Araştırma Makalesi

BİR POETİKA METNİ OLARAK TAHİR SELÂM DİVANI’NIN DİBACESİ

Cilt: 9 Sayı: 1 19 Haziran 2026
PDF İndir
TR EN

BİR POETİKA METNİ OLARAK TAHİR SELÂM DİVANI’NIN DİBACESİ

Öz

Çalışma, Klasik Türk edebiyatında şiirin mahiyetini, şairin poetik duruşunu ve bir divanın tertip edilme sürecini detaylandıran bir mürettip dibacesidir. Dibace, “şiirde hikmet ve beyanda sihir” bulunduğunu ifade eden dinî ibarelerle meşrulaştırarak başlar ve devrin önde gelen devlet adamlarından olan Mîr Muhammed Tâhir Selâm’ın üç farklı dilde kaleme aldığı şiirleri, eşsiz bir cevher ve hayat bahşeden bir iksir olarak nitelendirilir. Bu yönüyle dibace, klasik Türk şiirinde sözün sadece estetik bir unsur değil aynı zamanda hikmet, irfan ve hakikatin taşıyıcısı olarak görüldüğünü ortaya koymaktadır. Dibacenin temeli şairin dervişane tevazusu ile mürettibin bu edebî mirası muhafaza etme gayreti arasındaki çatışmaya dayanır. Vakanüvis Şeyh-zâde Seyyid Muhammed Es’ad, şair ile adalet ve hilâfet meclislerinde kurdukları derin dostluktan güç alarak, bu şiirlerin çoğaltılmaya ve baş tacı edilmeye layık olduğunu belirtir. Şairin eserlerini gizleme isteğine karşılık Es’ad Efendi, akli ve nakli deliller sunarak ilmî bir münazara yürütür ve şairi yazdıklarının kitaplaşması hususunda ikna eder. Bu süreç, klasik Türk edebiyatında şiirin şahsî bir övünç vesilesi olmaktan ziyade korunması ve gelecek nesillere aktarılması gereken müşterek bir kültür mirası olarak değerlendirildiğini göstermesi bakımından dikkat çekicidir. Tertip aşamasında mürettip, kendi gençlik ve yaşlılık dönemlerine ait karalamaları barındıran “karnı yarık” isimli defterlerindeki notlarla, Tâhir Selâm’ın hikmet ve belâgat dolu şiirlerini bir araya getirip temize çektiğini aktarır. Metin, eserin tamamlanması şerefine irticalen düşülen bir tarih kıtasıyla mühürlenir. Dibace, dönemin şahına, padişaha, eserin asıl sahibi olan Tâhir Selâm’a ve mürettibin kendisine edilen iki dünya saadeti temennileriyle son bulur.

Anahtar Kelimeler

Klasik Türk Edebiyatı, Poetika, Tâhir Selâm, Divan, Dibace

Destekleyen Kurum

Türk Dil Kurumu

Kaynakça

  1. AÇIL, Berat (2023). “Klasik Türk Şiirinde Estetik ve Poetikanın Kaynağı Olarak Hadis”, Journal of Turkish Language and Literature, Cilt: 63, Sayı: 2, s.s. 269-286.
  2. DEVELLİOĞLU, Ferit (2016). Osmanlı Türkçe Ansiklopedik Lûgat, Ankara: Aydın Kitabevi Yayınları.
  3. ERKAL, Abdulkadir (2018). Divan Şiiri Poetikası (17. Yüzyıl), Ankara: Altınordu Yayınları.
  4. GÖKYAY, Orhan Şaik (1993). “Cönk”, TDV İslâm Ansiklopedisi, C.8, s. 73-75.
  5. GÜR, Nagihan (2009). Latîfî’nin Eleştirel Perspektifinden Osmanlı Divan Şiirinin Poetikası, Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Bilkent Üniversitesi.
  6. KADIOĞLU, İdris (2017). “Cemîlî Dîvânı’nın Dîbâcesi’ndeki Manzûmeler Üzerine”, Türk & İslam Dünyası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt: 4, Sayı: 13, s.s. 19-34.
  7. KAZAN NAS, Şevkiye (2019a). Tâhir Selâm Divanı, Konya: Palet Yayınları.
  8. KAZAN NAS, Şevkiye (2019b). “Son Devir Divan Şairlerinden Bir Beyefendi: Tâhir Selâm Bey”, Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Cilt: 2, Sayı: 1, s.s. 157-181.
  9. KÖKSAL, M. Fatih (2017). “Divan Şiiri-Cönk İlişkisi ve ‘Cönk’ Redifli Gazeller”, SEFAD, Sayı: 37, s.s. 247-290.
  10. REDHOUSE, J. W. (2000). Redhouse’s Turkish Dictionary, İstanbul: Redhouse Yayınları.

Kaynak Göster

APA
Sakarya, E. (2026). BİR POETİKA METNİ OLARAK TAHİR SELÂM DİVANI’NIN DİBACESİ. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches], 9(1), 332-345. https://doi.org/10.58659/estad.1954278
AMA
1.Sakarya E. BİR POETİKA METNİ OLARAK TAHİR SELÂM DİVANI’NIN DİBACESİ. ESTAD. 2026;9(1):332-345. doi:10.58659/estad.1954278
Chicago
Sakarya, Elif. 2026. “BİR POETİKA METNİ OLARAK TAHİR SELÂM DİVANI’NIN DİBACESİ”. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches] 9 (1): 332-45. https://doi.org/10.58659/estad.1954278.
EndNote
Sakarya E (01 Haziran 2026) BİR POETİKA METNİ OLARAK TAHİR SELÂM DİVANI’NIN DİBACESİ. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches] 9 1 332–345.
IEEE
[1]E. Sakarya, “BİR POETİKA METNİ OLARAK TAHİR SELÂM DİVANI’NIN DİBACESİ”, ESTAD, c. 9, sy 1, ss. 332–345, Haz. 2026, doi: 10.58659/estad.1954278.
ISNAD
Sakarya, Elif. “BİR POETİKA METNİ OLARAK TAHİR SELÂM DİVANI’NIN DİBACESİ”. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches] 9/1 (01 Haziran 2026): 332-345. https://doi.org/10.58659/estad.1954278.
JAMA
1.Sakarya E. BİR POETİKA METNİ OLARAK TAHİR SELÂM DİVANI’NIN DİBACESİ. ESTAD. 2026;9:332–345.
MLA
Sakarya, Elif. “BİR POETİKA METNİ OLARAK TAHİR SELÂM DİVANI’NIN DİBACESİ”. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches], c. 9, sy 1, Haziran 2026, ss. 332-45, doi:10.58659/estad.1954278.
Vancouver
1.Elif Sakarya. BİR POETİKA METNİ OLARAK TAHİR SELÂM DİVANI’NIN DİBACESİ. ESTAD. 01 Haziran 2026;9(1):332-45. doi:10.58659/estad.1954278