olbia’. In Voyage en Massalie 1990, 206–13.