Araştırma Makalesi

TEZKİRE MÜELLİFLERİNİN ELEŞTİREL SÜZGECİ: KLASİK TÜRK EDEBİYATI BİYOGRAFİ YAZICILIĞINDA KAYNAK TENKİDİ VE YÖNTEM

Cilt: 9 Sayı: 2 5 Ekim 2026
PDF İndir
TR EN

TEZKİRE MÜELLİFLERİNİN ELEŞTİREL SÜZGECİ: KLASİK TÜRK EDEBİYATI BİYOGRAFİ YAZICILIĞINDA KAYNAK TENKİDİ VE YÖNTEM

Öz

Klasik Türk edebiyatı araştırmalarında şairlerin hayatları, sanat görüşleri ve eserleriyle ilgili en geniş ve teferruatlı bilgileri ihtiva eden kaynakların başında şuarâ tezkireleri gelmektedir. Bu eserlerin inşasında önemli gayretler gösteren tezkire müellifleri; hayat öyküsünü yazacağı şairlerle ilgili bilgileri, yaşadıkları devrin sanatsal üslubuyla estetize ederek ve bu bilgileri kuru birer biyografik anlatı olmanın ötesine taşıyarak okuyucularına aktarma çabası içerisindedirler. Aslî gayeleri kendinden önceki ve yaşadığı dönemdeki şairlerle ilgili pek çok değerli bilgiyi okuyucularına ve gelecek kuşaklara aktarmak olan tezkire müellifleri yazdıkları eserlerle ilgili sahih ve güvenilir bilgilere dayanmak suretiyle muhtelif kaynaklardan istifâde etmişler; kimi zaman da bu kaynakların aktardıkları bilgileri olduğu gibi kabul etmeyip birtakım usul ve yöntemlerle tenkide tabi tutmuşlardır. Tezkire müelliflerinin bir kısmında karşılaşılan bu tenkidî yaklaşımın ve eserlerini bu doğrultuda titizlikle inşa etmelerinin temel sebebi, tezkirelerine ilmî ve edebî bir hüviyet kazandırma isteğidir. Söz konusu tezkire müelliflerinin gösterdikleri ilmî hassasiyet ve titizlikten hareketle gerek sözlü gerekse yazılı kaynak tenkitlerinde izledikleri usul ve yöntemler bu çalışmanın ana izleğini oluşturmaktadır. Bu bağlamda çalışmada şuarâ tezkirelerinin edebiyat tarihimizdeki yeri ve önemine dair kısaca bilgi verilecek, akabinde tezkire müelliflerinin sözlü ve yazılı kaynak tenkidi örneklerine ve bu tenkitler esnasında tatbik edilen muhtelif usul ve yöntemlere yer verilecektir. Bu bakımdan çalışma, gelecekte bu alanda yapılacak araştırmalara katkı sunacak bir çerçeve çizmeyi amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Klasik Türk Edebiyatı, Şuarâ Tezkireleri, Tezkire Müellifleri, Kaynak Tenkidi, Tenkit Yöntemleri

Kaynakça

  1. AÇIKGÖZ, Namık (2017). Riyâzü’ş-Şu‘arâ, Riyâzî Muhammed Efendi. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  2. ADIVAR, A.Adnan (1952). Tarih ve Biyografi. Tarih Dergisi, Cilt: II, Sayı: (3-4), s.s.1-6.
  3. Ahmed Cevdet Paşa (1310). Belâgat-ı Osmâniyye. İstanbul: Nişan Berberyan Matbaası.
  4. ARSLAN, Mehmet (1994). Mecma‘-ı Şu‘arâ ve Tezkire-i Üdebâ. Sivas: Dilek Matbaası.
  5. AYNUR, Hatice (2011). “Kurgusu ve Vurgusuyla Kendi Kaleminden Âşık Çelebi’nin Yaşamöyküsü”, Âşık Çelebi ve Şairler Tezkiresi Üzerine Yazılar, (Der: Hatice Aynur ve Aslı Niyazioğlu), İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları, s.s.19-55.
  6. CANIM, Rıdvan (2000). Latîfî, Tezkiretü’ş-Şu‘arâ ve Tabsıratu’n-Nuzamâ. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
  7. ÇAPAN, Pervin (2005). Mustafa Safâyî Efendi, Tezkire-i Safâyî. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları.
  8. ÇINARCI, Mehmet Nuri (2016). Türkçe Şair Tezkirelerinin Kaynakları. Ankara: Grafiker Yayınları.
  9. ÇİFTÇİ, Ömer (2017). Fatîn Tezkiresi (Hâtimetü’l-Eş‘âr). Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  10. ERASLAN, Kemal (2001). Alî-Şîr Nevayî Mecâlisü’n-Nefâyis (Giriş ve Metin). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Kaynak Göster

APA
Duman, H. (2026). TEZKİRE MÜELLİFLERİNİN ELEŞTİREL SÜZGECİ: KLASİK TÜRK EDEBİYATI BİYOGRAFİ YAZICILIĞINDA KAYNAK TENKİDİ VE YÖNTEM. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches], 9(2), 453-482. https://doi.org/10.58659/estad.2009222
AMA
1.Duman H. TEZKİRE MÜELLİFLERİNİN ELEŞTİREL SÜZGECİ: KLASİK TÜRK EDEBİYATI BİYOGRAFİ YAZICILIĞINDA KAYNAK TENKİDİ VE YÖNTEM. ESTAD. 2026;9(2):453-482. doi:10.58659/estad.2009222
Chicago
Duman, Hüsamettin. 2026. “TEZKİRE MÜELLİFLERİNİN ELEŞTİREL SÜZGECİ: KLASİK TÜRK EDEBİYATI BİYOGRAFİ YAZICILIĞINDA KAYNAK TENKİDİ VE YÖNTEM”. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches] 9 (2): 453-82. https://doi.org/10.58659/estad.2009222.
EndNote
Duman H (01 Ekim 2026) TEZKİRE MÜELLİFLERİNİN ELEŞTİREL SÜZGECİ: KLASİK TÜRK EDEBİYATI BİYOGRAFİ YAZICILIĞINDA KAYNAK TENKİDİ VE YÖNTEM. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches] 9 2 453–482.
IEEE
[1]H. Duman, “TEZKİRE MÜELLİFLERİNİN ELEŞTİREL SÜZGECİ: KLASİK TÜRK EDEBİYATI BİYOGRAFİ YAZICILIĞINDA KAYNAK TENKİDİ VE YÖNTEM”, ESTAD, c. 9, sy 2, ss. 453–482, Eki. 2026, doi: 10.58659/estad.2009222.
ISNAD
Duman, Hüsamettin. “TEZKİRE MÜELLİFLERİNİN ELEŞTİREL SÜZGECİ: KLASİK TÜRK EDEBİYATI BİYOGRAFİ YAZICILIĞINDA KAYNAK TENKİDİ VE YÖNTEM”. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches] 9/2 (01 Ekim 2026): 453-482. https://doi.org/10.58659/estad.2009222.
JAMA
1.Duman H. TEZKİRE MÜELLİFLERİNİN ELEŞTİREL SÜZGECİ: KLASİK TÜRK EDEBİYATI BİYOGRAFİ YAZICILIĞINDA KAYNAK TENKİDİ VE YÖNTEM. ESTAD. 2026;9:453–482.
MLA
Duman, Hüsamettin. “TEZKİRE MÜELLİFLERİNİN ELEŞTİREL SÜZGECİ: KLASİK TÜRK EDEBİYATI BİYOGRAFİ YAZICILIĞINDA KAYNAK TENKİDİ VE YÖNTEM”. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches], c. 9, sy 2, Ekim 2026, ss. 453-82, doi:10.58659/estad.2009222.
Vancouver
1.Hüsamettin Duman. TEZKİRE MÜELLİFLERİNİN ELEŞTİREL SÜZGECİ: KLASİK TÜRK EDEBİYATI BİYOGRAFİ YAZICILIĞINDA KAYNAK TENKİDİ VE YÖNTEM. ESTAD. 01 Ekim 2026;9(2):453-82. doi:10.58659/estad.2009222