AHMET TALÂT ONAY’IN “MAZMÛNLAR”I SADECE AÇIKLAMALI DÎVÂN ŞİİRİ SÖZLÜĞÜ MÜDÜR?

Bu makale, Ahmet Talat Onay’ın “Açıklamalı Divan Şiiri Sözlüğü” olarak bilinen kitabı hakkındadır. Çalışmamızda eserin yöntem ve muhtevası, madde başları ile bunlara verilen örnekler üzerinden ayrıntılı biçimde durulmuştur. Adını andığımız yöntemler, geleneksel sözlüklerde sıklıkla görülmeyenlerdir. İçerik incelemesindeki başlıklar ise, bilinen ansiklopedik ve antolojik lügatlerde genelde yer almayan hususlardır. Değerlendirmeler bahsinde ele alınan maddeler ise, Onay’ın şahsî eğilimleriyle yaptığı edebî ve sosyolojik kritikten ibarettir. Daha sonra bu incelemelerden ortaya çıkan neticelere dayanarak, eserin sözlüksel niteliği ortaya konmaya çalışılmıştır. Elde ettiğimiz sonuçlara göre ilk bakışta ansiklopedik ve antolojik gibi duran bu sözlük, ihtisas sözlüğü ve şiir kılavuzu olma vasıflarına da sahiptir. Hatta bunun ötesinde, Divan şiirini öğrenmek ve öğretmek isteyenlerce her daim kullanılması gereken bir el kitabıdır. Açıklamalı Divan Şiiri Sözlüğü, zengin edebî içerik ve üsluba sahiptir. Ele aldığı konuları akıcı, okunabilir ve kolay anlaşılır bir tarzda aktarır. Onay, aydın kişiliğini, halk kültürü ile dili hakkındaki derin bilgisini ve millî kimlik konusundaki hassasiyetini eserine başarıyla yansıtmıştır. Yaptığımız incelemede görüleceği üzere, bu sözlük sadece Divan şiiri araştırmaları için değil, başta folklor, sosyoloji, Eski Anadolu Türkçesi, bibliyografya ve tasavvuf gibi alanlarda çalışanlar için de oldukça mühimdir. Böyle çok yönlü bir kaynak, aynı zamanda, klasik şiir üzerine çalışmalar yapacak kişilerin nasıl bir alt yapı bilgisine sahip olması gerektiğini de gösterir.