İLMİHAL GELENEĞİNDE BİR KİLOMETRE TAŞI: MUKADDİMETÜ’S-SALÂT VE ÇEVRESİNDEKİ EDEBİYATIN TAHLİLİ

Bu çalışma ilmihâl geleneğinin önemli bir metni olan Mukaddimetü’s-Salât (Fıkhı Keydânî) üzerine odaklanmaktadır. Eserin müellif aidiyetine ilişkin tartışmalar, isimlendirme farklılıkları ve metin üzerindeki yorumlar dikkate alınarak hem metnin kimliğini netleştirmek hem de bu metin üzerine yapılan şerh, haşiye ve tercümeleri kapsamlı bir şekilde incelemek amaçlanmıştır. Çalışma Mukaddimetü’s-salât ve ilgili metinlerin yazma nüshalarının tespiti, fiziksel ve içerik analizleri ile bu nüshalar arasında bağlantıların kurulması yoluyla metnin özgünlüğünü ve tarihî bağlamını açıklığa kavuşturmayı hedeflemiştir. Araştırmada öncelikle eserin mevcut yazma nüshaları tespit edilmiş, bu nüshalar fiziksel ve içerik yönünden detaylı bir incelemeye tabi tutulmuştur. İstinsah tarihleri, yerleri ve nüshaların fiziki özellikleri belirlenmiş; ayrıca eserin çeşitli dönem ve bölgelerde aldığı farklı isimlendirmeler üzerinde durulmuştur. Tabakât ve terâcim literatüründeki döngüsel aktarımların, kataloglardaki hataların ve yazma eserlerdeki yanlış notların müellif aidiyeti üzerindeki etkileri incelenmiştir. Bunun yanı sıra eserin namaz konusunu ele alırken kullandığı kategorik yöntem ve sistematik yaklaşımın ilmihâl geleneğinin gelişimindeki özgün katkısı vurgulanmıştır. Elde edilen bulgular Mukaddimetü’s-Salât'ın yalnızca bir ilmihâl metni olmanın ötesinde, farklı coğrafyalarda geniş bir kabul görmüş ve şerh, haşiye ve tercümeler yoluyla etki alanını artırmış bir eser olduğunu göstermektedir. Bu durum metnin ilmihâl literatüründe bilgi aktarımı açısından merkezi bir rol oynadığını ortaya koymaktadır. Çalışma, eserin şerh ve tercümelerle zenginleşen literatürü aracılığıyla hem tarihsel hem de pedagojik bağlamda önemli bir değer taşıdığını kanıtlamış; ilmihâl geleneğinin çeşitliliğini ve sürekliliğini gözler önüne sermiştir. Böylece Mukaddimetü’s-Salât'a dair bu kapsamlı değerlendirme, gelecekteki araştırmalar için sağlam bir temel sunmaktadır.

This study focuses on the significant ilmihāl text, Muqaddimat al-ṣalāt (Fiqh Keydānī). By addressing debates surrounding the authorship, naming variations, and interpretations of the text, the study aims to clarify its identity and comprehensively analyze the commentaries (sharhs), glosses (hashiyas), and translations associated with it. The research seeks to ascertain the originality and historical context of Muqaddimat al-ṣalāt by identifying existing manuscript copies and conducting detailed physical and content analyses to establish connections between these versions. The investigation begins with identifying extant manuscript copies, which are then meticulously analyzed in terms of both physical attributes and content. Key details, such as the dates and locations of transcription, as well as the physical features of the manuscripts, have been documented. The study also examines the various names assigned to the text across different periods and regions. Furthermore, the impact of circular references within tabakāt and tarājim literature, errors in catalogs, and inaccuracies in manuscript annotations regarding authorship have been critically assessed. Particular attention is given to the systematic and categorical approach used in Muqaddimat al-ṣalāt to address the subject of prayer, highlighting its unique contribution to the development of the ilmihāl tradition. The findings indicate that Muqaddimat al-ṣalāt transcends its role as a mere ilmihāl text, having achieved widespread acceptance across diverse regions and significantly extended its influence through commentaries, glosses, and translations. This underscores its central role in the transmission of knowledge within ilmihāl literature. The study demonstrates that the rich corpus of work surrounding the text, encompassing both historical and pedagogical dimensions, affirms its enduring value. This comprehensive evaluation of Muqaddimat al-ṣalāt offers a robust foundation for future research, shedding light on the diversity and continuity of the ilmihāl tradition.