Cumhuriyet’in Öncü Bir Eğitim Kurumu Musiki Muallim Mektebi’nin Kuruluşu ve Gelişimi

Öz

Bu çalışma, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilanını takip eden kültürel devrimler sürecinde, 1 Kasım 1924 tarihinde Ankara’da kurulan Musiki Muallim Mektebi’nin kuruluş ve kurumsallaşma aşamalarını incelemektedir. Kurum, Mustafa Kemal Atatürk’ün "muasır medeniyet" vizyonu doğrultusunda, orta dereceli okulların müzik öğretmeni ihtiyacını karşılamak ve Batı müziği normlarını Türk eğitim sistemine entegre etmek amacıyla stratejik bir temel taş olarak yapılandırılmıştır. Maarif Vekili Vasıf (Çınar) Bey’in idari hamleleri ve Osman Zeki (Üngör) Bey’in yönetiminde faaliyete geçen okul; başlangıçta fiziki imkân yetersizliği ve bütçe kısıtlılıkları gibi zorluklarla karşılaşsa da kısa sürede sistemli bir yapıya kavuşmuştur. Çalışma kapsamında, kurumun 1925 ve 1931 yıllarında yayımlanan talimatnamelerle geçirdiği hukuki ve pedagojik dönüşümler, liyakate dayalı "leyli ve meccani" (yatılı ve ücretsiz) eğitim modeli ve "muallim muavinliği" gibi asistanlık sistemleri detaylı bir şekilde analiz edilmektedir. Ayrıca, mektebin düzenlediği halk konserleri, operalar ve yayınladığı "Musiki Muallim Mektebi Mecmuası" aracılığıyla Ankara’nın sosyal dokusundaki dönüştürücü rolü ele alınmaktadır. Nihayetinde bu araştırma, Musiki Muallim Mektebi’nin sadece bir öğretmen okulu değil, aynı zamanda Ankara Devlet Konservatuarı’na giden yolda profesyonel sanat politikalarının merkez üssü ve modern bir kültür kadrosu hareketi olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Musiki Muallim Mektebi
• Cumhuriyet Dönemi Müzik Eğitimi
• Osman Zeki Üngör
• Müzik Politikaları
• Batılılaşma
• Ankara Devlet Konservatuvarı.

The Establishment and Development of the Musiki Muallim Mektebi: A Pioneering Educational Institution of the Republic

Öz

This study examines the establishment and institutionalization phases of the Musiki Muallim Mektebi (Music Teachers’ School), founded in Ankara on November 1, 1924, following the proclamation of the Republic. In alignment with Mustafa Kemal Atatürk’s vision of "contemporary civilization," the institution was structured as a strategic cornerstone to meet the demand for music teachers in secondary schools and to integrate Western music norms into the Turkish educational system. Operating under the administrative initiatives of Minister of Education Vasıf (Çınar) Bey and the leadership of Osman Zeki (Üngör) Bey, the school rapidly achieved a systematic structure despite initial challenges such as inadequate physical facilities and budgetary constraints. The scope of this study includes a detailed analysis of the legal and pedagogical transformations the institution underwent through the regulations of 1925 and 1931, the merit-based "leyli ve meccani" (boarding and free) education model, and assistantship systems like "muallim muavinliği". Furthermore, the transformative role of the school within Ankara’s social fabric is discussed through its public concerts, operatic productions, and the publication of the "Musiki Muallim Mektebi Mecmuası" (Music Teachers' School Magazine). Ultimately, this research demonstrates that the Musiki Muallim Mektebi was not merely a teacher-training college but also the epicenter of professional art policies and a modern cultural cadre movement leading to the foundation of the Ankara State Conservatory.

Anahtar Kelimeler

• Musiki Muallim Mektebi
• Cumhuriyet Dönemi Müzik Eğitimi
• Osman Zeki Üngör
• Müzik Politikaları
• Batılılaşma
• Ankara Devlet Konservatuvarı.

Kaynakça

1. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA)
2. B,C,A. 180-9-0-0 / 179-868-3 (23.04.1925).
3. B.C.A, 180-9-0-0 / 97-472-3 (07.07.1926).
4. B.C.A,180-9-0-0 / 57-283-7 (07.07.1926).
5. B,C,A. 180-9-0-0 / 74-367-4 (05.03.1929).
6. B.C.A, 180-9-0-0 / 41-213-6 (10.09.1929).
7. ‘’Ankara’da Kurulan Büyük Konservatuar’’, Tan Gazetesi, No:527, 5 Ekim 1936.
8. ‘’Atatürk’ün Ankara’ya Geldiği Gün’’, Ulus Gazetesi, No:4822, 27 Aralık 1934.

9. ‘’Beypazarı Seyahati’’, Musiki Muallim Mektebi Mecmuası, No:1, 1 Nisan 1933.
10. ‘’Ankara’da Eski ve Yeni Hayat: İki Konser ve Bir Çay’’, Cumhuriyet Gazetesi, No:3083, 5 Aralık 1932.
11. Çelik, Nuri. ‘’Ankara Konserleri’’, Vakit Gazetesi, No:5895, 7 Haziran 1934.
12. ’’Dün Her Tarafta Jimnastik Şenlikleri Yapıldı’’, Hakimiyet-i Milliye Gazetesi, No:2822, 18 Mayıs 1929.
13. Deringil, Selim, ‘’19. Yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu’nda Resmi Müzik’’, Defter, No:22.
14. Musiki Muallim Mektebi Talimatnamesi, Vatan Matbaası, İstanbul, 1925.
15. ‘’Musiki Muallim Mektebi Talimatnamesi’’, Resmî Gazete, 8 Mart 1931/1769.
16. Maarif Vekaleti Tebliğler Mecmuası, No:12, 15 Ocak 1927.
17. Muhtar, Ahmet. ‘’Musiki Terbiyesi I’’, Terbiye Mecmuası, No:17, 1 Eylül 1929.
18. Muhsinoğlu, Nejat. ‘’Atatürk Milli Temsil Akademisi’nde Israr Etmişti’’, Millet Dergisi, No:54, 13 Şubat 1947.
19. İbrahim, Nureddin. ‘’Garp Musikini Memlekete Getiren İlk Türk Üstadının Hayatı’’, Resimli Perşembe, c.3, No:183, (22 Kasım 1928)
20. ‘’Musiki Muallim Mektebi’’, Son Posta Gazetesi, No:384, 20 Ağustos 1931.
21. ‘’Musiki Muallim Mektebine Rağbet Artıyor’’, Akşam Gazetesi, No: 6523, 3 Şubat 1937.
22. ‘’Musiki Muallim Mektebi Mecmuası’’, Cumhuriyet Gazetesi, No:3294, 9 Temmuz 1933.
23. ‘’Maarif Haberleri: Musiki Darülmuallimini İçin Hazırlıklar’’, Hakimiyet-i Milliye, No.121, 3 Eylül 1924.
24. ‘’Maarif Haberleri: Musiki Darülmuallimini’’, Hakimiyet-i Milliye, No.1208, 1 Eylül 1924.
25. ‘’On Dördüncü Halk Konseri’’, Hakimiyet-i Milliye Gazetesi, No:3806, 18 Şubat 1932.
26. Paçacı, Gönül. ‘’Darülelhan ve Türk Musikisi’nin Gelişimi I’’, Tarih ve Toplum, Ocak 1994, No:121.
27. Aksu, Cahit. Cumhuriyet Dönemi Örgün Temel Müzik Eğitiminde Müzik Öğretim Programları
28. Ayas, Güneş. Müziği Boğan Gürültü-İdeolojinin Kıskacında ‘’Musiki’’, İthaki Yayınları, İstanbul, 2018.
29. Alimdar, Selçuk. Osmanlı’da Batı Müziği, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2016.
30. Bardakçı, Murat. Safiye, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2017.
31. Behar, Cem. Orada Bir Musiki Var Uzakta: XVI. Yüzyıl İstanbulu’nda Osmanlı/Türk Musıki Geleneğinin Oluşumu, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2020.
32. Cumhuriyet Halk Partisi. C.H.P Dördüncü Büyük Kurultayı Görüşmeleri Tutulgası, Ulus Basımevi, Ankara, 1935.
33. (1924-2017) ve Müzik Eğitiminde Yapılandırmacılık, Nobel Yayınları, Haziran 2018.
34. Elbaş, Oğuz. ‘’Osmanlı’da Mehter’’, Mehter, Kültür Bakanlığı Yayınları, İzmir, 2019.
35. Ergin, Osman. Türk Maarif Tarihi, Eser Matbaası, İstanbul, 1977.
36. Gökyay, Şaik, Orhan. Devlet Konservatuarı Tarihçesi, Maarif Matbaası, 1941, Ankara.
37. Gönül, Mehmet. ‘’Türk Musikisi Eğitim-Öğretiminde Meşk’’, Gelenekten Geleceğe Türk Musikisi Eğitim-Öğretim-İcra, NEÜ Yayınları, 2021.
38. Gazimihal, Mahmud, Ragıb. Türk Askeri Muzikaları Tarihi, Maarif Basımevi, İstanbul, 1955.
39. Hindemith, Paul. Türk Küğ Yaşamının Kalkınması İçin Öneriler, çev. Gültekin Oransay, Küğ Yayını, İzmir, 1983.
40. Judetz-Popescu, Eugenia. Türk Musiki Kültürünün Anlamları, çev. Bülent Aksoy, Pan Yayıncılık, İstanbul, 2007.
41. Kılıçbay, Mehmet Ali. ‘’Osmanlı Batılılaşması’’, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi, İletişim Yayınları.
42. İrtem, Süleyman, Kani. Osmanlı Sarayı ve Harem’in İçyüzü-Muzika-i Hümayun ve Saray Tiyatrosu, haz. Osman Selim Kocahanoğlu, Temel Yayınları, İstanbul, 1999.
43. Ortaylı, İlber. Osmanlı Saray’ında Hayat, Yitik Hazine Yayınları, İstanbul, 2008.
44. Öztuna, Yılmaz. Büyük Musiki Ansiklopedisi, Kültür Bakanlığı, 1990.
45. Öztürk, Cemil. Atatürk Devri Öğretmen Yetiştirme Politikası, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1996.
46. Say, Ahmet. Müzik Tarihi, Müzik Ansiklopedisi Yayınları, Ankara, 1997.
47. Tan, Nail. Atatürk Dönemi Kültür Kurumlarına Örnekler 1920-1938, Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı, 2006.