The Examination of Stalinist Structures in the Context of Architectural Sociology: Ideology, Production Processes, and Spatial Experience

Yıl 2025, Cilt: 4 Sayı: 2, 1 - 36, 31.12.2025

Arif Akbaş

https://izlik.org/JA48GS78DN

Öz

This article examines Stalinist architecture from sociological, psychological, and stylistic perspectives. Soviet architecture during Stalin’s era was shaped by a return to classical heritage, the construction of monumental structures that glorified state power, and the suppression of individual creativity among architects. Following Dmitry Khmelnitsky’s periodization, Stalinist architecture is characterized by a break from the avant-garde, a transitional phase of post-constructivism, and a state-controlled neoclassical approach. The article discusses how this architectural style functioned as an ideological tool, merging artistic aesthetics with political propaganda. It also explores the perception of Stalinist architecture in Western literature, compares it with Italian Fascist and German Nazi architectures, and analyzes its contemporary influences. By examining the synthesis of styles such as Art Deco, Palladianism, and Russian Neoclassicism within Stalinist architecture, the study offers a multidisciplinary evaluation of the aesthetic and ideological dynamics of the period. Ultimately, Stalinist architecture is presented not merely as an architectural style but as a spatial manifestation of totalitarian ideology.

Anahtar Kelimeler

Architecture sociology , Psychology and Style , Post-Constructivism , Art Deco , Neoclassicism , Eclecticism , Imperial style

Proje Numarası

-

Stalinist Yapıların Mimarlık Sosyolojisi Bağlamında İncelenmesi: İdeoloji, Üretim Süreçleri ve Mekânsal Deneyim

https://izlik.org/JA48GS78DN

Öz

Bu makale, Stalinist mimariyi sosyolojik, psikolojik ve stilistik açılardan incelemektedir. Stalin dönemi Sovyet mimarisi, klasik mirasa dönüş, devlet gücünü yücelten anıtsal yapıların inşası ve mimarların bireysel yaratıcılıktan uzaklaştırılması süreçleriyle şekillenmiştir. Mimarlık tarihçisi Dmitry Khmelnitsky’nin kavramsallaştırdığı dönemlendirme doğrultusunda, Stalinist mimari; avangarddan kopuş, post-konstrüktivist geçiş ve devlet kontrolündeki neoklasik anlayışla tanımlanmaktadır. Makale, bu mimari tarzın toplum üzerinde ideolojik bir araç olarak nasıl etkili olduğunu, sanatsal estetik ile politik propagandanın nasıl iç içe geçtiğini tartışmaktadır. Ayrıca Stalinist mimarinin Batı yazınındaki algısı, İtalyan faşist ve Alman Nazi mimarileriyle karşılaştırılması ve günümüzdeki etkileri de ele alınmaktadır. Art deco, Palladyanizm ve Rus neoklasizmi gibi farklı üslupların Stalinist mimarideki sentezi analiz edilerek, bu dönemin estetik ve ideolojik dinamikleri çok disiplinli bir bakış açısıyla değerlendirilmiştir. Araştırmada, Stalinist mimari, yalnızca mimari bir üslup değil, aynı zamanda totaliter bir ideolojinin mekânsal temsil biçimi olarak ele alınmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Mimarlık sosyolojisi , Psikoloji ve Stil , Post-Konstrüktivizm , Art Deco , Neoklasizm , Eklektizm , İmparatorluk tarzı

Etik Beyan

Tüm etik kurallara uyulmuştur.

Destekleyen Kurum

-

Proje Numarası

-

Teşekkür

-

Kaynakça

• Attwood, L. (2010). Gender and Housing in Soviet Russia: Private Life in a Public Space. Manchester University Press.
• Bagirova, A. R. & Churakova, O. V. (2020). Raznochteniya v prochtenii «Bol’shogo stilya»: Vzglyad istorika na arkhitekturu sovetskogo neoklassitsizma. Aktual’nyye problemy gumanitarnykh i sotsial’no-ekonomicheskikh nauk. № 1 (72), 6-11.
• Balla, O. A. (2007). Tsitaty iz nesostoyavshegosya: Stalinskaya arkhitektura kak otnosheniye k zhizni. «Novyy mir». 03 Temmuz 2024 tarihinde https://nm1925 adresinden alındı.
• Barkhin, A. D. (2016). Ar-deko i istorizm v arkhitekture moskovskikh vysotnykh zdaniy. Voprosy vseobshchey istorii arkhitektury. № 1 (6), 250-263.
• Barkhin, A. D. (2016). Rebristyy stil’ vysotnykh zdaniy i neoarkhaizm v arkhitekture 1920-1930-kh. Academia. Arkhitektura i stroitel’stvo. Vip. № (3), 1-17.
• Bronovitskaya, N. N. (2015). Arkhitektura Moskvy 1933–1941 gg. Moskva: Iskusstvo-XXI vek.
• Bylinkin, N. P. Kalmykov, V. N. Ryabushin, A. V. & Sergeyeva G. V. (1985). Istoriya sovetskoy arkhitektury, 1917-1954 gg.: Uchebnik dlya arkhitekturnykh vuzov. Spets. «Arkhitektura» Moskva: Stroyizdat.
• Certeau, M. de. (1984). The Practice of Everyday Life (S. Rendall, Trans.). University of California Press.
• Clark, K. (2003). Socialist Realism and the Sacralizing of Space. In E. Dobrenko & E. Naiman (Eds.), The Landscape of Stalinism: The Art and Ideology of Soviet Space (pp. 3–18). University of Washington Press. http://www.jstor.org/stable/j.ctvcwn4bc.7
• Cohen, J.-L. (1995). Scenes of the World to Come: European Architecture and the American Challenge, 1893–1960. Flammarion.
• Delitz, H. (2017). Architectural modes of collective existence: Architectural sociology as a comparative social theory. Cultural Sociology, 12(1), 37–57. https://doi.org/10.1177/1749975517718435
• Dmitrieva, M. (2006). Moscow architecture between Stalinism and Modernism. International Review of Sociology-Revue Internationale de Sociologie, 16(2), 427-450.
• Dobren’kaya, M. V. (2013). “Stalinskie vysotki” na fotografiyakh: vozvedenie i bytvovanie v svete ideologii. Vestnik RGGU, (9), 169–177.
• Dobrenko, Ye. A. (2022). Chitaya Stalinizm: stalinskaya kul’tura kak issledovatel’skoye pole. Novoye literaturnoye obozreniye. № (178), 104-124.
• Dovey, K. (1999). Framing Places: Mediating Power in Built Form. Routledge.
• Dykhovichnyy, Y. A. (1977). N. V. Nikitin: zhizn’ i tvorchestvo. Moskva: Stroyizdat.
• Filicheva, N. V. (2010). Stil’ Art Deko: Problema interpretatsii v kontekste kul’tury XX veka. Vestnik Leningradskogo gosudarstvennogo universiteta im. A. S. Pushkina. № (2), 202-210.
• Foucault, M. (1977). Discipline and Punish: The Birth of the Prison (A. Sheridan, Trans.). New York: Pantheon Books.
• Gatsunayev, K. N. (2015). Geroiko-patrioticheskie motivy v moskovskoy arkhitekture 1940–1950 gg. Vestnik MGSU, (8), 18–29.
• Gerasimov, R. M. (2021). Perekhod k neoklassike v arkhitekture Leningrada: ideologicheskiye osnovy, terminologiya, sootnosheniye novatorstva i traditsiy. Nauchnyye trudy sankt-peterburgskoy Akademii khudozhestv. № (59), 123-138.
• Gieryn, T. F. (2000). A space for place in sociology. Annual Review of Sociology, 26, 463–496. https://doi.org/10.1146/annurev.soc.26.1.463
• Groys, B. (1992). The Total Art of Stalinism: Avant-Garde, Aesthetic Dictatorship, and Beyond. Princeton University Press.
• Gurevich, S. A. (1947). Gigienicheskaya kharakteristika zhilishchnogo dela v Moskve v proshlom i nastoyashchem (K 800-letiyu Moskvy). Gigiena i sanitariya, (10), 6–13.
• Harris, S. (2013). Communism on Tomorrow Street: Mass Housing and Everyday Life after Stalin. Woodrow Wilson Center Press.
• Ikonnikov, A. V. (1984). Arkhitektura Moskvy. XX vek. Moskva: Moskovskiy rabochiy.
• Iskandarov, M. M. & Mikhaylov, A. Yu. (2011). Sovetskiy neoklassitsizm: İssledovatel’skiye interpretatsii arkhitektury 1930-1950-kh gg. Izvestiya Kazanskogo gosudarstvennogo arkhitekturno-stroitel’nogo universiteta. № 1 (15), 24-30.
• Jones, P. R. (2011). The sociology of architecture: Constructing identities. Liverpool: Liverpool University Press.
• Kalashnikov, A. (2020). Historicist Architecture and Stalinist Futurity. Slavic Review, 79(3), 591–612. https://www.jstor.org/stable/27059517
• Khmelnitskiy, D. (2006). Arkhitektura Stalina: Psikhologiya i stil’. Moskva: Progress-Traditsiya.
• Khmelnitskiy, D. S. (2007). Arkhitektura Stalina. Psikhologiya i stil’. Moskva: Progress-Traditsiya.
• Khmelnitskiy, D. S. (2007). Zodçiy Stalin. Moskva: NLO.
• Komarova, I. I. (2000). Arkhitektory (Kratkie biograficheskie slovari). Moskva: Rıpol Klassık.
• Kopp, A. (1970). Town and Revolution: Soviet Architecture and City Planning, 1917–1935. George Braziller.
• Korostelev, A. S. (2021). Arkhıtektura stalınskogo sssr: Kontseptual’nyye obosnovanıya eklektıkı. Mezhdunarodnyy zhurnal Nauka Plyus, No: (3), 84-89.
• Kostova, Ye. V., & Khitsenko, Ye. V. (2016). Arkhitekturnaya paradigma “stalinskogo ampira”. Regional’nyye arkhitekturno-khudozhestvennyye shkoly, No: (1), 482-488.
• Kruzhkov, N. N. (2014). Vysotki stalinskoy Moskvy. Nasledie epokhi. Moskva: Tsentrpoligraf.
• Lefebvre, H. (1991). The production of space. Oxford: Blackwell.
• Loseva, Ye. S. (2011). Vliyaniye politicheskikh peremen v sovetskoy Rossii na transformatsiyu gosudarstvennogo stilya v arkhitekture 1930-1960-kh godov. Vestnik Povolzhskogo instituta upravleniya, (4), 201-206.
• Low, S. M. (2009). Towards an anthropological theory of space and place. Seminar, 597, 20–34. Doi: 10.1515/semi.2009.041
• Oltarzhevskiy, V. K. (1953). Stroitel’stvo vysotnykh zdaniy v Moskve. Moskva: Gosudarstvennoe izdatel’stvo literatury po stroitel’stvu i arkhitekture.
• Orel’skaya, O. V. (2015). Stilisticheskiye variatsii v arkhitekture goroda Gor’kogo 1940-1950-kh godov. Privolzhskiy nauchnyy zhurnal. № 3 (35), 146-150.
• Orwell, G. (2021). Nineteen eighty-four. London: Penguin Classics.
• Paperny, P. (2011). Architecture in the Age of Stalin: Culture Two. Cambridge University Press.
• Paperny, V. (2002). Architecture in the Age of Stalin: Culture Two. Cambridge University Press.
• Petrov, D. A. Revzin, G. I. & Dmitriy, Khmelnitskiy. (2008). Zodchiy Stalin. Arkhitektura Stalina Retsenzii Grigoriya Revzina i Dmitriya Petrova. 02 Temmuz 2024 tarihinde https://www-projectclassica-ru adresinden alındı.
• Posokhin, M. V. (1995). Dorogi zhizni: İz zapisok arkhitektora (p. 65, 254 s.). Moskva: Stroyizdat.
• Revzin, G. I. (1992). Neoklassitsizm v russkoy arkhitekture nachala XX veka. Arkhiv arkhitektury. Vyp. (II), 18-49.
• Romodin, D. (2008). Stalinskie vysotnye zdaniya. Adresa Moskvy, (1/37). Arkhivirovano 27 oktyabrya 2017 goda. Moskva: Nauk.
• Samin, D. K. (2000). Sto velikikh arkhitektorov (Seriya: 100 velikikh). Moskva: Veche.
• Schäfers, B. (2003). Architektursoziologie. Wiesbaden: VS Verlag für Sozialwissenschaften.
• Selivanova, A. N. (2009). «Osvoyeniye klassicheskogo naslediya» v ponimanii teoretikov avangarda. K istorii sovetskoy arkhitektury pervoy poloviny 1930-kh godov v razvitii // Dom Burganova. Prostranstvo kul’tury. № 4. s. 146-153.
• Shashkova, N. O. (2013). O moskovskom vysotnom stroitel’stve v 40–50-e gody XX veka: idei, tseli, rezul’taty i znachenie. Tsennosti i smysly, (3), 142–157.
• Tamáska, M. (2020). Architectural sociology: Theories, methods and subjects. Socio.hu, (2020 Special Issue), 1–4. https://real.mtak.hu/204799/1/document%20%2812%29.pdf
• Vaskin, A. A. (2012). Stalinskie neboskrëby: ot Dvortsa Sovetov do vysotnykh zdaniy. Moskva.
• Vaskin, A. A., & Nazarenko, Y. I. (2009). Stalinskie neboskrëby: ot Dvortsa Sovetov k vysotnym zdaniyam. Moskva: Sputnik.
• Vırtual’naya Retro Fonoteka. (2024). Iz Istorii Moskovskikh Stalinskikh Vysotok. 01 Temmuz 2024 tarihinde http://retrofonoteka.ru/skyscrapers/moscow_skyscrapers_6.htm adresinden alındı.
• Yankovskiy, R. M. (2021). Vysotka nomer odin: istoriya i arkhitektura Glavnogo zdaniya MGU. Moskva: Bombora.
• Zhukov, K. S. (2012). Istoriya Moskvy v datakh (448 s.). Moskva: OLMA Media Grupp.
• Zubovich, K. (2021). Moscow Monumental: Soviet Skyscrapers and Urban Life in Stalin’s Capital. Princeton University Press. https://doi.org/10.2307/j.ctv12sdwm3