Tarihi Mirasın Fotogrametri ve Lidar ile Arşivlenmesi: Kırklareli Varna (Karahıdır) Anıtı Örneği

Öz

Bu çalışma, Kırklareli Varna (Karahıdır) Anıtı'nın üç farklı yöntemle—fotogrametri, Lidar ve manuel ölçüm—karşılaştırmalı olarak belgelenmesini amaçlamaktadır. Çalışmada, anıtın tarihsel ve kültürel önemi literatürle desteklenerek ele alınmış; her bir yöntemin avantajları ve sınırlılıkları elde edilen verilerle ortaya konulmuştur. Yüksek çözünürlüklü 3B modelleme süreci, veri toplama aşamasından nihai ürünlerin oluşturulmasına kadar detaylıca açıklanmıştır. Bulgular, Lidar'ın milimetrik hassasiyetiyle restorasyon gibi yüksek doğruluk gerektiren projeler için en güvenilir yöntem olduğunu, manuel ölçümlerle de yüksek tutarlılık sergilediğini göstermiştir. Fotogrametri ise maliyet-etkinliği ve dokulu modeller üretme kapasitesiyle görsel sunum, eğitim ve sanal müzecilik gibi alanlarda öne çıkmaktadır. Bu yöntemlerin tek başlarına değil, projenin gereksinimlerine göre hibrit (bütünleşik) olarak kullanılmalarının en ideal yaklaşım olduğu vurgulanmıştır. Örneğin, Lidar'ın geometrik iskeleti üzerine fotogrametrinin dokusal zenginliğinin giydirilmesi, kültürel mirasın en kapsamlı şekilde korunmasını sağlayacaktır. Sonuç olarak, bu çalışma, benzer belgeleme projeleri için yöntem seçimi konusunda kapsamlı bir referans niteliği taşımakta ve dijital teknolojilerin kültürel mirası korumadaki kritik rolünü teyit etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Uzaktan Algılama
• Fotogrametri
• SYM
• Varna Anıtı
• Dijital Arşiv

Archiving Historical Heritage with Photogrammetry and Lidar: The Case of Kırklareli Varna (Karahıdır) Monument

Öz

This study aims to comparatively document the historical Varna (Karahıdır) Monument in Kırklareli using three different methods: photogrammetry, Lidar, and manual surveying. The historical and cultural significance of the monument is comprehensively discussed, supported by a literature review, and the advantages and limitations of each method are demonstrated with the obtained data. The high-resolution 3D modeling process is detailed, from data acquisition to the generation of final products. The findings indicate that Lidar, with its millimeter-level precision and high consistency with manual measurements, is the most reliable method for high-accuracy applications such as restoration. Conversely, photogrammetry excels in areas like visual presentation, education, and virtual museology due to its cost-effectiveness and ability to generate textured models. It is emphasized that the ideal approach is not the isolated use of these methods but their hybrid (integrated) application based on project requirements. For instance, overlaying the textural richness of photogrammetry onto the geometric skeleton from Lidar would ensure the most comprehensive preservation of cultural heritage. In conclusion, this study serves as a comprehensive reference for method selection in similar documentation projects and confirms the critical role of digital technologies in heritage preservation.

Anahtar Kelimeler

• remote sensing
• photogrammetry
• dem
• Varna monument
• digital archieve

Kaynakça

1. Aydın, İ. (2023). Tarihi Kızılkoyun nekropol alanında M54 no.lu kaya mezarının fotogrametri ile 3B modellemesi. Türkiye Fotogrametri Dergisi, 5(1), 36-42. doi:10.53030/tufod.1304794
2. Baltsavias, E. P. (1999). Airborne laser scanning: Basic relations and formulas. ISPRS Journal of Photogrammetry and Remote Sensing, 54(2-3), 199-214.
3. Büyükkuru, M. (2023). Kültürel mirasın aktarımında dijital teknolojilerin kullanımı. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 13(İhtisaslaşma), 134-150. doi:10.30783/nevsosbilen.1309699
4. Campana, S. (2014). 3D recording and modelling in archaeology and cultural heritage. Routledge.
5. Çokişler, N., Arslan, A., ve Çokişler, E. (2016). The assessment of the effects of armed conflicts on the tangible cultural heritage within the context of tourism. Pamukkale University Journal of Social Sciences Institute, 24, 15-25. doi:10.5505/pausbed.2016.29491
6. Deliry, S. I., ve Avdan, U. (2024). Accuracy assessment of UAS photogrammetry and structure from motion in surveying and mapping. International Journal of Engineering and Geosciences, 9(2), 165-190. doi:10.26833/ijeg.1366146
7. Doğruöz, V., Dökmeci, V., ve Çiftci, A. (2020). 1880 tarihli Kırkkilise Sancağı’nın tarihi ve coğrafî açıdan tasviri (Perigrafi Istoriogeografiki tis eparhias ton Saranta Ekklesion) adlı eser tercümesinin Kırklareli tarihi açısından yorumlanması. Anadolu ve Balkan Araştırmaları Dergisi, 3(6), 71-105. doi:10.32953/abad.794982
8. Doneus, M., Briese, C., Fera, M., ve Janner, M. (2011). Archaeological prospection of forested areas using full-waveform airborne laser scanning. Journal of Archaeological Science, 38(9), 2526–2538.

9. Döş, M., ve Yiğit, A. (2022). Tarihi minberlerin fotogrametri yöntemi ile belgelenmesi. Türkiye Fotogrametri Dergisi, 4(2), 58-65. doi:10.53030/tufod.1197086
10. Grussenmeyer, P., Landes, T., Voegtle, T., ve Ringle, K. (2008). Comparison methods of terrestrial laser scanning, photogrammetry and tacheometry data for recording of cultural heritage buildings. ISPRS Archives, 37(B5), 213–218.
11. Hamal, S., Ulvi, A., Yiğit, A., ve Yakar, M. (2022). Su altı yapılarının 3B modellemesi ve dokümantasyonunda kullanılan video ve fotoğraf çekimi yöntemlerinin karşılaştırmalı analizi. Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 12(4), 2262-2275. doi:10.21597/jist.1086297
12. İnanır, A. (2019). Kültürel miras turizmi kaynaklarının sürdürülebilirliği açısından Burdur ili’nin incelenmesi. Journal of Recreation and Tourism Research, 6(4), 434-447. doi:10.31771/jrtr.2019.45
13. Kabadayı, A. (2023). Kültürel Mirasın Dijital Arşivlenmesi: Emirci Sultan Türbesi ve Camii Örneği. Türkiye Fotogrametri Dergisi, 5(2), 82-88. doi:10.53030/tufod.1401899
14. Kaplan, B. (2023). Evliya Çelebi’nin Seyahatname’sinde Kırklareli ve çevresi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 32(2), 729-744. doi:10.35379/cusosbil.1334512
15. Kuleli, A., Dayı, E., Akdeğirmen, S., ve Kiştin, S. (2023). Ortaokul öğrencilerine yönelik kültürel miras ve korunması eğitimi; Antalya, Döşemealtı Kovanlık Köyü Ortaokulu örneği. Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 19, 58-86. doi:10.20860/ijoses.1235541
16. Oktay, S., Taş, N., ve Taş, M. (2020). Kültürel Miras Alanlarının Korunması ve Afet Yönetimi İlişkisi. Resilience, 4(2), 305-321. doi:10.32569/resilience.710387
17. Opitz, R., ve Cowley, D. (2013). Interpreting archaeological topography: 3D data, visualisation and observation. Oxbow Books.
18. Özdemir, E., Çallı, R., ve Kartal, S. (2024). Utilization of unmanned aerial vehicles for the detection and localization of deteriorations in historical structures: a case study of Ishak Pasha Palace. International Journal of Engineering and Geosciences, 9(3), 377-389. doi:10.26833/ijeg.1464867
19. Polat, S., Yıldız, H., ve Dostoğlu, N. (2018). A user-oriented urban design guide model for cultural heritage sites: The case of Bursa Khans Area. Megaron / Yıldız Technical University Faculty of Architecture E-Journal. doi:10.5505/megaron.2018.32043
20. Remondino, F., ve El‐Hakim, S. (2006). Image-based 3D modelling: A review. The Photogrammetric Record, 21(115), 269–291.
21. Sarı, C., Kiliç, A., Güven, S., ve Yaşar, H. (2020). Üniversite öğrencilerinin kültürel miras kavramına ilişkin algılarının metafor analizi yoluyla incelenmesi. International Journal of Current Approaches in Language Education and Social Sciences, 2(1), 334-353. doi:10.35452/caless.2020.16
22. Shan, J., ve Toth, C. K. (Eds.). (2009). Topographic laser ranging and scanning: Principles and processing. CRC Press.
23. Şenol, H., ve Orman, E. (2022). Diyarbakır Mardin Kapı’nın yersel fotogrametri yöntemiyle 3B belgelenmesi. Türkiye Fotogrametri Dergisi, 4(1), 1-6. doi:10.53030/tufod.1099940
24. Türker, N., ve Yaşar, Z. (2019). Batı Karadeniz bölümü antik kentlerinin kültürel miras turizmi açısından değerlendirilmesi. Journal of Humanities and Tourism Research (Online), 9(9-1), 1-27. doi:10.14230/joiss670
25. Ulvi, A. (2021). İHA Fotogrametrisine Genel Bakış: Geleneksel Topoğrafik Harita Yapımı Tekniği ile Maliyet Karşılaştırması. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 8(1), 458-471. doi:10.35193/bseufbd.885579
26. Ulvi, A., ve Toprak, A. S. (2016). Investigation of three-dimensional modelling availability taken photograph of the unmanned aerial vehicle; sample of Kanlıdivane Church. International Journal of Engineering and Geosciences, 1(1), 1-7.
27. Ulvi, A., Yakar, M., Yiğit, A. Y., ve Kaya, Y. (2020). İHA ve yersel fotogrametrik teknikler kullanarak Aksaray Kızıl Kilise'nin 3 boyutlu nokta bulutu ve modelinin üretilmesi. Geomatik, 5(1), 19-26. doi:10.29128/geomatik.560179
28. Ünal, M. (2016). II. Dünya Savaşı: Trakya'da Yeşilyurt Gazetesinde Kırklareli, 1943 (Yüksek Lisans Tezi, Kırklareli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü).
29. URL-1: www.kirklareli.bel.tr/sayfalar/10/kultur-varlklar Accesed date: 18 Nisan 2025,
30. Uslu, A. (2023). Mimari Mirasın Fotogrametri Tekniği ile 3B Modellenmesi ve WebGL Tabanlı Görselleştirilmesi: Çinili Çeşme Örneği. Türkiye Fotogrametri Dergisi, 5(2), 74-81. doi:10.53030/tufod.1398057
31. Uslu, A., ve Uysal, M. (2017). Arkeolojik eserlerin fotogrametri yöntemi ile 3 boyutlu modellenmesi: Demeter heykeli örneği. Geomatik Dergisi, 2(2), 60-65.
32. Uslu, A., ve Uysal, M. (2020). Kültürel mirasın etkileşimli keşfi için mobil artırılmış gerçeklik ve web tabanlı görselleştirme teknolojilerinin kullanılması: Sfenks heykeli örneği. Afyon Kocatepe University Journal of Sciences and Engineering, 20(6), 1024-1031. doi:10.35414/akufemubid.819267
33. Uzunel, Ö., ve Özdemir, B. Ş. (2022). Somut Kollektif Hafızanın Kayıt Altına Alınmasında Çağdaş Teknolojilerin Kullanımı: Lazer Tarayıcılar. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 12(Dijitalleşme), 270-286.
34. Varol, F. (2018). Kültürel mirasın dokümantasyonunda yersel fotogrametri tekniğinin kullanılması: Sazak Köprüsü örneği. Journal of International Social Research, 11(57), 986-991. doi:10.17719/jisr.2018.2508
35. Varol, F. (2020). Sürdürülebilir kültürel miras yönetimi: Turizm paydaşlarına yönelik bir araştırma. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(4), 1140-1156. doi:10.32709/akusosbil.803393
36. Varol, F. (2025). Creation of surface model using unmanned aerial vehicle (UAV) photogrammetry in cultural heritage areas: The example of Kilistra Ancient City. International Journal of Engineering and Geosciences, 10(2), 137-150. doi:10.26833/ijeg.1487818
37. Yakar, M., ve Mırdan, Ö. (2017). Tarihi eserlerin insansız hava aracı ile modellenmesinde karşılaşılan sorunlar. Geomatik Dergisi, 2(3), 118-125.
38. Yıldız, A. (2017). Demiryolu Mimarisinin Korunma Sorunları ve Kırklareli Tren İstasyonu Yapılarının Yeniden Kullanımı için Bir Öneri. Çukurova Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, 32(4), 39-54.
39. Yiğit, A., ve Uysal, M. (2021). Tarihi eserlerin 3B modellenmesi ve artırılmış gerçeklik ile görselleştirilmesi. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 8(2), 1032-1043. doi:10.35193/bseufbd.1011064
40. Yiğit Avdan, Z., Mızık, E. T., Göncü, S., Çömert, R., ve Avdan, U. (2024). Virtual geographical environment (VGEs) by incorporation of unmanned aerial vehicle (UAV) imagery and acoustic profile for Pond Borabey. International Journal of Engineering and Geosciences, 9(3), 406-417. doi:10.26833/ijeg.1475023