Araştırma Makalesi

AHMED-İ RIDVÂN, NİZÂMÎ VE FUZÛLÎ’NİN LEYLÂ VÜ MECNÛN MESNEVİLERİNİN OLAY ÖRGÜSÜ BAĞLAMINDA KARŞILAŞTIRILMASI

Cilt: 9 Sayı: 1 26 Haziran 2026
PDF İndir
EN TR

AHMED-İ RIDVÂN, NİZÂMÎ VE FUZÛLÎ’NİN LEYLÂ VÜ MECNÛN MESNEVİLERİNİN OLAY ÖRGÜSÜ BAĞLAMINDA KARŞILAŞTIRILMASI

Öz

Leylâ ve Mecnûn hikâyesi Arap edebiyatında ortaya çıkmış; oradan Fars edebiyatına geçmiş ve Fars edebiyatında oldukça etkili olmuştur. Özellikle Nizâmî’nin beş mesnevisinden biri olarak kaleme aldığı Leylâ vü Mecnûn’u bu hikâyenin derli toplu bir şekil almasını sağlamıştır. Bu eser, kendisinden sonra yazılacak eserler için kaynak oluşturmuştur. Nizâmî’nin bu etkisi Türk edebiyatında da karşılık bulmuş ve XV. yüzyıldan itibaren müstakil Leylâ ve Mecnûn mesnevileri kaleme alınmaya başlamış; yüzyıllar içerisinde yazılmaya devam etmiştir.

Karşılaştırmalı edebiyat, edebî eserler arasındaki benzerlik ve farklılıkları belirleyerek kültürler arası etkileşimi ve aktarımı incelemeyi amaçlar. Karşılaştırma farklı kültürlere ait eserler arasında yapılabildiği gibi aynı kültüre ait eserler üzerinde de yapılabilmektedir. Bu çalışmada Nizâmî’nin (ö. 1214?) Leylâ vü Mecnûn’u ile Fuzûlî (ö. 1556) ve Ahmed-i Rıdvân’ın (ö. 1528-1538) aynı adlı eserleri hikâye içeriği açısından karşılaştırılmıştır. Nizâmî eserini 12. yüzyılda kaleme almıştır. Ahmed-i Rıdvân’ın, kesin tarihi bilinmemekle birlikte, diğer eserlerinde yer alan bilgilerden hareketle, eserini 16. yüzyılın başında yazdığı anlaşılmaktadır. Fuzûlî ise eserini 16. yüzyılın ortasına doğru kaleme almıştır.

Ahmed-i Rıdvân, Leylâ vü Mecnûn’u yazarken genel olarak Nizâmî’yi takip etmiş ve yer yer tercümeler yapmış; bu yüzden de kaynaklarda Nizâmî’nin eserlerini tercüme eden bir şair olarak tanıtılmıştır. Çalışmamızın hareket noktasını da bu değerlendirme belirlemiştir. Bu iki eser arasındaki benzerlikler ve farklılıklar incelenirken karşılaştırmaya Fuzûlî’nin dâhil edilmesininin nedeni ise Ahmed-i Rıdvân’ın, Nizâmî’den ayrıldığı bazı bölümlerde Fuzûlî ile benzerlikler göstermesi ve Fuzûlî’nin eserinin Türk edebiyatında en tanınmış ve beğenilmiş Leylâ ve Mecnûn mesnevisi olmasıdır. Bu karşılaştırma çalışması ile üç eser arasındaki benzerlikler ve farklılıklar tespit edilerek Ahmed-i Rıdvân’ın eserinin özgünlük açısından niteliği belirlenmek istenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Mesnevi, Leylâ ve Mecnûn, Nizâmî, Fuzûlî, Ahmed-i Rıdvân.

Kaynakça

  1. AHMED-İ RIDVAN. Leylâ vü Mecnun. Erzurum: Atatürk Üniv. Kütüphanesi, Agâh Sırrı Levend Yazmaları, Numara 414.
  2. AKALIN, Nazir (1997). “Nizami-yi Gencevi ile Fuzuli-yi Bağdadi'nin Leyli u Mecnun Mesnevilerinin Tartışmalı Mukayesesi”. Konya: Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü. S. 3, s.s. 201-217.
  3. AKYOL, İbrahim (2019). “Nevâî ile Fuzûlî’nin Leylâ ve Mecnûn Mesnevilerinin Yapı ve Konu Bakımından Karşılaştırılması”. İstanbul: Dil ve Edebiyat Araştırmaları (DEA), Güz, 2019; (20), s.s. 267-293.
  4. ATİK, Arzu (2009). Celili’nin Leylâ ve Mecnûn’u ve Nizâmî’nin Leylâ ve Mecnûn’u ile Karşılaştırma. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  5. AYTAÇ, Gürsel (2009). Karşılaştırmalı Edebiyat Bilimi. İstanbul: Say Yayınları.
  6. DOĞAN, Muhammet Nur (2000). Leyla ve Mecnun Metin, Düzyazıya Çeviri, Notlar ve Açıklamalar. İstanbul: YKY.
  7. DURMUŞ, İsmail (2003). “Leylâ ve Mecnûn”. İslâm Ansiklopedisi, C. 27, s.s. 159-160).
  8. HACIEMİNOĞLU, Necmettin (1972). Fuzuli, İstanbul: Toker Yayınları.
  9. İSEN, Mustafa (1998). Sehî Bey Tezkiresi-Heşt Behişt. Ankara: Akçağ Yayınları.
  10. KANAR, Mehmet (2007). “Nizâmî”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C. 33, s.s. 183-185.

Kaynak Göster

APA
Ulu, A. (2026). AHMED-İ RIDVÂN, NİZÂMÎ VE FUZÛLÎ’NİN LEYLÂ VÜ MECNÛN MESNEVİLERİNİN OLAY ÖRGÜSÜ BAĞLAMINDA KARŞILAŞTIRILMASI. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches], 9(1), 346-369. https://doi.org/10.58659/estad.1891089
AMA
1.Ulu A. AHMED-İ RIDVÂN, NİZÂMÎ VE FUZÛLÎ’NİN LEYLÂ VÜ MECNÛN MESNEVİLERİNİN OLAY ÖRGÜSÜ BAĞLAMINDA KARŞILAŞTIRILMASI. ESTAD. 2026;9(1):346-369. doi:10.58659/estad.1891089
Chicago
Ulu, Ayşe. 2026. “AHMED-İ RIDVÂN, NİZÂMÎ VE FUZÛLÎ’NİN LEYLÂ VÜ MECNÛN MESNEVİLERİNİN OLAY ÖRGÜSÜ BAĞLAMINDA KARŞILAŞTIRILMASI”. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches] 9 (1): 346-69. https://doi.org/10.58659/estad.1891089.
EndNote
Ulu A (01 Haziran 2026) AHMED-İ RIDVÂN, NİZÂMÎ VE FUZÛLÎ’NİN LEYLÂ VÜ MECNÛN MESNEVİLERİNİN OLAY ÖRGÜSÜ BAĞLAMINDA KARŞILAŞTIRILMASI. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches] 9 1 346–369.
IEEE
[1]A. Ulu, “AHMED-İ RIDVÂN, NİZÂMÎ VE FUZÛLÎ’NİN LEYLÂ VÜ MECNÛN MESNEVİLERİNİN OLAY ÖRGÜSÜ BAĞLAMINDA KARŞILAŞTIRILMASI”, ESTAD, c. 9, sy 1, ss. 346–369, Haz. 2026, doi: 10.58659/estad.1891089.
ISNAD
Ulu, Ayşe. “AHMED-İ RIDVÂN, NİZÂMÎ VE FUZÛLÎ’NİN LEYLÂ VÜ MECNÛN MESNEVİLERİNİN OLAY ÖRGÜSÜ BAĞLAMINDA KARŞILAŞTIRILMASI”. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches] 9/1 (01 Haziran 2026): 346-369. https://doi.org/10.58659/estad.1891089.
JAMA
1.Ulu A. AHMED-İ RIDVÂN, NİZÂMÎ VE FUZÛLÎ’NİN LEYLÂ VÜ MECNÛN MESNEVİLERİNİN OLAY ÖRGÜSÜ BAĞLAMINDA KARŞILAŞTIRILMASI. ESTAD. 2026;9:346–369.
MLA
Ulu, Ayşe. “AHMED-İ RIDVÂN, NİZÂMÎ VE FUZÛLÎ’NİN LEYLÂ VÜ MECNÛN MESNEVİLERİNİN OLAY ÖRGÜSÜ BAĞLAMINDA KARŞILAŞTIRILMASI”. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches], c. 9, sy 1, Haziran 2026, ss. 346-69, doi:10.58659/estad.1891089.
Vancouver
1.Ayşe Ulu. AHMED-İ RIDVÂN, NİZÂMÎ VE FUZÛLÎ’NİN LEYLÂ VÜ MECNÛN MESNEVİLERİNİN OLAY ÖRGÜSÜ BAĞLAMINDA KARŞILAŞTIRILMASI. ESTAD. 01 Haziran 2026;9(1):346-69. doi:10.58659/estad.1891089