Fen Tedrisatımız ve Bazı Mebahis-i Fenniye

Öz

Midhat Paşa’dan sonra Türkiye’de meslekî ve teknik eğitimin kurucusu olarak kabul edilen Mehmet Rüştü Uzel, Latin harfleriyle sunulan bu makalesinde Osmanlı Devleti’nin son döneminde fen bilimleri öğretiminin neden beklenen etkiyi yaratamadığını ele almaktadır. Uzel, modern çağın bilimsel ve teknolojik gelişmelerinin insan hayatında köklü dönüşümler yaratmasına rağmen Osmanlı coğrafyasında fen ilimlerine yeterli önem verilmediğini, bunun da bilimsel üretimin ve nitelikli uzman yetişmesinin önünde ciddi bir engel oluşturduğunu savunur. Yazara göre fen tedrisatı, öğrencilerde merak ve araştırma isteği uyandıramamakta; soyut, hayalî ve gündelik hayattan kopuk bir şekilde yürütülmektedir. Bu durum, bilginin ezbere dayalı olarak öğrenilmesine, sınav sonrası hızla unutulmasına ve fen bilgisinin toplumsal ya da iktisadî faydaya dönüştürülememesine yol açmaktadır. Uzel, bu yapının sanayileşmenin temel dayanaklarından biri olan fen ilimlerinin ülkede kök salmasını engellediğini belirtir. Çözüm olarak ise fen öğretiminin erken yaşlardan itibaren uygulamaya dayalı, gözlem ve deneyi merkeze alan bir anlayışla yeniden yapılandırılmasını önerir. Özellikle ibtidai mekteplerden başlanarak çocuklarda tabiat hadiselerine karşı ilgi ve inceleme alışkanlığı kazandıran bir fen eğitiminin hedeflenmesi gerektiğini vurgular.

Anahtar Kelimeler

• Eğitim Tarihi
• Meslekî ve Teknik Eğitim
• Osmanlı Bilimi
• Fen Eğitimi TarihiFen Tedrisatı

Our Science Education and Some Scientific Issues

Öz

Following Midhat Pasha, Mehmet Rüştü Uzel is regarded as the founder of vocational and technical education in Turkey. In this article, presented in Latin script, Uzel examines why the teaching of the natural sciences in the late Ottoman Empire failed to produce the expected impact. He argues that despite the profound transformations brought about by modern scientific and technological developments, the natural sciences did not receive sufficient attention in the Ottoman context, which significantly hindered both scientific production and the training of qualified specialists. According to Uzel, science education failed to stimulate students’ curiosity and desire for inquiry, as instruction remained abstract, imaginary, and detached from everyday life. As a result, knowledge was acquired through rote learning, quickly forgotten after examinations, and could not be transformed into social or economic benefit. Uzel maintains that this educational structure prevented the natural sciences—one of the fundamental pillars of industrialisation—from taking root in the country. As a solution, he proposes restructuring science education from an early age around practical application, observation, and experimentation. He particularly emphasises the need to begin at the primary school level and to cultivate children’s interest in natural phenomena and habits of investigation through an experience-based approach to science education.

Anahtar Kelimeler

• History of Education
• Vocational and Technical Education
• Ottoman Science
• History of Science
• Education Science Education

Kaynakça

1. Uzel, M. R. (1919). Fen tedrîsâtimiz ve bazi mebâhİs-İ fennİyye. Tedrisat Mecmuası, 10 (5-48), 291-293.