ÖLÜM ACISININ BULUŞTURDUĞU İKİ ANNE/ ŞAİR: SIRRÎ RÂHİLE HANIM VE ÂDİLE SULTAN’IN ÇOCUKLARI İÇİN YAZDIĞI MERSİYELER

Klasik Türk Edebiyatı’nda, peygamberler, Hz. Hüseyin ve Kerbelâ şehitleri gibi din büyükleri, padişahlar, yöneticiler, aile, akraba vb. kişi /kişilerin ölümünün ardından yazılan; ölen kişinin övgüsünü, geride kalanın ise hüznünü yansıtan şiirlere mersiye denilmektedir. Mersiyeler, aile ve yakın çevreden bir kişinin ölümü üzerine yazıldığında; ölüm acısı daha içten bir üslupla dile getirilmektedir. XIX. yüzyıl kadın şairlerinden Sırrî Râhile Hanım (ö. 1877) ve Âdile Sultan’ın (ö. 1899) divanlarında, genç yaşta ölen çocukları Rifat ve Hayriye Sultan için yazdıkları mersiyeler bulunmaktadır. Âdile Sultan, vefat eden aile üyelerinin anısına kaleme aldığı “İftiraknâme”sinde de kızının hatırasına yer vermektedir. Bu manzumeler, iki anne/şairin kaleminden çıkarak edebiyat tarihi içerisinde farklı bir yere konumlanmaktadır. Çalışmada, aynı yüzyılda yaşayan iki anne/şairin çocukları için yazdığı mersiyeler; içerik özellikleri ve barındırdıkları dinî-tasavvufî temalar bağlamında incelenmektedir. Söz konusu mersiyelerde, bu türün geleneği doğrultusunda dünyanın fani oluşu, ölümün kaçınılmazlığı, kaza ve kadere boyun eğme gibi dinî unsurlar yer almıştır. Özellikle Sırrî Râhile Hanım’ın mersiyesinde ney, şem, pervane, hum-hâne, melamet, Hallâc-ı Mansûr’un darağacı, melamet hırkası, üryan olmak, ehl-i aşk gibi remizler sıklıkla kullanılarak daha yoğun bir tasavvufî anlam oluşturulmuştur. Anne/ şairler, ölen çocuklarının güzel özelliklerini anlatmış; onlarla ilgili benzetme ilgileri kurmuşlardır. Mersiyelerin son bölümlerinde ise çocukların geride bıraktığı annelerinin vaziyetinden bahsedilmiş; bu ölümlerden alınacak ibretler sıralanarak onların ruhlarına dualar edilmiştir.

The poems that reflect the praise of the deceased and the sadness of the rest are called elegies. In Classical Turkish Literature, these poems, prophets, Hz. Religious elders such as Huseyin and Karbala martyrs, sultans, administrators/ statesman, family, relatives etc. It is written after the death of the person/persons. When elegies are written on the death of a person from the family and close circle; the pain of death is expressed in a more sincere style. There are elegies written by Sirrî Rahile Hanim (d. 1877) and Adile Sultan (d. 1899), who are women poets of the XIX.th century, for their children, Rifat and Hayriye Sultan, who died at a young age. Âdile Sultan also remembers her daughter again in the poem "İftiraknâme", which she wrote in memory of her deceased family members. These poems come from the pen of two mothers/poets and are positioned in a different place in the history of literature. In the study, elegies written by two mothers/poets living in the same century for their children; are examined in the context of their content features and the religious-mystical themes they contain. In these elegies, in line with the tradition of this genre, religious elements such as the mortal nature of the world, the inevitability of death, accident and submission to fate took place. Especially in the elegy of Sırrî Râhile Hanım, a more intense Islamic mystical meaning has been created by frequently using remnants such as “ney” (nay), “şem” (fire), “pervane”, “hum-hane”, “melamet” (malama), “Hallâc-ı Mansûr's darağacı (gallows)”, “melamet hırkası” (malama dervish coat), “üryan olmak” and “ehl-i aşk”. The mother/poets described the beautiful features of her dead children in these poems. The poets have established analogy interests in these poems about them. In the last parts of the elegies, the situation of the mothers left behind by the children is mentioned. And In the last parts of these poems, the lessons to be taken from these deaths are listed and prayers are made for their souls.