KLASİK TÜRK ŞİİRİNDE TÜRK MİTOLOJİSİNİN İZLERİ: YADA VE GALEBE TAŞI ÖRNEKLERİ

Klasik Türk şiirinin muhteva yapısı; din, tasavvuf, tarih, mitoloji, kozmoğrafya, çağın bilimleri gibi unsurlardan oluşmaktadır. Bu unsurlar arasında mitoloji önemli bir yer tutar. Kâinatın başlangıcı ve sonu, insanın yaratılışı ve hayatı, tabiat hadiseleri gibi varlık âlemindeki birçok sırra insanoğlunun bizzat kendisinin cevap arayışı mitolojinin doğmasına sebep olmuştur. Bu çerçevede ortaya çıkan mitolojik anlatılar önce sözlü gelenekle nesilden nesle aktarılmış ve sonrasında yazıya geçirilmiştir. Zengin bir arka plana sahip olan mitolojik anlatılar şair ve yazarlar için vazgeçilmez dil malzemesidir. Şair ve yazarlar bu malzemeye sıklıkla başvururlar. İslam medeniyetinin üretmiş olduğu edebi anlayışın Türkler tarafından ifade şekli olan klasik Türk edebiyatı sanatçıları da mensubu oldukları medeniyetin mitolojisinden yani İslam mitolojisinden yararlanmışlardır. İslam mitolojisi; Arap (Derin köklerinde bulunan Nebati ve Keldani), İran, İbrani, Yunan, Hıristiyan, Hint, Türk mitolojilerine ait unsurları bünyesinde bulundurmaktadır. Bunlardan Türk mitolojisine ait unsurlar İslam mitolojisi içinde ne derece yer edinmiştir? Sorusunun cevabını klasik Türk şiiri metinlerinde aramaya çalışan bu bildiri yada taşı ve galebe taşı bağlamında konuya açıklık getirmeyi amaçlamaktadır. Yada taşı İslamî kaynaklarda hacerü’l-matar, seng-i matar, seng-i ceda çeşitli Türk lehçelerinde sata, çata, cay olarak geçmektedir. Galebe taşı ise; İslami kaynaklarda hacerü’l-galebe, yeşim isimleriyle anılmaktadır.. Yada taşının kamlık yoluyla yağmur yağmasına, galebe taşının ise; savaşlarda zafer kazanmaya sebep olduğuna inanılmaktadır. Özellikle Türkler zafer elde etme isteğiyle kılıçlarını, eyerlerini ve kemerlerini yeşim (galebe) taşı ile süslerlermiş. Her iki taşın ve onların çevresinde gelişen anlatıların Türk mitolojik anlatıları içinde yer aldığı görülmektedir. İşte bu taşlar çerçevesinde oluşan mitolojik anlatılar aynı zamanda klasik Türk şiirine de yansımıştır. Bildiri klasik Türk şiirine bu taşlarla ilgili yansıyan örnekleri değerlendirerek klasik şiir anlayışının anlam zenginliğine vurgu yapmayı hedeflemiştir.