AHMED MÜRŞİDÎ’NİN PENDNÂME’SİNDE DEYİM ve ATASÖZLERİ

Bu çalışma, XVIII. yüzyılın önemli mutasavvıf şairlerinden Ahmed Mürşidî’nin Pendnâme adlı eserindeki atasözleri ve deyimleri tespit etmeye odaklanmıştır. Yaklaşık on bin beyitten oluşan bu manzum eser, din, tasavvuf, İslam tarihi, ahlâk, sosyal ve bireysel yaşam gibi konularda okuyucuya nasihat veren kıssalar içermektedir. Araştırma, M. Sait Mermutlu’nun 2012 yılında Latin harfleriyle yayımladığı Pendnâme metni üzerinden gerçekleştirilmiştir. Eserde geçen atasözü ve deyimler tespit edilerek, beyit ve sayfa numaraları belirtilmiştir. Tekrar eden deyimlerin yalnızca yer bilgisi verilmiş, tanıkları yeniden yazılmamıştır. Tespit edilen beyitler, eserin İbrahim Efendi Matbaası’nda basılan (İstanbul, 1309) nüshasıyla karşılaştırılmış ve transkripsiyonlu metin oluşturulmuştur. Beyitlerde yer alan atasözü ve deyimlerin anlamları, Türkçe Sözlük (TDK, 2023) referans alınarak açıklanmış ve ilgili sayfa numaraları eklenmiştir. Ahmed Mürşidî’nin Pendnâme’si, sade dili ve açık anlatımıyla İslam dünyasında tanınmış ve halk üzerinde derin etkiler bırakmıştır. Özellikle kırsal kesimlerde akşam toplantılarında okunarak halkın ahlaki ve sosyal yaşamını etkilemiştir. Çalışmanın sonucunda, eserdeki atasözü ve deyimlerin, Türk toplumunun sosyal, ekonomik ve ahlaki yapısının gelişiminde önemli bir rol oynadığı ortaya konulmuştur.

This study focuses on identifying proverbs and idioms in Pendnâme, a notable work by Ahmed Mürşidî, a prominent 18th-century scholar, Sufi, and poet. Comprising approximately 10,000 couplets written in verse, Pendnâme provides moral advice on topics such as religion, Sufism, Islamic history, ethics, social life, and individual conduct. The analysis was conducted using the Latin-script edition of Pendnâme, published by M. Sait Mermutlu in 2012. Proverbs and idioms in the text were identified, with page and couplet numbers recorded based on the mentioned edition. For repeated expressions, only their location details were provided, avoiding redundant citations. The identified couplets were compared with the printed edition (Istanbul, 1309) published by İbrahim Efendi Press, and a transcription was prepared. The meanings of the proverbs and idioms were explained using the Turkish Dictionary (TDK, 2023), with page references included. Pendnâme, written in a clear and accessible style, was widely recognized and influential in the Islamic world, particularly among the rural population, who often gathered to read and discuss its moral lessons. The study concludes that the proverbs and idioms in the text played a significant role in shaping the social, economic, and moral structure of Turkish society.