RODOSÎZÂDE MUHAMMED B. MUHAMMED’İN TERCEME-İ VEFEYÂTU’L A’YÂN ADLI ESERİ

Biyografik eserler; coğrafi, ilmî ve kronolojik ölçütlere göre belirli meslek ve edebî çevreye mensup olan şahısların ele alındığı eserleri ifade eder. Bu eserlerin bir örneği olan Terceme-i Vefeyâtu’l-a’yân, Ebü’l-Abbâs Şemseddîn Ahmed b. Muhammed b. İbrâhîm b. Ebî Bekr b. Hallikân el-Bermekî el-İrbilî’ye ait, aslı Arapça olan Vefeyâtu’l-a’yân ve enbâ’u ebnâ’i’z-zamân mimmâ sebete bi’n-nakl evi’s-semâ ev esbehetu’l-a’yân adlı eserin Rodosîzâde Muhammed b. Muhammed tarafından yapılan Türkçe tercümesidir. 17. yüzyılda kaleme alınan bu tercüme, 8. ve 12. yüzyıllar arasında yaşamış toplam 184 âlim ve siyasi liderin biyografisinden oluşan mensur bir eserdir. Bu eserde yer alan biyografilerden bir kısmı, tasavvuf tarihi ve İslam düşünce tarihinde kendine yer bulmuş Türk İslam edebiyatı müşterek şahsiyetlere aittir. Bununla birlikte eser hem İslami biyografi geleneğinin türe ait ilk örneklerini hem de şairler ile ilgili olarak Arap edebiyatında bilinen ilk kaynakları barındırması yönüyle önemlidir. Bunların yanı sıra eserde Arap harfli eserlerin neşrinde karşılaşılan sorunlarından biri olan özel isimlerin okunuşuna dair verilen bilgiler de söz konusudur. Bu çalışmada, Terceme-i Vefeyâtu’l-a’yân adlı eserin muhtevasını ve başta klasik Türk edebiyatı sahası olmak üzere farklı disiplinlerdeki çalışmalara nasıl kaynaklık edebileceğini ortaya koymak amaçlanmıştır.

Biographical sources state texts that address persons belonging to a determined profession and literary environment according to geographic, scientific and chronological criteria. One instance source is Terceme-i Vefeyâtu’l-a’yân, the Turkish translation by Rodosîzâde Muhammed b. Muhammed of the original Arabic work Vefeyâtu’l-a’yân ve enbâ’u ebnâ’i’z-zamân mimmâ sebete bi’n-nakl evi’s-semâ ev esbehetu’l-a’yân authored by Ebu’l-Abbâs Şemseddîn Ahmed b. Muhammed b. İbrâhîm b. Ebî Bekr b. Hallikân el-Bermekî el-Irbilî.This translation is written in the 17th century is a prosaic source consisting of the biography of 184 scholars and political leaders who lived between the 8 and 12th centuries. A part of the biographies based the this source belong to common person that found in the history of sufism and islamic thought within the tradition of Turkish-Islamic literature. Furthermore, this source is important because it contains both the first examples of the traditions of the Islamic biography and the first sources known in the Arabic literature belonging to poets. In addition these, the source includes information on the pronunciation of proper names that constitute one of the major challenges encountered in the publication of works written Arabic alphabet. This work aims to examine the content of the source named Terceme-i Vefeyâtu’l-a’yân and to demonstrate how it can make use of studies of different disciplines, initially in the field of classical Turkish literature.