![Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches] Kapak](https://dergipark.org.tr/media/cache/journal_croped/8840/7a2a/f31d/69ad3ada45c121.94418680.jpeg)
ÜSKÜDARLI MEHMED NASÛHÎ EFENDİʼNİN HAYATI, ESERLERİ, MUHAMMEDİYYE VE AHMEDİYYE ADLI RİSÂLELERİNE GÖRE TASAVVUFÎ GÖRÜŞLERİ
Öz
Bu makale, Osmanlı tasavvuf hayatının 17-18. yüzyıl sahnesinde önemli bir yer tutan Üsküdarlı Mehmed Nasûhî Halvetî'nin (1058/1648–1130/1718) hayatını, Halvetî-Şabânî silsilesi içindeki yerini ve Muhammediyye ve Ahmediyye adlı iki Arapça risâlesindeki sülûk öğretisini ele almaktadır. Temel kaynaklar olarak er-Risâletu'r-Ruşdiyye fî't-Tarîkati'l-Ahmediyye ve er-Risâletu'r-Ruşdiyye fî't-Tarîkati'l-Muhammediyye'nin günümüz neşirleri esas alınmış; bu kaynaklar Osmanlı tasavvuf tarihi ve İslam düşüncesi literatürüyle birlikte değerlendirilmiştir. Makalede sırasıyla şu konular işlenmektedir: Nasûhî Hazretleri'nin manevî silsilesi ve Karabaş-ı Velî ekolü içindeki yeri; on beş maddeli zikir âdâbı ve beş erkândan oluşan sülûk çerçevesi; nefsin yedi mertebesi ve manevî yolculuğunun haritası; tevhîdi fiiller, sıfatlar ve zât boyutlarında ele alışı; zât bilgisinin öğretisi; irşâd ehlinin üç sünnet teorisi; Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin Mesnevî'sinden yapılan sistematik atıflar ve şerîat merkezli sülûk anlayışı. Sonuç olarak Nasûhî Hazretleri'nin, ehl-i sünnet tasavvufunu pedagojik bir sisteme dönüştüren, vahdet anlayışını muhakkik çizgide temellendiren ve şerîatı manevi yolculuğun kaçınılmaz zemini sayan özgün bir öğreti ortaya koyduğu görülmektedir. Bu öğretinin Osmanlı tasavvuf düşüncesindeki yeri ve ardından gelen Şabânî erkanıyla ilgili neşriyatını yönlendirici etkisi de ayrıca değerlendirilmektedir.
Anahtar Kelimeler
Mehmed Nasûhî Halvetî, Halvetilik, Şabanilik, Osmanlı Tasavvufu, sülük
Kaynakça
- Abdülkerîm el-Cîlî (1998), İnsân-ı Kâmil (Abdülaziz Mecdî Tolun), İz Yayıncılık, İstanbul.
- Bruinessen, Martin van and Boeschoten, Heer (eds.) (1988). Evliya Çelebi in Diyarbekir. Brill.
- Chittick, William Chittick (1989). The Sufi path of knowledge: Ibn al-ʿArabî's metaphysics of imagination. State University of New York Press.
- Clayer, Nathalie (1994). Mystiques, état et société: Les Halvetis dans l'aire balkanique de la fin du XVe siècle à nos jours. Brill.
- Curry, John (2010). The transformation of Muslim mystical thought in the Ottoman Empire: The rise of the Halveti Order, 1350–1650. Edinburgh University Press.
- Erünsal, İsmail E (1983). “Türk Edebiyatı Tarihinin Arşiv Kaynakları 3, Telhisî Mustafa Efendi Cerîdesi”, TDEA Dergisi, 2, İzmir.
- Heer, Nicholas L (trans.). (1992). The precious pearl: Al-Jâmî's al-Durrah al-Fâkhirah. State University of New York Press.
- Izutsu, Toshihiko (1983). Sufism and Taoism: A comparative study of key philosophical concepts. University of California Press.
- Kara, Kerim (2003). Karabaş-ı Velî. Seha Neşriyat.
- Kuşeyrî, Abdülkerim (1318/1940). er-Risâletu'l-Kuşeyriyye fî 'ilmi't-tasavvuf. [Kahire].
