Araştırma Makalesi

VAHDETTEN HARFE, YAZIDAN VARLIĞA,VARLIKTAN İLÂHÎ ZÂTA: NEV’Î YAHYÂ’DA NOKTA TASAVVURU

Cilt: 9 Sayı: 2 5 Ekim 2026
PDF İndir
TR EN

VAHDETTEN HARFE, YAZIDAN VARLIĞA,VARLIKTAN İLÂHÎ ZÂTA: NEV’Î YAHYÂ’DA NOKTA TASAVVURU

Öz

Bu çalışmada Nev’î’nin nokta tasavvuru, şairin manzum ve mensur eserlerinden hareketle tasavvufî ve edebî boyutlarıyla incelenmiştir. Noktanın tasavvufî harf metafiziği (ilm-i hurûf) ve Ekberî gelenek çerçevesinde kazandığı ontolojik ve epistemolojik anlam katmanları ile klasik Türk şiirindeki estetik işlevi birlikte değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda noktanın elif, bâ, besmele, nokta-i vahdet, nokta-i zât, nokta-i süveydâ ve pergel gibi kavramlarla kurduğu ilişki ortaya konulmuş; dehân, ben, kitap, zarf, remil, mismâr, nokta-i encüm, nokta-i dâğ ve cinâs-ı hattî gibi unsurlar etrafında teşekkül eden edebî kullanımları ele alınmıştır. Araştırma neticesinde Nev’î’nin noktayı yalnızca yazıya ait bir unsur veya mazmun olarak değil, varlık, bilgi ve insan anlayışını açıklayan çok katmanlı bir kavram olarak değerlendirdiği tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra şairin klasik Türk şiirinde mevcut nokta, dehân, ben ve harf sembolizmine dair unsurları tasavvuf geleneği çerçevesinde ontolojik, epistemolojik ve estetik boyutlarıyla tutarlı bir nokta tasavvuru içerisinde ele aldığı; bu tasavvurun yazıya ait sembolleri bedenle ilişkili unsurlar üzerinden de anlamlandırdığı ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Klasik Türk şiiri, Nev'î, nokta, tasavvuf, varlık, yazı

Kaynakça

  1. ABLAK, Muhammed Tarık (2020). Nev’î’nin Şerh-i Cevâb-ı İbn Sînâ Be-Suʾâl-i Ebû Saʿîd İsimli Eseri: İnceleme -Metin, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi.
  2. AKAY, Hasan (1991). İslâmî Terimler Sözlüğü, İstanbul: İslam Bilgi Merkezi.
  3. AKSU, Hüsamettin (1998). “Hurûfîlik”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C. 18, s. 408-412.
  4. AKTAŞ, Mutlu Muhammet (2023). “Klasik Türk Şiirinde Süveydâ Mefhumunun Kullanımına Dair Bazı Tespitler”, Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, Cilt: 7, Sayı: 3, s.s. 2416-2438.
  5. ARPACI, Sümeyye (2019). Şeyhzâde Mustafa Kocevî’nin Noktatü’l-Beyân Adlı Eseri: Neşir ve İnceleme, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Marmara Üniversitesi.
  6. ASLAN, Üzeyir; TAŞ, Hakan; ZÜLFE, Ömer (2018). Osmanlı Edebiyatının 300’ü, Ankara: Otto Yayın.
  7. ATÂYÎ, Nev’îzâde (2017). Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakâ’ik Nev’îzâde Atâyî’nin Şakâ’ik Zeyli, (Haz: Suat Donuk), İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, C. 2.
  8. AYVERDİ, İlhan (2005). Kubbealtı Lugatı Misalli Büyük Türkçe Sözlük, (Red: Ahmet Topaloğlu), İstanbul: Kubbealtı Neşriyatı, C. 2.
  9. BOLAY, Süleyman Hayri (1989). “Akıl”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde, C. 2, s. 238-242.
  10. BURSA, Ülkü (2021). “Nokta’nın An Zaman Mekan ve Tanrı Kavramlarıyla İlişkilendirilmesi”, FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı: 31, s.s. 531-542.

Kaynak Göster

APA
Karayazı Bal, N. (2026). VAHDETTEN HARFE, YAZIDAN VARLIĞA,VARLIKTAN İLÂHÎ ZÂTA: NEV’Î YAHYÂ’DA NOKTA TASAVVURU. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches], 9(2), 418-452. https://doi.org/10.58659/estad.1998307
AMA
1.Karayazı Bal N. VAHDETTEN HARFE, YAZIDAN VARLIĞA,VARLIKTAN İLÂHÎ ZÂTA: NEV’Î YAHYÂ’DA NOKTA TASAVVURU. ESTAD. 2026;9(2):418-452. doi:10.58659/estad.1998307
Chicago
Karayazı Bal, Nurgül. 2026. “VAHDETTEN HARFE, YAZIDAN VARLIĞA,VARLIKTAN İLÂHÎ ZÂTA: NEV’Î YAHYÂ’DA NOKTA TASAVVURU”. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches] 9 (2): 418-52. https://doi.org/10.58659/estad.1998307.
EndNote
Karayazı Bal N (01 Ekim 2026) VAHDETTEN HARFE, YAZIDAN VARLIĞA,VARLIKTAN İLÂHÎ ZÂTA: NEV’Î YAHYÂ’DA NOKTA TASAVVURU. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches] 9 2 418–452.
IEEE
[1]N. Karayazı Bal, “VAHDETTEN HARFE, YAZIDAN VARLIĞA,VARLIKTAN İLÂHÎ ZÂTA: NEV’Î YAHYÂ’DA NOKTA TASAVVURU”, ESTAD, c. 9, sy 2, ss. 418–452, Eki. 2026, doi: 10.58659/estad.1998307.
ISNAD
Karayazı Bal, Nurgül. “VAHDETTEN HARFE, YAZIDAN VARLIĞA,VARLIKTAN İLÂHÎ ZÂTA: NEV’Î YAHYÂ’DA NOKTA TASAVVURU”. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches] 9/2 (01 Ekim 2026): 418-452. https://doi.org/10.58659/estad.1998307.
JAMA
1.Karayazı Bal N. VAHDETTEN HARFE, YAZIDAN VARLIĞA,VARLIKTAN İLÂHÎ ZÂTA: NEV’Î YAHYÂ’DA NOKTA TASAVVURU. ESTAD. 2026;9:418–452.
MLA
Karayazı Bal, Nurgül. “VAHDETTEN HARFE, YAZIDAN VARLIĞA,VARLIKTAN İLÂHÎ ZÂTA: NEV’Î YAHYÂ’DA NOKTA TASAVVURU”. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches], c. 9, sy 2, Ekim 2026, ss. 418-52, doi:10.58659/estad.1998307.
Vancouver
1.Nurgül Karayazı Bal. VAHDETTEN HARFE, YAZIDAN VARLIĞA,VARLIKTAN İLÂHÎ ZÂTA: NEV’Î YAHYÂ’DA NOKTA TASAVVURU. ESTAD. 01 Ekim 2026;9(2):418-52. doi:10.58659/estad.1998307