Karakter Eğitiminde Rol Model İnsanların Önemi: Batı ve Türk - İslam Eğitim Geleneği Bağlamında Karşılaştırmalı Bir Kavramsal Çerçeve

Öz

Karakter eğitimi, insanlık tarihinin en eski eğitimsel kaygılarından birini yansıtmakta olup bireyin yalnızca bilgi edinmesini değil, erdemli, ahlaklı ve topluma yararlı bir karakter kazanmasını hedeflemektedir. İnsanlığın ilk çağlarından günümüze kadar gelen dönemde sosyal bir varlık olan insanın toplu yaşama geçmesiyle birlikte karakter eğitimi hep gündemde olmuştur. Toplum olabilmenin temelinde toplumu oluşturan bireylerin o toplumda istenen ve kabul gören ahlaki normlara sahip omasının temelinde bireylerde oluşması istenen karakter vardır. Bu çalışma; karakter eğitimi ve rol model insan kavramlarını Batı ve Türk-İslam eğitim geleneği çerçevesinde karşılaştırmalı biçimde ele almaktadır. Aristoteles'ten Thomas Lickona'ya uzanan Batı geleneğinde erdem merkezli bir karakter eğitimi anlayışı gelişmiş; bu anlayışta öğretmen ve ebeveyn figürleri başlıca rol model kaynakları olarak konumlandırılmıştır. Türk-İslam geleneğinde ise terbiye kavramı etrafında şekillenen bir eğitim felsefesi, Hz. Peygamber başta olmak üzere âlim ve şeyh figürlerini rehber olarak öne çıkarmıştır. Fârâbî'nin akıl ve ahlâk sentezinde biçimlenen mükemmel insan ideali ile Türk kültürünün töre merkezli terbiye anlayışı birleşerek özgün bir karakter eğitimi paradigması oluşturmuştur. Alan araştırmaları; tarihî romanların kahraman kurgularından ABD'nin Georgia ve Florida eyaletlerindeki karakter eğitimi programlarına geniş bir yelpazeyi kapsayarak incelenmiş, rol model figürünün çocuk ve gençlerin karakter gelişimindeki belirleyici işlevi ortaya konmuştur. Sonuç olarak çalışma, etkili bir karakter eğitimi için Batı kökenli erdem anlayışı ile Türk-İslam terbiye geleneğinin bütünleştirilmesinin zorunluluğunu vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Karakter Eğitimi
• Rol Model
• Terbiye
• Erdem Eğitimi
• Türk-İslam Eğitimi
• Farabi

The Importance of Role Models in Character Education: A Comparative Framework in The Context Of Western and Turkish-Islamic Educational Traditions

Öz

Character education reflects one of the oldest educational concerns in human history, aiming not only at knowledge acquisition but at cultivating a virtuous, moral, and socially beneficial character in individuals. This study examines the concepts of character education and role model in a comparative framework drawing on Western and Turkish-Islamic educational traditions. In the Western tradition extending from Aristotle to Thomas Lickona, a virtue-centered understanding of character education has evolved, positioning teachers and parents as primary role model sources. In the Turkish-Islamic tradition, an educational philosophy shaped around the concept of terbiye (moral cultivation) has highlighted prophetic figures, scholars (âlim), and spiritual guides (şeyh) as exemplary models. The ideal of the perfect human being formed through Fârâbî's synthesis of reason and morality, together with the töre-centered understanding of Turkish culture, has produced a distinctive character education paradigm. Field studies were examined across a wide spectrum—from heroic characters in historical novels to character education programs in Georgia and Florida—revealing the decisive function of the role model in children's and youth's character development. The study ultimately emphasizes the necessity of integrating Western virtue education approaches with the Turkish-Islamic terbiye tradition for effective character education.

Anahtar Kelimeler

• Character Education
• Role Model
• Education,
• Virtue education
• Turkish-Islamic Educational Tradition
• Al-Fārābī.

Kaynakça

1. Adler, A. (2012). Çocuk eğitimi (K. Şipal, Çev., 4. bs.). İstanbul: Cem Yayınevi.
2. Akbaş, O. (2008). Değer eğitimi akımlarına genel bir bakış. Değerler Eğitimi Dergisi, 6(16), 9-27.
3. Ali Haydar Efendi (1926). Milli terbiye. İstanbul: Milli Matbaa.
4. Aristoteles (2007). Nikomakhos'a Etik (S. Babür, Çev.). Ankara: BilgeSu Yayıncılık.
5. Arthur, J. (2003). Education with character: The moral economy of schooling. London: Routledge Falmer.
6. Arthur, J. (2014). Traditional approaches to character education in Britain and America. L. Nucci ve D. Narvaez (Ed.), Handbook of moral and character education (2. bs., ss. 43-60). New York: Routledge.
7. Avcı, M. ve Göksel, O. (2023). Karakter eğitiminin sosyolojik temelleri. Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi (IJSS), 7(29), 211-227. https://doi.org/10.52096/usbd.7.29.12.
8. Bandura, A. (1977). Social learning theory. New Jersey: Prentice Hall.

9. Berkowitz, M. W. (1982). Self-control development and relation to prosocial behavior. Merrill-Palmer Quarterly, 28(2), 223-236.
10. Berkowitz, M. W. ve Bier, M. C. (2005). What works in character education: A research-driven guide for educators. Washington: John E. & Frances G. Pepper.
11. Berkowitz, M. W. ve Bier, M. C. (2007). What works in character education. Journal of Research in Character Education, 5(1), 29-48.
12. Berkowitz, M. W. ve Grych, J. H. (1998). Fostering goodness: Teaching parents to facilitate children's moral development. Journal of Moral Education, 27(3), 371-391.
13. Davis, D. H. (2006). Character education in America's public schools. Journal of Church and State, 48(1). Oxford University Press.
14. Develi, H. (2006). Dede Korkut hikayeleri. İstanbul: Alkım Yayınları.
15. Egemen, B. Z. (1957). Terbiye felsefesi. Ankara: Yaprak Basımevi.
16. Ekşi, H. (2003). Temel insani değerlerin kazandırılmasında bir yaklaşım: Karakter eğitimi programları. Değerler Eğitimi Dergisi, 1(1), 79-96.
17. Ekşi, H. ve Katılmış, A. (Eds.). (2020). Karakter ve değerler eğitimi (1. bs.). Ankara: Nobel.
18. Florida House of Representatives. (1999). House Bill 365, Florida Statutes Sections 233.061, 230.2316.
19. Gazzalî (1982). İhyâü ulûmi'd-dîn (A. Serdaroğlu, Çev.). İstanbul: Bedir Yayınevi.
20. Georgia Department of Education. (1997). List of values and character education adopted by the state board of education.
21. Gökalp, Z. (1973). Terbiyenin sosyal ve kültürel temelleri. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.
22. Gül, Y. E. (2020). Eski Türk kültüründe terbiye kavramı ve terbiye yöntemleri. EKEV Akademi Dergisi, 24(82), 531-546.
23. Katılmış, A. (2010). Sosyal bilgiler derslerindeki bazı değerlerin kazandırılmasına yönelik bir karakter eğitimi programının geliştirilmesi. (Yayımlanmamış doktora tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
24. Kelman, H. C. (1958). Compliance, identification, and internalization: Three processes of attitude change. Journal of Conflict Resolution, 2(1), 51-60.
25. Kesgin, S. (2015). Amerika Birleşik Devletleri'ndeki karakter eğitimi programları üzerine bir değerlendirme (Georgia ve Florida örneği). Değerler Eğitimi Dergisi, 13(29), 117-148.
26. Korkmaz, R. ve Akpınar, (2019). Tarihî romanların karakter eğitimi açısından incelenmesi: Gazi Kadın/Fatma Teğmen örneklemi. ASOS Journal — Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi. http://dx.doi.org/10.29228/ASOS.39307
27. Kur'an-ı Kerim. (2020). Türkiye Diyanet Vakfı Meali. Ankara: TDV Yayınları.
28. Lasch, C. (1979). Haven in a heartless world: The family besieged. New York: Basic Books.
29. Lickona, T. (1991). Educating for character: How our schools can teach respect and responsibility. New York: Bantam Books.
30. Lickona, T. (1993). The return of character education. Educational Leadership, 51(3), 6-11.
31. Lickona, T. (1997). The teacher's role in character education. Journal of Education, 179(2), 63-80.
32. Lickona, T. (1999). Character education: Seven crucial issues. Action in Teacher Education, 20(4), 77-84.
33. Lickona, T. (2003). The content of our character: Ten essential virtues. The Fourth and Fifth Rs, 10(1), 1-3.
34. Lickona, T., Schaps, E. ve Lewis, C. (2003). Eleven principles of effective character education. Washington DC: Character Education Partnership.
35. Mandaloğlu, M. (2013). Eski Türklerde çocuk hukukunun töreye göre değerlendirilmesi. Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, 10(2), 133-147.
36. Millî Eğitim Bakanlığı (2018). 2023 Eğitim Vizyon Belgesi. Ankara: MEB Yayınları.
37. O'Sullivan, S. (2004). Books to live by: Using children's literature for character education. The Reading Teacher, 57(7), 640-645.
38. Romanowski, M. H. (2005). Through the eyes of teachers: High school teachers' experiences with character education. American Secondary Education, 34(1), 6-23.
39. Scerenko, L. C. (1997). Values and character education implementation guide. Georgia Department of Education.
40. Stengel, B. S. ve Tom, A. R. (2006). Moral matters: Five ways to develop the moral life of schools. New York: Teachers College Press.
41. Sümer, F. (1962). Türkiye kültür tarihine umumi bir bakış. Ankara Üniversitesi DTCF Dergisi, 3(4), 213-244.
42. Üker, H. ve Gurbetoğlu, A. (2020). Fârâbî felsefesinin temellerinde karakter eğitimi. Academic Platform Journal of Education and Change, 3(2), 275-287.
43. Ünalan, S. ve Öztürk, H. (2008). İslamiyet'ten önce Türklerde eğitim ve öğretim. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 13(2), 89-109.
44. Yusuf Has Hacib (1988). Kutadgu Bilig 2 (4. bs., R. R. Arat, Çev.). Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.