BÂCÛRÎ’NİN KASİDE-İ BÜRDE (BÂNET SU‘ÂD) HÂŞİYESİ VE YEKGÛŞ’UN BU HÂŞİYEYE DAİR HULÂSASI

Written by Ka‘b b. Zuhayr, Qasîda al-Burda (Bânet Su‘âd) is one of the founding verses that deeply influenced the literature of Islamic nations. This ode, on which commentaries, khulâsa/mukhtasar, hâshiya, nazira and tahmis were written in different periods, also has a great importance in the Ottoman field. Many people in different positions, ranging from members of the scholarly and ulamâ class to religious and statesmen, wrote works on the Qasîda al-Burda. For the Qasîda al-Burda, on which hâshiyies were mostly written, independent works in the form of khulâsa/mukhtasar and hâshiya were also written. One of the works written in the form of khulâsa/mukhtasar and hâshiya is the work recorded under the title Hâshiya al-Hulâsa al-Bâjûrî. The hâshiya in this work belongs to Bâjûrî/Bayjûrî (1277/1860). Bâjûrî, one of the sheikhs of al-Azhar, was a scholar of fiqh and kalâm who became famous for his hâshiya on different sciences. The author’s scholarly depth was mostly manifested in his hâshiyies. Bâjûrî wrote many works of hâshiya. The khulâsa in this work belongs to Abdulkadir Bilgiç (1880-1957). Abdulkadir Bilgiç, who wrote poems with the pseudonym Yekgûş, had a Dîvân and a Mecmû‘a he organized. The khulâsa and hâshiya identified in the Mecmû‘a are 30 pages in total and organized in two sections. In the first 27 pages, the analysis of 58 couplets of Qasîda al-Burda was made, and the parable of Ka‘b b. Zuhayr was told on pages 28-30. In this study, the text of the khulâsa and hâshiya has been unearthed, the parts written in Arabic have been translated, the parts written in Ottoman Turkish have been given through transcription, information about the authors has been given and a review of the work has been made.

Ka‘b b. Züheyr tarafından yazılan Kaside-i Bürde (Bânet Su‘âd), İslâm milletlerinin edebiyatını derinden etkileyen kurucu manzumelerinden biridir. Farklı dönemlerde hakkında şerh, hulâsa/muhtasar, hâşiye, nazire ve tahmisler yazılan bu kasidenin Osmanlı sahasında da büyük bir önemi vardır. İlmiye ve üdeba sınıfına mensup olanlardan tutun din ve devlet adamlarına varıncaya kadar farklı konumlardaki birçok şahıs, Kaside-i Bürde ile ilgili eserler kaleme almıştır. Hakkında çoğunlukla şerhlerin yazıldığı Kaside-i Bürde için hulâsa/muhtasar ve hâşiye türünden müstakil eserler de yazılmıştır. Hulâsa/muhtasar ve hâşiye mahiyetinde telif edilen eserlerden biri de Hâşiye-i Hulâsa-i Bâcûrî adıyla kaydedilen eserdir. Bu eserdeki hâşiye, Bâcûrî’ye/Beycûrî’ye (1277/1860) aittir. Ezher şeyhlerinden olan Bâcûrî, farklı ilimler hakkında yazdığı şerhleriyle meşhur olmuş bir fıkıh ve kelâm âlimidir. Müellifin ilmî derinliği daha çok şerhlerinde tezahür etmiştir. Bâcûrî, şerh özelliği taşıyan birçok eser kaleme almıştır. Eserdeki hulâsa ise Abdulkadir Bilgiç’e (1880-1957) aittir. Yekgûş mahlasıyla şiirler yazan Abdulkadir Bilgiç’in bir Dîvân’ına ve tertip ettiği bir Mecmûa’sına ulaşılmıştır. Mecmûa’da tespit edilen hulâsa ve hâşiye, toplam 30 sayfa olup iki bölüm olarak tertip edilmiştir. İlk 27 sayfada Kaside-i Bürde’nin 58 beytinin tahlili yapılmış, 28-30. sayfalarda ise Ka‘b b. Züheyr’in kıssası anlatılmıştır. Bu çalışmada hulâsa ve hâşiyenin metni günyüzüne çıkarılmış, Arapça yazılan kısımlar tercüme edilmiş, Osmanlı Türkçesiyle kaleme alınan bölümler transkripsiyon yoluyla verilmiş, müellifler hakkında bilgiler verilmiş ve eser hakkında bir inceleme yapılmıştır.