AZMİZÂDE HÂLETÎ’NİN ŞİİR HAKKINDAKİ GÖRÜŞLERİ

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 4, 1099 - 1113, 23.12.2025

Büşra Torğut

https://doi.org/10.58659/estad.1834801

Öz

Sanatın tanımlandığı ve işlendiği günden bu yana şiir, en güzide konumlarda yer almaktadır. Bu konumlar, şairler tarafından belirli kalıplarla şekillendirilmesine karşın kişisel dünyada farklı meskenlerde yer edinebilmesi, şairlik vasfının bir neticesi olarak değerlendirilebilir. Şairlik vasfı, hiç şüphesiz bir poetika gerektirir. Klasik Türk edebiyatında şiir görüşlerini kapsayan bir biçimin veya tenkit türünün yer almaması, onların poetikasına olan ilgiyi ve merakı arttırmıştır. Bu çalışma 17. yüzyılın güçlü şairlerinden olan Hâletî’nin şiir görüşleri ve şairlik vasıflandırmalarını değerlendirme, aynı zamanda ortaya koyma çabasıdır. Hâletî, Klasik Türk edebiyatının mistik şairlerindendir. Divanında dibace bölümünün yer almaması ve tezkirelerde sınırlı bilgi aktarımı, şairin şiir görüşlerinde kelamını ön plana çıkartmıştır. Çalışmanın kaynağı, şairin bizzat beyitlerindeki söylemleri olup makale bu ifadeler doğrultusunda tanzim edilmeye çalışılmıştır. Divanında yer alan beyitler, incelenip hangi bağlama uzandığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Tespit edilen beyitler, kendi aralarında bütünlük teşkil etmesi bakımından her ifade, irdelenerek ortak payda oluşturulmuştur. Bu paydadaki baskın çağrışımlar, değer ve yücelik algısı üzerine kuruludur. Şair; kimi bölümlerde eleştirel tutum, kimi bölümlerde kutsiyet, kimi bölümlerde sınırsızlık, kimi bölümlerde ise sınır algısıyla hareket etmiştir. Bu algıyla edebiyat sahasında yer edinmiştir. 17. yüzyılın güçlü şairlerinden olup gönülden dökülen mana seyri, hem dönemsel hem de bireysel algıyı yansıtmaktadır. Özellikle şiir ile ilintili bağdaştırmaların, anlamsal sınırı veya sınırsızlığı çağrıştırması çalışmanın ana işlevsellik boyutunu zenginleştirmiştir.

Anahtar Kelimeler

Hâletî , şiir , şair , dibace , düşünce.

Azmizâde Hâletî’s Poetry Viems

Öz

Since day art was defined and processed, poetry has occupied most distinguished positions. Although these positions are shaped by the poet in certain patterns, their ability to occupy different places in personal world is considered the result of poetic quality. The quality of poetry undoubtedly requires poetics. Lack of a study covering poetic views in Divan literature has increased interest and curiosity in their poetics. This study is attempt to present evaluations regarding poetic views of Hâletî, one of powerful poets of 17th century. Hâletî is one of mystic poets of Divan literature. Absence of preamble in his divan and limited transfer of information in anthologies have brought poet's word to forefront in his poetic views. Study is shaped by poet's own words. Couplets in his divan were examined and an attempt was made to determine context they extend to. Couplets were scrutinized in terms of forming a unity among themselves and common denominator was created. The dominant connotations in the denominator are based on the perception of value and sublimity. Poet; in some sections, acted with critical attitude, in others with sanctity, in others with boundlessness, and in others with perception of boundaries. With this perception, he earned a place in the literary field. Powerful poet of 17th century, his heartfelt flow of meaning reflects both periodic and individual perception. Particularly evocation of semantic boundaries or boundlessness by poetry-related associations enriched the work's primary functionality. It is also important that editing techniques serve various purposes.

Anahtar Kelimeler

Hâletî , poem , poet , preface , thought.

Kaynakça

• AÇIKGÖZ, Cenk (2020). “Mahlas Beyitlerinden Hareketle Vecdî’de Fahriye”, Dil ve Edebiyat Araştırmaları (DEA), Cilt/Sayı: 21, Bahar, s.s.317-339.
• AY, Faruk (2021). “Yozgatlı Fennî’nin Şiir ve Şair Anlayışına Dair Bazı Tespitler”, Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [ESTAD] Cilt: 4 Sayı:1 s.s.391-408.
• BİLKAN, A. Fuat, (1986). “Divan Edebiyatında Tenkid”, Milli Kültür Dergisi, Sayı: 54, s.s.10-14.
• BİLKAN, A. Fuat, (2007). “Sebk-i Hindî Çalışmaları”, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, Cilt: 5, Sayı: 9, s.s.359-388.
• CANKURT, H. Muhammet ve YALÇINKAYA, Yağız (2023). “Riyâzu’ş-Şu’arâ’da Tenkit Üzerine” Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Cilt/Sayı:13, s.s.398-411.
• COŞKUN, Menderes (2011). “Klasik Türk Şairinin Poetikası Üzerine”, Bilig Dergisi, Kış, Sayı: 56, s.s.57- 80.
• ÇALIŞKAN, Nurettin (2015). Nef’î. Sihâm-ı Kazâ, Doktora Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Isparta.
• KAYA, A. Bayram (2017). Azmizâde Hâletî Dîvânı, Doktora Tezi, Sakarya Üniversitesi, Sakarya.
• KÜLEKÇİ, Numan (1989). “Ganizâde Nâdirî ve Dîvânı’ndan Seçmeler” Ankara: KB Yay. 12.
• Mustafa (Cârullahzâde). (2017). “Beyânî Tezkiresi (Tezkiretü’ş-şu’arâ)” (SUNGURHAN, Aysun Haz.) Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara.
• OTE, Emine (2022). “Fuzulî-i Bağdâdî ve Taşlıcalı Yahya Bey'in Türkçe Divan Dibacelerinin Mukayesesi” International Balkan University, Turkish Language and Literature, Cilt: 3 Sayı: 2, s.s.149-159.
• ÖZCAN, Beyza Nur (2024). Azmizâde Hâletî Divanı'nda Poetik Unsurlar, Yüksek Lisans Tezi, Karabük Üniversitesi.
• Riyâzî Muhammed Efendi. (2017). “Riyâzü’ş-Şuara (Tezkiretü’ş-Şuara)” (AÇIKGÖZ, Namık Haz.) Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara.
• YILDIRIM, Ali (2001). “Kâmî’nin Divan Şiiri ve Şairi Hakkında Görüşleri” Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 11 Sayı: 2, s.s.185-198.
• YILDIRIM, Dursun (2011). “Cem Dilçin, Divan Şiiri, Kabalcı Yayınevi. İstanbul” Türkbilig Dergisi, Sayı: 21, s.s.231- 232.