Selimiye Camii Çevresi Kentsel Açık Alan Düzenlemesinde Aydınlatma Tasarımının İncelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 4 Sayı: 2, 37 - 56, 31.12.2025

Damla Atik , Tuğçe Uzel

Öz

Işığın varlığını belirlediği mekân, algılanabildiği ve anlaşılabildiği sürece anlam kazanmaktadır. Peyzaj tasarımında önemli bir unsur olan aydınlatma, doğru şekilde uygulandığında mekânların gece ve gündüz kullanımını optimize ederek atmosferi iyileştirmekte, kullanıcıların konforunu arttırmakta dolayısıyla mekân kullanımını zenginleştirmektedir. Kentsel açık alanların gece görünümleri kullanıcıların işlevsel ihtiyaçlarının yanı sıra, güvenlik ve konfor gereksinimlerini karşılamalı; sunduğu estetik değerler ile birlikte kentin gece yaşamına destek olarak bellekte yer edinmelidir. Çalışmada Edirne kentinin simgesi olan Selimiye Camii çevresinde yapılan açık alan düzenlemesinin aydınlatma tasarımını incelemek ve literatürde kabul görmüş aydınlatma teknikleri kapsamında değerlendirmek amaçlanmıştır. Nitel yöntemler çerçevesinde yapılan araştırma, analiz, gözlem ve tespit çalışmaları karşılaştırmalı olarak incelenmiş ve önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Aydınlatma tasarımı , Aydınlatma teknikleri , Kentsel açık alan , Peyzaj tasarımı , Selimiye Camii

Analysis of Lighting Design in Urban Open Space Arrangement Around Selimiye Mosque

Öz

A space whose existence is determined through light gains meaning as long as it can be perceived and understood. Lighting, an important element in landscape design, improves the atmosphere by optimizing the use of spaces during the day and night when applied correctly, increases the comfort of the users and thus enriches the use of the space. The night views of urban open spaces should meet the functional needs of users as well as their safety and comfort needs; and should be remembered by supporting the city's nightlife with the aesthetic values it offers. The aim of the study is to examine the lighting design of the open space arrangement around the Selimiye Mosque, the symbol of the city of Edirne, and to evaluate it within the scope of lighting techniques accepted in the literature. Research, analysis, observation and detection studies conducted within the framework of qualitative methods were examined comparatively and suggestions were made in this study.

Anahtar Kelimeler

Lighting design , Lighting techniques , Urban open space , Landscape design , Selimiye Mosque

Kaynakça

• Acar, E. E. (2008). Peyzaj aydınlatmasının algı üzerine etkilerinin Düzce kenti örneğinde irdelenmesi. Düzce Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Düzce, 181 s.
• Akoğlu, M. ve Akten, M. (2022). Mekân algısının ışık ve renk kullanımına bağlı değişiminin Antalya Cumhuriyet Meydanı örneğinde irdelenmesi. Mimarlık Bilimleri ve Uygulamaları Dergisi, MBUD 2022, 7(1), 405-420. DOI: https://doi.org/10.30785/mbud.1110835
• Albayrak Sevim, M. (2019). Kent mekanlarında bazı odunsu dış mekân bitkileri üzerinde yapılan aydınlatmalarda ışık ve renk tercihlerinin belirlenmesi. Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Erzurum, 118 s.
• Alpaslan, Ş. (2015). Kentsel yaşamda aydınlatmanın önemi ve aydınlatma problemlerinin tespiti: İTÜ Ayazağa yerleşkesi örneği. İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, İstanbul.
• Alper, H. (2002). Peyzaj mimarlığında ışık ve renk kullanımının Erzurum kenti örneğinde incelenmesi. Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Erzurum, 122 s.
• Altunkasa, F. (1996). Açık ve yeşil alanlarda aydınlatma. Peyzaj Mühendisliği, Çukurova Üniversitesi Genel Yayın No: 123. Ders Kitapları Yayın No:36, Adana.
• Arı, Z. ve Pouya, S. (2024). Peyzaj alanlarında aydınlatma uygulamalarının incelenmesi, Malatya kent parkları örneği. GSI Journals Serie A: Advancements in Tourism, Recreation and Sports Sciences (ATRSS), 7(1): 139-154.
• Arifoğlu, N. ve Sözen, M. Ş. (2000). Yaya mekanlarında (meydanlar) aydınlatma. 3.Ulusal Aydınlatma Kongresi 2000 Bildiriler Kitabı. Aydınlatma Türk Milli Komitesi 2000. İTÜ Elektrik-Elektronik Fakültesi. 132-138. İstanbul.
• Brown, K. D.; Harris, C. W. ve Dines, N. T. (1998). Time-saver standards for landscape. Architecture. United States of America, McGraw-Hill Education.
• CIE (2000). Guide to the lighting of urban areas. Technical Report, s. 115.
• Çaba, Z. B. ve Yıldırım, B. (2025). Işık ve gölgenin anlamı. Online Journal of Art and Design 13(2): 15-30.
• Çetindağ, K. (2007). Işık ve renk kullanımının mekân algılamasına etkisi üzerine bir araştırma (Sultanahmet Meydanı örneği). İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 181 s.
• Dalkılıç, N. ve Halifeoğlu, F., M. (2003). Geçmişte geleneksel Diyarbakır mimarisinde kullanılan aydınlatma elemanları. 2. Ulusal Aydınlatma Sempozyumu Bildiriler Kitabı. TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası Diyarbakır Şubesi. 23-32.
• Dedeoğlu İ. (2006). Yeşil alanların gece kullanımında dış aydınlatmanın önemi ve yöntemi: Gülhane Parkı örneği. Bahçeşehir Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 134 s.
• Doğan, C. ve Kanatlı, B. (2021). Kentsel aydınlatma elemanlarının insan odaklı tasarım kavramı çerçevesinde Ankara Beypazarı örneği üzerinden incelenmesi. Kent Akademisi | Kent Kültürü ve Yönetimi Dergisi, 14(1): 141-155.
• Doğan F. (2024) Kentsel aydınlatmanın kent estetiğine etkisi. Turkish Journal of Landscape Research, 7(2): 230-236.
• Foton Elektroteknik, 2015. Aydınlatma ve Türleri. Erişim Tarihi: 22.04.2024. http://www.fotonelektroteknik.com.tr/
• Göl, T. (2004). Kentsel mekânlarda yer alan parkların aydınlatma kriterlerinin incelenmesi: Kadıköy Selami Çeşme Özgürlük Parkı örneği. İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 104 s.
• Harris C.W. ve Dinnes, N. T. (1988). Time Saver Standards for Lanscape Architecture, Mc Graw-Hill Company, USA
• Işık, N. (2003). İç ve dış aydınlatmada malzemenin rolü. 2. Ulusal Aydınlatma Sempozyumu Bildiriler Kitabı. TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası Diyarbakır Şubesi. 81-86.
• Karamanlı, E. (2016). Dış mekân aydınlatma elemanlarının Antalya kent merkezi örneğinde peyzaj mimarlığı açısından incelenmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Isparta, 157 s.
• Lynch, K. (1979). The image of the city. The M.I.T. Press, Massachusetts Inst. of Technology, USA.
• Özcan, U. ve Çağlar, H. (2020). Müzede aydınlatmanın kullanıcı ve eserler açısından değerlendirilmesi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi (18): 645-655.
• Özkaya, M. ve Tüfekçi T. (2011). Aydınlatma tekniği, Birsen Yayınevi, İstanbul.
• Özkum, E. (2011). Doğal ve yapay aydınlatmanın insan psikolojisi üzerindeki etkileri. Marmara Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 167 s.
• Öztürk, Ç. (2006). Gelişmiş doğal aydınlatma sistemleri ve uygulama örnekleri. Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 118 s.
• Öztürk, L. D. (1992). Kent aydınlatma ilkeleri. Yıldız Teknik Üniversitesi Yayınları No:247, Mimarlık Fakültesi Yayınları No: MF-MİM 92.036, Baskı İşliği, İstanbul.
• Raine, J. (2001). Garden lighting, Laurel Glen, California.
• Seçkin, Ö. B. (1998). Aydınlatma. Peyzaj Uygulama Tekniği. İstanbul Üniversitesi Rektörlük Yayın No: 4105. Orman Fakültesi Yayın No: 453. 239-329. İstanbul.
• Serin, C. (2010). Kentsel park alanlarında optimum aydınlatma tekniği: Taksim Gezi Parkı örneği. Bahçeşehir Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 137 s.
• Sezer, H. ve Satıcı, B. (2024). Mekânda yapay aydınlatmanın insan algısı üzerine etkisi. Teknoloji ve Uygulamalı Bilimler Dergisi 7(2): 73-95.
• Tokyay, D. (2019). Peyzaj mimarlığında aydınlatma tasarımı ve teknikleri üzerine bir araştırma. Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Ankara
• Ünal, A. ve Özenç, S. (2004). Aydınlatma tasarımı ve proje uygulamaları. Birsen Yayınevi.
• Üncü, İ. S. ve Yılmaz, C. (2006). Aydınlatma eğitiminde armatürlerin modellenmesinin önemi. 6. Ulusal Aydınlatma Kongresi 2006 Bildiriler Kitabı. Aydınlatma Türk Milli Komitesi. İTÜ Enerji Enstitüsü. 77-83. İstanbul.
• Üstün, T. (2014). Kentsel park aydınlatmalarının kullanıcı açısından değerlendirilmesi: Trabzon Kenti Meydan Parkı ve Atapark örnekleri. Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Trabzon, 210 s.
• Yavuz, Ş. (2016). Peyzaj mimarlığında yenilenebilir enerji ile aydınlatma. Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Isparta.
• Yenioğlu, F. (2010). Kent parklarında aydınlatma elemanlarının kullanımının peyzaj mimarlığı açısından irdelenmesi: Ankara-Altınpark Örneği. Bartın Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi.
• Yöndem, İ. A. (2019). Ankara’daki müze örneklerinde aydınlatma yöntemleri ve önleyici koruma yöntemi olarak ışığın denetimi, Gazi Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Doktora Tezi, Ankara, 425 s.
• URL1: https://www.licalux.com/isik-nedir/#:~:text=Dalgalar%20%C5%9Feklinde%20yay%C4%B1labilen%20ve%20elektromanyetik,%C3%B6zel%20enerjiye%20%E2%80%9CI%C5%9F%C4%B1k%E2%80%9D%20denmektedir. (Erişim Tarihi: 05.05.2025)
• URL 2: https://edirnekultur.com/detay/selimiye-cami-ve-kulliyesi-823 (Erişim Tarihi: 05.05.2025)
• URL 3: https://www.naturadergi.com/anasayfa/selimiye-camii-cevresi-kentsel-tasarim-projesi/ (Erişim Tarihi: 05.05.2025)
• URL 4: https://www.arkitera.com/proje/selimiye-camii-cevresi-kentsel-tasarim-projesi/ (Erişim Tarihi: 05.05.2025)
• URL 5: https://burbachexteriors.com/blog/accent-lighting-brightens-up-your-home/ (Erişim Tarihi: 12.05.2025)
• URL 6: https://besenledlight.com/tr/outdoor-wall-washer-lights/ (Erişim Tarihi: 12.05.2025)
• URL 7: https://leonlite.com/collections/grazing-lighting (Erişim Tarihi: 12.05.2025)
• URL 8: https://www.ledil.com/application-areas/spot-lighting-with-yasmeen/ (Erişim Tarihi: 12.05.2025)