KLASİK TÜRK ŞİİRİNDE “PÂK-DÂMEN” İFADESİNE DAİR BAZI TESPİTLER

“Etek” bugün zikredildiğinde akla bir kadın giysisini getirmektedir. Eski zamanlarda ise sözcük bugünün aksine hem erkek hem kadınlar için bir dış giysisi ya da kaftan gibi bazı giysilerin bir bölümünü karşılayacak şekilde kullanılmaktadır. Kılık kıyafet dışında sözcük, belden aşağı bölgeyi örtmesinden dolayı iffet, namus, temizlik gibi bazı yan anlamları da ihtiva etmektedir. Sözcük, iffetli, namuslu anlamına gelecek şekilde temiz etek, kirli etek, eteği arı; ya da tersi durumlar için eteği kirli, kirli etek, eğri etek gibi pek çok tabirin doğmasını sağlamıştır. Bugün de güncelliğini yitirmemiş olan temiz etek tabiri benzer şekilde Farsçada pâk-dâmen; Arapçada tahirü’z-zeyl ifadeleri ile karşılanmaktadır. Çalışmanın konusunu ise temiz etek ifadesinin Farsça karşılığı olan pâk-dâmen oluşturmaktadır. Klasik Türk şiiri metinlerinde iffetli, namuslu anlamları için Türkçe temiz etek ifadesinin yerine pâk-dâmenin tercih edildiği; bu ifadenin çok farklı metinlerde çok farklı tipleri tanımlamak için kullanıldığı müşahede edilmiştir. Pâk-dâmen kullanımının çalışma konusu olarak tercih edilmesindeki ilk sebep Türkçe ya da Arapça karşılıklarına göre belirgin şekilde metinlerde çok daha yaygın kullanılmasıdır. Bir diğer sebep ise pâk-dâmen tabirinin din adamları, devlet adamları, mesnevi kahramanları ya da gazellerdeki sevgiliyi anlatmak başta olmak üzere çok çeşitli tipleri tanımlamak için tercih edilmesidir. Bazı manzumelerde ise kadın ya da erkek ayırt etmeksizin pâk-dâmen olmanın ehemmiyetine dikkat çekilmiş ve kişinin böyle bir sevgili edinmesi tavsiye edilmiştir. Çalışmada bu ifadenin geçtiği tüm manzumelere yer verilmemiş, belli başlı ortaklıklar ihtiva eden örnekler üzerinden ilerlenmiştir.