KLASİK TÜRK EDEBİYATINDA MERHEM-İ KÂFÛR

Orta Asya’dan Avrupa’ya geniş bir coğrafyada hüküm sürmüş olan Türkler, bilim tarihine önemli katkılarda bulunmuştur. Tarihçiler, Türkler olmadan Asya ve Avrupa’nın bilimsel tarihinin yazılamayacağını söyler. Farklı coğrafyalarda binlerce yıl varlık gösteren bu milletin tıp tarihinde önemli bir yeri vardır. Orta Asya’da şamanların tedavi yöntemleri ve geleneksel halk hekimliğiyle oluşan tecrübeler, daha sonra Selçuklu ve Osmanlı döneminde akademik bir şekilde gelişerek devam etmiştir. Tababetle ilgili bu zengin miras, sanata ve edebiyata da yansımıştır. Divanlarda, hastalık çeşitleri, hasta-hekim ilişkisi, tedavi yöntemleri, ilaç yapımında kullanılan bitkiler, ilaç çeşitleri ve ilaç terkipleri ile ilgili önemli bilgiler mevcuttur. Merhem-i kâfûr, klasik edebiyatımızın her döneminde en önemli koku maddeleri arasında sayılan, kâfûr maddesinden yapılan bir merhem çeşididir. Divan şairleri, antik çağlardan başlayarak günümüze kadar tıp tarihinde çok tercih edilen merhem-i kâfûrla yakından ilgilenmiş, şiirlerinde onunla ilgili önemli bilgilere yer vermiştir. Merhem-i kâfûr, savaş yaralanmaları, kanamanın durdurulması, ateşli hastalıklar, kas ve eklem hastalıkları, kalp, göğüs ve ciğer hastalıkları, göz ve kulak hastalıkları vb. çok sayıda hastalığın tedavisinde kullanılan çok amaçlı bir ilaçtır. Bu çalışmada, merhem-i kâfûrun klasik Türk edebiyatına nasıl yansıdığı, şairlerin hayal dünyasında hangi çağrışımlarla yer aldığı, bununla ilgili kullanılan kelime ve kavramların şiir geleneğimizdeki yeri ve önemi üzerinde durulmuştur. Elde edilen bilgiler sadece edebiyata değil, tıp ve eczacılık tarihine de kaynaklık edecektir.