ESRAR DEDE DİVANI’NDA ÂYET İKTİBASLARININ KULLANIMI

Edebi akımların fikri arka planlarını besleyen çeşitli kaynaklar bulunmaktadır. 13. yüzyılın sonları ile 19. yüzyıl arasında Osmanlı sahasında etkili olan klasik Türk edebiyatının da teşekkül ve terakki süreçlerinde İslamiyet’in etkisi yadsınamaz bir gerçektir. Divan şairleri, eserlerinde sıklıkla dini temalara yer vermiş ve Kur’an-ı Kerim’den yaptığı alıntılarla şiirlerine derinlik katmıştır. Ayetlerin tam veya kısmi olarak kullanıldığı bu edebî eserlerde, şairler hem sözcükleri tam anlamıyla hem de içerdikleri anlamları çağrıştıracak biçimlerde kullanmışlardır. Mutasavvıf kimliği ile öne çıkan Esrar Dede, 18. yüzyıl klasik Türk edebiyatının önemli Mevlevi şairlerinden biridir. Divan’ında Kur’an ayetlerinden yaptığı çok sayıda iktibas örneği bulunmaktadır. Bu çalışmada, Esrar Dede’nin Divan’ında Kur’an-ı Kerim’den yaptığı bu iktibasların incelenmesi amaçlanmaktadır. Çalışmada öncelikle din ve toplum arasındaki münasebete değinilmiş, ardından İslam kültürünün Türk edebiyatına olan tesirleri hakkında bazı görüşler ortaya konulmuştur. Sonrasında Esrar Dede’nin yaşamı ve eserleri hakkında kısa bir malumat verilmiştir. İktibas sanatıyla ilgili bilgiler de verildikten sonra Esrar Dede’nin Divan’ında Kur’an-ı Kerim’in ismen geçtiği beyitler aktarılmıştır. Akabinde şairin eserinde kullanmış olduğu nakıs ve tam lafzi iktibas örnekleri verilmiştir. Şairin Divan’ında kullandığı sure adları, anlama dayalı iktibaslar ve telmih sanatı örnekleri de sırasıyla sunulmuştur. Bunlar yapılırken öncelikle beyit verilmiş, sonrasında ilgili ayetin numarasıyla birlikte bulunduğu sure adı ve ayetin Türkçe meali dipnotta verilmiştir. Araştırma neticesinde Esrar Dede’nin Divan’ında en fazla lafzi iktibas yöntemini tercih ettiği görülmektedir. Anlam yönünden yapılan iktibaslar ise şairin Divan’ında en az kullandığı alıntılama yöntemidir.