SEKSEN YAŞLARINDA BİR OSMANLI ÂLİMİNE AİT İKİ RİSALE: AŞERE-İ MÜBEŞŞİRE VE SEB‘A-İ MÜNZİRE

Çalışmanın konusunu oluşturan Aşere-i Mübeşşire risalesi on tane müjdeleyici, Seb‘a-i Münzire risalesi ise yedi tane uyarıcı mahiyette ayet merkezinde kaleme alınmıştır. Risalelerin yazarı ise “Kâtib” olarak meşhur olduğunu kendisinin verdiği malumattan öğrendiğimiz bir zattır ve sözü edilen eserleri III. Murad döneminde kaleme almıştır. Yazarın açık kimliği belirlenememiş olmakla birlikte, risaleleri yazdığında seksen yaşına ulaşmış olduğunu kaydetmesi sebebiyle II. Bayezid dönemi sonlarında dünyaya geldiği tespit edilebilmektedir. Yine kendisinin verdiği bilgiyle Kânûnî Sultan Süleyman zamanında talebe olduğu öğrenilmekte; konumuzu oluşturan risaleleri Arapça ve Farsçaya iyi derecede vukufiyetini ortaya koyduğundan medrese öğrenimi gördüğü anlaşılmaktadır. Hacim olarak çok geniş olmayan ve hâlihazırda üç nüshası tespit edilen Aşere-i Mübeşşire ve Seb‘a-i Münzire risalelerinin içeriği ise oldukça zengindir. Kâtib Efendi esas aldığı ayetleri bazen kelime kelime tercüme etmiş, bazen de birkaç kelimeyi veya iktibas ettiği kısmı bütün hâlde Türkçeye çevirmiştir. Tercümesini kısa tefsirlerle desteklediği gibi; hadis-i şerifler, tefsir kaynaklarından alıntılar, yer yer Farsça şiirler, Türkçe dizeler, hikâye, kıssa ve menkıbeler ile de açıklamalarını genişletmiştir. Kullanılan kaynakların çoğu Arapça olmakla birlikte alıntıların büyük kısmının Türkçe tercüme olarak kaydedilmesi dikkate değerdir. İktibas ettiği Farsça beyitlerin bazılarının tercümesini de kaydeden yazar, bazı Farsça şiir alıntılarında da kelimelerin anlamlarını uygun yerlere yazmıştır. İçerikleri ile güçlü bir ilmî birikimi yansıtan Aşere-i Mübeşşire ve Seb‘a-i Münzire risalelerinin incelendiği bu çalışma ile yazarın kimliğine dair yapılacak yeni araştırmalara yol açılması da mümkün olacaktır.

The treatise of Ashere-i Mubashshire (Ten Forerunner Verses), which is the subject of this study, was written in the center of ten glad tidings and the treatise of Seb'a-i Munzire (Seven Warning Verses) was written in the center of seven warning verses. The author of the treatises is a man known as "Kâtib" from the information provided by him, and he wrote the aforementioned works during the reign of Murad III. Although the clear identity of the author has not been determined, since he recorded that he had reached the age of eighty when he wrote the treatises, it can be determined that he was born at the end of the reign of Bayezid II. He was also a student during the reign of Sultan Suleiman the Magnificent, and since his treatises reveal a good command of Arabic and Persian, it is understood that he had a madrasa education. The content of the Ashere-i Mubashshire and Seb'a-i Munzire treatises, which are not very large in volume and of which three copies have already been identified, is quite rich. Kātib Efendi sometimes translated the verses he took as his basis word by word, and sometimes he translated a few words or the quoted part into Turkish in its entirety. He supported his translations with short exegesis and expanded his explanations with hadiths, quotations from exegetical sources, Persian poems, Turkish verses, stories, parables and tales. Although most of the sources used are in Arabic, it is noteworthy that most of the quotations are recorded as Turkish translations. The author also recorded the translation of some of the Persian couplets he quoted and wrote the meanings of the words in the appropriate places in some Persian poetry quotations. This study, which analyzes the treatises of Ashere-i Mubashshire and Seb'a-i Munzire, which reflect a strong scholarly background with their content, will also pave the way for new research on the identity of the author.