BASÎRÎ HALİL EFENDİ VE DİVANININ İLK YÜZ MATLAI

Classical Turkish poetry is a remarkable literature which date back to very early times and extend to a large area. Although the general lines and important points of Classical Turkish literature are largely illuminated, today there are still missing / incomplete works, unstudied poets/writers and controversial topics. In this wide variety, the presence of the same pseudonyms creates ambiguity as some infamous poets carrying the same pseudonym with well-known poets are shadowed by the famous ones and confusion about who wrote the works actually.

Scientific studies on Basiri Halil Efendi are very limited and his Divan is not be a subject of a scientific work. He remains in the shadow of the famous Alaca Mehmed Basîrî. It can be asserted that living in a remote region like Mosul and being visually impaired restrains his becoming a significant and famous poet.

This study aims to introduce Halil Efendi of Musul who is one of the poets using pseudonym of Basiri to the academy. Therefore, the information given about him in the tezkires has been compiled and discussed. The only known copy of the only known work of the poet is registered in number A.E. Mnz 55 at Millet Manuscript Library. The manuscript is named as Diwan of Basiri, but it consists of only ghazels and contains 321 poems. In this paper, the diwan and its poet was introduced with general lines and its first hundred matlas (the first couplet of ghazel) in his manuscript was transcripted into Latin letters because of introducing general lines of poems.

Klasik Türk şiiri, kökleri oldukça geçmişe dayanan ve çok geniş bir coğrafyada meydana getirilmiş büyük bir edebiyattır. Genel hatları ve önemli noktaları büyük ölçüde aydınlatılmış olsa da günümüzde hala kayıp/eksik eserler, çalışılmamış şairler/yazarlar ve tartışmalı konular bulunmaktadır. Bu geniş çeşitlilik içerisinde aynı mahlaslı şairlerin de bulunması, tanınmış bir şairle aynı mahlası taşıyan diğer şairlerin gölgede kalmasına ve eserlerin kimin yazdığı konusunda karışıklık çıkmasına yol açmaktadır.

Basîrî Halil Efendi (öl. 1768) hakkında yapılan bilimsel çalışmalar çok sınırlı olup divanı üzerine bilimsel bir yayın yapılmamış ve oldukça meşhur olan Alaca Mehmed Basîrî’nin gölgesinde kalmıştır. Musul gibi uzak bir coğrafyada yaşamasının ve görme engelli olmasının da büyük ve meşhur bir şair olmasını engellediği söylenebilir.

Bu çalışma ile Basîrî mahlasını kullanan şairlerden biri olan Musullu Âmâ Halil Efendi’nin bilim alemine tanıtılması amacıyla tezkirelerde kendisi hakkında verilen bilgiler derlenmiş ve tartışılmıştır. Mahlas ortaklığından kaynaklanan karışıklık aydınlatılmaya çalışılmıştır. Şairin bilinen tek eserinin tespit edilebilen tek nüshası Millet Yazma Kütüphanesi AE Mnz 55 numarada kayıtlıdır. Eser Basîrî Divanı olarak adlandırılan bu eser yalnızca gazellerden oluşmakta ve 323 şiir içermektedir. Çalışmada yazar ve eseri genel hatları ile tanıtılmış ve şiirlerin genel hatlarını göstermek amacıyla ilk yüz matlası transkripsiyon harflerine aktarılarak araştırmacıların hizmetine sunulmuştur.