BİR SÛFÎNİN AHLAKÎ OLGUNLUK ÖRNEĞİ: “YÛNUS EMRE ŞİİRİNDE TENKİT”

İnsanoğlunun; dünya sahnesinde var olalı beri yegâne eylem adımları, iyiden kötünün ayrımı için yaptığı müdahale üzerinedir. Bu düalist yapının içinde kalmış ve bunun hâlli için içeriden ve dışarıdan değerlendirme, tenkit ve eleştirilere uğramış olan insan, doğru ve gerçek zannettiği birçok eylemde hataya uğramıştır. Bu yanılgıyı oluşturacak sebeplerin başında insanın fıtrî bir sağlama metodu olan zihnî bir muhasebe ve ahlakî temelli bir değerlendirmeyi göz ardı etmesi yatar. Yanılgıya karşıt olarak yapılan iç ve dış kaynaklı tüm eylemler, kişideki doğru zannedilen iradeyi değiştirme gayretindedir. 13. yüzyıldan beri gönül mayalayan Yȗnus Emre, insanı mutlak doğruya ulaştırma amaçlı, nasihati önceleyen çokça şiir söylemiş ve insanın iyi mayasında oluşan kötüyü temizlemek için tenkidi, bir eğitim formasyonu olarak kullanmıştır. Bu cümleden Yȗnus’un şiirlerinde saklı olan tenkit ve eleştiri unsurlarını tanımlamak, ortaya koymak ve muhtemel çıktılarla sȗfi şiir literatüründeki tenkit anlayışına bir iz düşüm oluşturmak çalışmamızın temel amacıdır. Bu amaca hizmet eden bağlama uygun beyitler fişlenip tasnif edilmiş, çalışmadan elde edilecek faydayı artırma adına tenkidin genelden özele kavramsal yaklaşımlarına da giriş bölümünde yer verilmiştir. Çalışmayla Yȗnus şiirindeki tenkit kavramının çok farklı yapı ve kimlikler üzerinden verildiği tespit edilmiştir. Ayrıca içten dışa bir seyir izlediğini gördüğümüz tenkidin; bir yergiden ziyade, insanı fıtrata dayalı ahlakî düzleme oturtmaya çalışan bir eğitim formasyonu olarak kullanıldığını fark ettik. Kendinin, yaşadığı çağın ve toplumun bir aynası olan Yȗnus Emre’nin yazdığı manzumelerdeki tenkitler üzerinden, insanın kendi ve çevresi üzerine yaptığı değerlendirmelerin ilk defa dikkatlere sunulması ve sȗfi literatür için bir yansıyan olması oldukça mühimdir.