COLD WAR RIVALRIES AND CHESS

Öz

SOĞUK SAVAŞ REKABETLERİ VE SATRANÇ

Öz

Soğuk Savaş, Amerika Birleşik Devletleri ve Sovyetler Birliği arasında siyasi, askeri, bilimsel, kültürel, sportif gibi birçok alanda üstünlük mücadelesinin yaşandığı bir süreçtir. İki ülke, bu süreçte birçok unsuru propaganda malzemesi olarak kullanmıştır. Satranç da bunlardan biridir. Sovyetler Birliği, 1972 Dünya Satranç Şampiyonası’na kadar olan tüm dünya şampiyonluklarını elde ederek bu alanda büyük bir üstünlük elde etmiştir. Bobby Fischer ile Boris Spassky arasında gerçekleşen bu şampiyona, hem dünya satranç tarihinde hem de Soğuk Savaş’ın kültürel rekabet ortamında bir dönüm noktası olarak görülmektedir. Amerika Birleşik Devletleri ve Sovyetler Birliği arasındaki ideolojik rekabet ortamında satrancın kullanılışını ve bu doğrultuda gelişen olayları araştırmayı amaçlayan bu makalede, konu hakkındaki nitelikli çalışmalar incelenmiş ve iki ülke arasındaki rekabet ortamında satrancın politik bir propaganda malzemesi olarak kullanıldığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Soğuk Savaş
• satranç
• Bobby Fischer
• Boris Spassky
• propaganda
• rekabet

Kaynakça

1. Acar, Cemal, Süper Güçlerin Hakimiyet Kavgası, AS-TEK Yayınları, Ankara 1991.
2. Armaoğlu, Fahir, 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi 1914-1980, İş Bankası Kültür Yayınları, Ankara 1988.
3. Böhm, Hans – Jongkind, Kees, Bobby Fischer: The Wandering King, BT Batsford, London 2003.
4. Brady, Frank, Bobby Fischer: Profile of a Prodigy, Dover Publications, New York 1989.
5. Brady, Frank, Endgame: Bobby Fischer’s Remarkable Rise and Fall - from America’s Brightest Prodigy to the Edge of Madness, Broadway Books, New York 2011.
6. Cohen, Warren I., America in the Age of Soviet Power (1945-1991), Cambridge University Press, New York 1995.
7. Eidinow, John – Edmons, David, Bobby Fischer Goes to War, Faber & Faber, London 2004.
8. Gulko, Boris – Popov, Vladimir – Felshtinsky, Yuri – Kortschnoi, Viktor, The KGB Plays Chess: The Soviet Secret Police and the Fight for the World Chess Crown, Russell Enterprises Inc, Milford 2010.

9. Holloway, David, “Nuclear Weapons and the Escalation of the Cold War, 1945-1962”, The Cambridge History of the Cold War, C. 1, ed. Odd Arne Westad-Melvin Leffler, Cambridge University Press, Cambridge 2010.
10. Johnson, Daniel, White King and Red Queen: How the Cold War Was Fought On The Chessboard, Houghton Mifflin Company, Boston 2008.
11. Kingleberger, Charles P., Marshall Plan Days, Allen&Unvin, Boston 1987.
12. Kissinger, Henry, Diplomasi, çev. İbrahim H. Kurt, Türkiye İş Bankası Yayınları, İstanbul 2002.
13. Kurt, Mustafa Cankurt, “Soğuk Savaş Döneminde Propaganda”, İletişim ve Propaganda, ed. Mustafa Karaca-Caner Çakı, Eğitim Kitabevi Yayınları, Konya 2018, ss. 227-252.
14. Maurous, Andre – Aragon, Louis, Amerika-Rusya (1917-1960), Paralel Tarih ve Görüşmeler, çev. Galip Üstün, C. 2, Cem Yayınevi, İstanbul 1966.
15. Millar, Thomas B., The East-West Strategic Balance, George Allen & Unwin, London 1981.
16. Müller, Karsten, Bobby Fischer: The Career and Complete Games of the American World Chess Champion, Russell Enterprises Inc, Milford 2009.
17. Oğuz, Orhan, Marshall Planı, Sulhi Garan Matbaası, İstanbul 1996.
18. Parry-Giles, Shawn J., The Rhetorical Presidency, Propaganda, and the Cold War, 1945-1955, Praeger Publishers, Westport 2002.
19. Ponteretto, Joseph G., A Psychobiography Of Bobby Fischer: Understanding the Genius, Mystery, And Psychological Decline Of A World Chess Champion, Charles C Thomas Publisher, Springfield 2012.
20. Sander, Oral, Türk-Amerikan İlişkileri 1947-1964, Ankara Üniversitesi Yayınları, Ankara 1979.
21. Sarınay, Yusuf, Türkiye’nin Batı İttifakına Yönelişi ve NATO’ya Girişi, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara 1998.
22. Sever, Ayşegül, Soğuk Savaş Kuşatmasında Türkiye, Batı ve Ortadoğu 1945-1958, Boyut Yayınları, İstanbul 1997.
23. Soltis, Andrew, Bobby Fischer Rediscovered, BT Batsford, London 2003.
24. Sverisson, Gardar, Bobby Fischer The Final Years: A Personal Memoir, Ugla Publishing, Reykjavik 2019.
25. Timman, Jan, The Longest Game: The Five Kasparov – Karpov Matches for the World Chess Championship, New in Chess, Alkmaar 2019.
26. Truman, Harry S., Strictly Personal and Confidential, The Letters Harry Truman Never Mailed, ed. Monte M. Poen, University of Missouri Press, Missouri 1999.
27. Verwer, Renzo, Bobby Fischer for Beginners: The Most Famous Chess Player Explained, New In Chess, Alkmaar 2014.
28. Vigeveno, Guido, The Bomb and European Security, C. Hurts & Company, London 1983.
29. Zubok, Vladislav M., “Stalin and the Nuclear Age”, Cold War Statesman Confront the Bomb: Nuclear Diplomacy Since 1945, ed. John Lewis Gaddis-Philip H. Gordon-Ernest R. May-Jonathan Rosenberg, Oxford University Press, Oxford 1999, ss. 39-61.
30. Akyık, Laçin, “Uluslararası İlişkilerde Algı Yönetimi Aracı: Propaganda Sineması”, Journal of Interdisciplinary and Intercultural Art, C. 2, S. 2, 2017, ss. 129-139.
31. Aras, Harun, “Soğuk Savaş Döneminden Günümüze Rusya’nın Nükleer Faaliyetleri ve Politikaları”, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C. 10, S. 2, 2019, ss 14-23.
32. Ataöv, Türkkaya, "Marshall Planı'ndan NATO'nun Kuruluşuna Kadar Soğuk Harp", Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, C. 23, S.3, 1968, ss. 275-310.
33. Bespeka, Vadym, “USA propaganda in Cold War period: formation of the image of enemy in face of the USSR”, SKHID, S. 6 (164), 2019, ss. 44-52.
34. Birol, Ali Fuat, “Estetik, İktidar ve Uluslararası İlişkiler”, Mukaddime, C. 10, S. 1, 2019, ss. 321-334.
35. Brown, Trevor, “The American and Soviet Cold War Space Programs, Comparative Strategy, C. 30, S. 2, 2011, ss. 177-185.
36. Denk, Erdem, “Bir Kitle İmha Silahı Olarak Nükleer Silahların Yasaklanmasına Yönelik Çabalar”, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, C. 66, S. 3, 2011, ss. 93-136.
37. Erhan, Çağrı, Ortaya Çıkışı ve Uygulanışıyla Marshall Planı, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, C. 51, S. 1, 1996, ss. 275-287.
38. Erkan, Ayça Ülker, “Amerika Birleşik Devletleri ve Sovyetler Birliği Arasındaki Soğuk Savaş Yıllarında Amerikan Dış Politikası”, Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C. 8, S. 1, 2010, ss. 183-194.
39. Fedorov, Alexander, “The Western World in the Soviet cinema during the Cold War”, Propaganda in the World and Local Conflicts, C. 2, S. 2, 2014, ss. 109-139.
40. Fine, Garry Alan – Young, Harvey, “Still Thrills: The Drama Of Chess, The Drama Review, C. 58, S. 2, 2014, ss. 87-98.
41. Günek, Abdulsamet, “Amerikan Kamu Diplomasisinin Üç Evresi: Propaganda, Geleneksel Kamu Diplomasisi ve Stratejik İletişim”, The Journal of Social Sciences, C. 2, S. 3, 2018, ss. 54-71.
42. İnceoğlu, Çağrı, “Sovyet Propaganda Animasyonlarında Batı ve Batılı İmgesi”, Galatasaray Üniversitesi İleti-ş-im Dergisi, S. 19, 2013, ss. 23-40.
43. Karaosmanoğlu, Ali L., “NATO’nun Dönüşümü”, Uluslararası İlişkiler Dergisi, C. 10, S. 14, 2014, ss. 3-38.
44. Kindleberger, Charles P., “The Marshall Plan and the Cold War”, International Journal, C. 23, S. 3, 1968, ss. 369-382.
45. Koman, Rita G., “Man on the moon: The U.S. Space Program as a Cold War Maneuver”, OAH Magazine of History, C. 8, S. 2, 1994, ss. 42-50.
46. Kunz, Diane B., “The Marshall Plan reconsidered: a complex of motives”, Foreign Affairs, C. 76, S. 3, 1997, ss. 162-170.
47. McLellan, Richard, “Cold War Chess”, Prairie Schooner, C. 35, S. 2, 1961, ss. 177-179.
48. Moul, Charles C. – Nye, John V.C., “Did the Soviets collude? A statistical analysis of championship chess 1940-1978”, Journal of Economic Behaviour & Organization, S. 70, 2009, ss. 10- 21.
49. Nietzel, Benno, “Propaganda, psychological warfare and communication research in the USA and the Soviet Union during the Cold War”, History of the Human Sciences, C. 29, S. 4-5, 2016, ss. 59-76.
50. Opie, Redvers, “Amerikan Yardımı ve Kalkınma Meselesi”, çev. Cemal Mıhçıoğlu, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, C. 8, S. 1, 1953, ss. 85-110.
51. Özçağlayan, Mehmet – Apak, Dilhan, “Soğuk Savaş Yıllarında Algı Yönetimi, Haber ve Propaganda İlişkisi”, Marmara İletişim Dergisi, C. 28, 2017, ss. 107-130.
52. Öztürk, Gülcennet, “Bir propaganda aracı olarak radyo”, Abant Kültürel Araştırmalar Dergisi, C. 2, S. 3, 2017, ss. 157-164.
53. Shaw, Tony, “Martrys, miracles, and Martians: Religion and cold war cinematic propaganda in 1950’s”, Journal of Cold War Studies, C. 4, S. 2, 2002, ss. 3-22.
54. Suvla, Refii Şükrü, “Türkiye ve Marshall Planı I”, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, C. 10, S. 1-4, Ocak 1949, ss. 145-165.
55. Şahan, Süleyman, “Sovyetler Birliği’nde Batı Blok’unun Radyo Yayınlarının Karikatürler Üzerinden Eleştirisi, TRT Akademi, C. 5, S. 9, 2020, ss. 270-291.
56. Tamer Torun, Aytül – Koçak Oksev, Birgül, “Soğuk Savaş Yıllarında ABD İletişim Araştırmaları: Türkiye’de Radyo Dinleme Raporunun Analizi”, TRT Akademi, C. 5, S. 9, 2020, ss. 162-181.
57. Waltz, Kenneth N., “Nuclear Myths and Political Realities”, American Political Science Review, C. 84, S. 3, 1990, ss. 730-745.
58. Washburn, John N., “Sport as a Soviet Tool”, Foreign Affairs, C. 34, S. 3, 1956, ss. 490-499.
59. Whitton, John B., “Cold war propaganda”, American Journal of International Law, C. 45, S. 1, 1951, ss. 151-513.
60. Yaman, Ahmet Emin, “Kore Savaşı’nın Türk Kamuoyuna Yansıması”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, C. 10, S. 37-38, 2005, ss. 231-245.
61. Yıldırım, Emek, “Sovyetler Birliği’nde Propaganda ve Proleter Hegemonik İdeolojinin Kurulumu Üzerine”, Doğu-Batı Dergisi, S. 16, 2014, ss. 271-293.
62. Hays, Peter L., Struggling Towards Space Doctrine: U.S. Military Space Plans, Programs, And Perspectives During The Cold War, Tufts University The Fletcher School of Law and Diplomacy, Degree of Doctor of Philosophy in International Relations, Massachusetts 1994.
63. Hudson, Michael Andrew, Storming Fortresses: A Political History Of Chess In The Soviet Union, 1917-1948, University of California Department of History, Degree of Doctor of Philosophy in History, Santa Cruz 2013.
64. Rockwell, Treavor Sean, Space Propaganda “For All Mankind”: Soviet and American Responses to the Cold War, 1957-1977, University of Alberta Department of History and Classics, Degree of Doctor of Philosophy in History, Alberta 2012.
65. http://fischer-interviews9.tripod.com/sounds/f19_1.mp3, Erişim tarihi: 5 Mayıs 2020.
66. https://spectrum.ieee.org/0519pastforward, Erişim tarihi: 10 Mayıs 2020.
67. http://sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1074080/, Erişim tarihi: 5 Mayıs 2020.
68. http://www.bbc.com/turkce/haberler/2011/11/111129_svetlana_stalinsdaughter, Erişim tarihi: 27 Nisan 2020.
69. https://www.chess.com/article/view/usa-ussr, Erişim tarihi: 2 Mayıs 2020.
70. http://www.scientificamerican.com/article/apollo-moon-khrushchev/, Erişim: 24 Nisan 2020.
71. http://www.theguardian.com/artanddesign/shortcuts/2016/jan/24/racial-harmony-in-a-marxist-utopia-how-the-soviet-union-capitalised-on-us-discrimination-in-pictures, Erişim tarihi: 30 Nisan 2020.
72. https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1982/06/07/us-blocks-shipment-of-chess-playing-computer-to-soviet-union/42d5a437-c5fc-4b60-b9b0-b9d17a5f81f5/, Erişim tarihi: 10 Mayıs 2020.
73. http://yevgeniyfiks.com/section/408212-The-Wayland-Rudd-Collection-2014.html, Erişim tarihi: 30 Nisan 2020.
74. Polsky, Gabe (yön.), Polsky, Gabe – Weintraub, Jerry – Meloy, Liam Satre (yap.), Red Army, Sony Pictures Classics, 2014.