Araştırma Makalesi

BİR SEBK-İ HİNDÎ ŞAİRİ OLAN FEHÎM-İ KADÎM’İN ŞİİRİNDE ORİJİNALLİĞİN ANAHTARLARI

Cilt: 7 Sayı: 2 30 Haziran 2024
Mehmet Akın *
PDF İndir
Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches] Kapak Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches]

BİR SEBK-İ HİNDÎ ŞAİRİ OLAN FEHÎM-İ KADÎM’İN ŞİİRİNDE ORİJİNALLİĞİN ANAHTARLARI

Öz

Bu çalışmada Fehîm-i Kadîm Dîvânı esas alınarak sebk-i Hindî’nin şiirde yeniliğe giderken hangi yolları izlediğini göstermek amaçlanmıştır. Elbette sadece bir şairin divanı incelemek bir üslubun orijinalliğini belirlemek için yeterli değildir. Fakat bu çalışma Hint üslubunun yeniliği temin etmede nasıl bir yol izlediği ile ilgili önemli fikirler verecek niteliktedir. Çalışma giriş, iki ana bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde klasik, mahallî-folklorik, hikemî üslûplar ve sebk-i Hindî’nin Fars ve Türk edebiyatlarındaki gelişimi hakkında bilgi verilmiştir. Ayrıca Fehîm-i Kadîm’in hayatı, edebî kişiliği ve eserleri tanıtılmıştır. Dil özelliklerine ayrılan birinci bölümde tamlamalar, birleşik yapılar, şiir dilinde sapmalar, kelime kadrosundaki değişim incelenmiştir. Anlam özelliklerine dair ikinci bölümde teşbîh, istiâre, yenilenen mazmunlar gibi konular ele alınmıştır. Sonuç olarak, Fehîm Dîvânı’nda Hint üslûbunun şu özellikleri tespit edilmiştir: Uzun tamlama ve birleşik yapıları sık kullanma, klasik üslûptan sapmalara yer verme, kelime kadrosunda değişikliğe gitme ve bazı bireysel kullanımlar tercih etme gibi özellikler görülmüştür. Anlam boyutunda örtük teşbîhler açık teşbîhlere göre fazla kullanılmış ve özgünlük büyük ölçüde kapalı istiârelerle sağlanmıştır. Ayrıca günlük hayatın yeni mazmunlara kaynaklık ettiği saptanmıştır. Neticede Fehîm-i Kadîm Dîvânı’nın sebk-i Hindî özelliklerini büyük oranda yansıttığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Sebk-i Hindî , Fehîm-i Kadîm , divan şiiri , üslup , mazmunların dönüşümü

Kaynakça

  1. Abdülkahîr el-Cürcânî (2018). Esrâru’l- Belâgat Belâgatin Sırları, (Çev: Zekeriya Çelik), İstanbul: Litera Yayıncılık. ALPASLAN, Ali (1986). Gazel Şerhi Örnekleri I, Türk Dili Türk Şiiri Özel Sayısı II (Divan Şiiri), Ankara: TDK. BABACAN, İsrafil (2010). “Sebk-i Hindî Şiirinde Teşbih ve İstiâre Tercihindeki Farklılıklar”, Turkish Studies, Cilt: 5, Sayı: 1, s.s. 757-773. BABACAN, İsrafil (2012). Klasik Türk Şiirinin Son Baharı Sebk-i Hindî, Ankara: Akçağ. BİLKAN, Ali Fuat (2006). Osmanlı Şiirine Modern Yaklaşımlar, İstanbul: L&M Yayınları.
  2. BİLKAN, Ali Fuat (2009). “Sebk-i Hindî”, İslam Ansiklopedisi, C.36, s.s. 253-255.
  3. ÇALDAK, Süleyman (2005). “‘Urfî-dânlar Arasında ‘Urfî’nin Bir Beytinde Geçen “‘Abes” Kelimesi Üzerine Tartışmalar”, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 15, Sayı:1, s.s. 71-84.
  4. DEMİREL, Şener (1999). 17. Yüzyıl Şairlerinden Şehrî (Malatyalı Ali Çelebi): Hayatı, Sanatı, Dîvânı’nın Tenkitli Metni ve Tahlili, Doktora Tezi, Elâzığ: Fırat Üniversitesi.
  5. DEMİREL, Şener (2009). “XVII. Yüzyıl Klasik Türk Şiirinin Anlam Boyutunda Meydana Gelen Üslup Hareketleri: Klasik Üslup-Sebk-i Hindî-Hikemî Tarz-Mahallîleşme”, Turkish Studies, Cilt: 4, Sayı: 2, s.s. 279-306.
  6. DENİZ, Sebahat (1999). “Türk Edebiyatında Sebk-i Hindî”, Osmanlı, C.9., s.s. 639-647.
  7. MUM, Cafer (2004). Halepli Edîb Dîvânı (İnceleme- Tenkitli Metin, Cinaslar Sözlüğü), Doktora Tezi, Ankara: Hacetepe Üniversitesi.
  8. MUM, Cafer (2007). Sebk-i Hindî, Türk Edebiyatı Tarihi, (Ed: Talat Sait Halman) C. 2, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, s.s. 369-390.
  9. PALA, İskender (2013). Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü, İstanbul: Kapı Yayınları.
  10. SAİD PAŞA (1887). Mizanü’l-edeb, İstanbul: Şirket-i Mürettebiyye Matbaası.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Klasik Türk Edebiyatı

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2024

Gönderilme Tarihi

29 Nisan 2024

Kabul Tarihi

28 Mayıs 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2024 Cilt: 7 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.58659/estad.1475300

IZ

https://izlik.org/JA42PH67MC

Kaynak Göster

RIS / Bibtex
MLA
Akın, Mehmet. “BİR SEBK-İ HİNDÎ ŞAİRİ OLAN FEHÎM-İ KADÎM’İN ŞİİRİNDE ORİJİNALLİĞİN ANAHTARLARI”. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches], c. 7, sy 2, Haziran 2024, ss. 945-71, doi:10.58659/estad.1475300.


   TARANDIĞIMIZ İNDEXLER  

MLA-logo.svgDRJI.pngici2.pnglogo.png        CenterLogo.png       ESJIndex_logo.png        logo.png Logo_Horizontal-1910c000.webpscholar_logo_64dp.png                                                  logo.png 


Yazar, dergimizde yayınlanan makalelerin telif hakkına sahip olup çalışmaları CC BY-NC 4.0 lisansı altındadır./The author owns the copyright of the articles published in our journal and his works are under CC BY-NC 4.0 licence.