Sert Çekirdekli Meyve Türlerinde Yetiştirme Teknikleri, Budama ve Terbiye Sistemlerinin Önemi

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 2, 189 - 200, 30.12.2025

Mehmet Yaman , Ahmet Sümbül

https://doi.org/10.55257/ethabd.1846657

Öz

Sert çekirdekli meyve türleri yetiştiriciliğinde budama ve terbiye sistemleri, modern bahçeciliğin sürdürülebilirliği, yüksek verimi ve ürün kalitesini sağlamada önemli bir rol oynamaktadır. Bu el yazması, budama ve modern yoğun dikim sistemlerinin sert çekirdekli meyve türlerindeki fizyolojik etkilerini ve önemini incelemektedir. Terbiye sistemi, ağacın iskeletsel yapısını ve genel karakteristiğini belirlerken; budama, generatif ve vejetatif büyüme arasında kritik bir fizyolojik denge kurar. Yüksek işçilik maliyetleri ve nitelikli işgücü eksikliğine karşı modern terbiye sistemleri ağaç boyutunu kontrol altında tutarak kültürel işlemleri kolaylaştırmaktadır. Ayrıca, bu sistemler sayesinde sağlanan optimize edilmiş ışık geçirgenliği, meyve iriliği ve rengi gibi kalite kriterleri ve erken verim potansiyelini maksimize etmektedir. Sonuçlar, sert çekirdekli meyve yetiştiriciliğinde ticari başarının, doğru anaç ve çeşit seçimi ile entegre edilmiş, ekolojik ve ekonomik koşullara uygun terbiye sistemlerinin titizlikle uygulanmasına bağlı olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Sert Çekirdekli Meyveler , Budama , Terbiye Sistemleri , Yüksek Yoğunluklu Dikim

The Importance of Cultivation Techniques, Pruning, and Training Systems in Stone Fruit Species Cultivation

Öz

Pruning and training systems in stone fruit cultivation play an important role in ensuring the sustainability, high yield, and product quality of modern horticulture. This manuscript examines the physiological effects and significance of pruning and modern intensive planting systems in stone fruit species. While the training system determines the skeletal structure and general characteristics of the tree, pruning establishes a critical physiological balance between generative and vegetative growth. In response to high labor costs and a lack of qualified labor, modern training systems facilitate cultural operations by keeping tree size under control. In addition, the optimized light transmission provided by these systems maximizes quality criteria, such as fruit size and color, as well as early yield potential. The results show that commercial success in stone fruit cultivation depends on the meticulous application of training systems tailored to ecological and economic conditions, integrated with the selection of suitable rootstocks and varieties.

Anahtar Kelimeler

Stone Fruits , Pruning , Training Systems , High Density Planting

Kaynakça

• Ağlar, E., Oztürk, B., Saracoglu, O., Long, L.E., Yıldız, K., Gun, S., Has, S., 2024. Rootstock and Training Effects on Growth and Fruit Quality of Young ‘0900 Ziraat’ Sweet Cherry Trees. Applied Fruit Science. https://doi.org/10.1007/s10341-023-01015-2
• Ates, U., Karakaya, O., Ozturk, B., Aglar, E., Gun, S., 2022. Training System Plays a Key Role on Fruit Quality and Phenolic Acids of Sweet Cherry. Erwerbs-Obstbau, 64, 135–141. https://doi.org/10.1007/s10341-021-00621-2
• Atkinson, C.J., Brennan, R.M., Jones, H.G., 2013. Declining chilling and its impact on temperate perennial crops. Environmental and Experimental Botany, 91, 48-62.
• Campoy, J.A., Ruiz, D., Egea, J., 2011. Dormancy in temperate fruit trees in a global warming context: a review. Scientia Horticulturae, 130(2), 357-372.
• Çelik, F., Ağlar, E., Öztürk, B., 2022. Kirazda Modern Terbiye Sitemleri. ISBN: 978-625-8405-20-0, İKSAD yayın evi.
• Darshan, D., Shukla, J.K., 2022. Modern Method of Training in Fruit Crops. Just Agriculture, 2.
• Demirtaş, M.N., Öztürk, K., Fidan, Ş., Çolak, S., Şahin, S., Yılmaz, K.U., Gökalp, K., 2006. Kayısı yetiştiriciliği, T.C. Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı, Malatya Meyvecilik Araştırma Enstitüsü Yayınları: NO 2.
• FAO, 2023. Food and Agriculture Data. http://www.faostat.fao.org. (Erişim tarihi: 01.11.2025).
• Gerçekcioğlu, R., 2008. Genel meyvecilik, Nobel Yayınevi. Hartmann, H.T. 2014. Hartmann and Kester’s principles and practices of plant propagation. Pearson Education Limited, 922.
• Janick, J., 2005. The origins of fruits, fruit growing, and fruit breeding. Plant breeding reviews, 25(1), 255-320.
• Kandemir, Y.M., 2019. Farklı dikim sistemlerinde yetiştirilen bazı sert çekirdekli meyve türlerinin Antalya koşullarında fenolojik ve pomolojik özelliklerinin belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Akdeniz Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Antalya.
• Koşar, M.B., 2024. Farklı Meyve Türlerinde UFO (Uprıght Fruıtıng Offshoots) Terbiye Sisteminin Uygulanabilirliği. Doktora Tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Bursa.
• Kumar, A., Rathore, J.P., Iqbal, U., Sharma, A., Nagar, P.K., Mir, M.M., 2021. Rootstocks of stone fruit crops. In Production Technology of Stone Fruits. Springer Singapore, pp. 131-169.
• Küçüker, E., Ağlar, E., 2021. The Effect of The Different Training Systems on Yield and Vegetative Growth of “Santa Maria” and “Deveci” Pear Cultivars. Yuzuncu Yıl University Journal of Agricultural Sciences, 31(4), 870-875. https://doi.org/10.29133/yyutbd.940463
• Küden, A., 2018. Meyve ağaclarında budama. Cukurova Universitesi, Ziraat Fakultesi, Bahce Bitkileri Bolumu, Adana, 80 s.
• Küden, A., İmrak, B., 2024. Elma Budaması, İmrak, B., Küden, A. (Eds.). Meyvecilikte Budama Teknikleri. Akademisyen Kitabevi.
• Lang, G.A., Musacchi, S., Whiting, M.D., 2015. Cherry training systems. A Pacific Northwest Extension Publication.
• Lang, G.A., 2019. High efficiency sweet cherry orchard systems research.
• Layne, D. R., Bassi, D., (Eds.) 2008. The peach: botany, production and uses. Cabi.
• Marschner, H., (Eds.) 2011. Marschner's mineral nutrition of higher plants. Academic press.
• Özbek, S., 1993. Genel meyvecilik, Adana.
• Özkan, Y., Küçüker, E., Özdil, S., Engin, K., Mehter, B., Alpaslan, B., 2009. Super Spindle Sistemli M 27 Üzerine Aşılı Amasya Misketi. Topaz ve Cooper 42 Çeşidinde Ağaç ve Meyve Özellikleri. Tarım Bilimleri Araştırma Dergisi, 2(2), 145-151. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/413366
• Özkan, Y., Gerçekcioğlu, R., 2018. Meyve Ağaçlarının Budanması ve Terbiye Sistemleri, Genel meyvecilik Meyve Yetiştiriciliğin Esasları, Gerçekcioğlu, R., Soylu, A., Bilginer, Ş., (Eds.) Nobel Yayınevi.
• Paydaş, S., Kuden, A., 2000. Güneydoğu Anadolu Bölgesinde kayısı yetiştiriciliği, TUBİTAK Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu Türkiye Tarımsal Araştırma Projesi Yayınları, Adana, 15 s.
• Reighard, G., Bridges, W., Archbold, D., Atucha, A., Autio, W., Beckman, T., Black, B., Chavez, D.J., Coneva, E., Day, K., 2020. Nine-year rootstock performance of the NC-140 ‘Redhaven’ peach trial across 13 states. J. Amer. Pomol. Soc. 74, 45–56.
• Ruiz, D., Campoy, J. A., Egea, J., 2007. Chilling and heat requirements of apricot cultivars for flowering. Environmental and Experimental Botany, 61(3), 254-263.
• Scorza, R., Callahan, A.M., Dardick, C.D., Srinivasan, C., DeJong, T.M., Abbott, A.G., Ravelonandro, M., 2012. Biotechnological advances in the genetic improvement of Prunus domestica. In X International Symposium on Plum and Prune Genetics, Breeding and Pomology 985 (pp. 111-117).
• Somerville, W., 1996. Pruning and training fruit trees. Elsevier.
• Son, L., 2024. Kayısı ve Erik Ağaçlarında Budama, İmrak, B., & Küden, A. (Eds.). Meyvecilikte Budama Teknikleri. Akademisyen Kitabevi.
• Soylu, A., 2007. Meyve ağaçlarında budama ve aşılama, Hasat Yayıncılık.
• Tustin, D.S., Breen, K.C., Van Hooijdonk, B.M., 2022. Light utilisation, leaf canopy properties and fruiting responses of narrow-row, planar cordon apple orchard planting systems—A study of the productivity of apple. Scientia Horticulturae, 294, 110778. https://doi.org/10.1016/j.scienta.2021.110778
• Uberti, A., Santanaa, A.S., Lugaresia, A., Pradoa, J., Louisa, B., Damisa, R., Fische D.L.O., Giacobboa, C.L., 2020. Initial productive development of peach trees under modern training systems. Scientia Horticulturae, 272, 109527. https://doi.org/10.1016/j.scienta.2020.109527
• Uğur, R., Paydaş, S., Saridas, M.A. 2023. Rootstock breeding and rootstock-scion interaction in Prunus species. Erciyes Tarım ve Hayvan Bilimleri Dergisi, 6(2), 7-10.
• Uğur, R., 2025. Evaluation of suitable rootstock and key criteria for rootstock breeding in Prunus species. Applied Fruit Science, 67(6), 475.
• Wargovich, M.J., Morris, J., Moseley, V., Weber, R., Byrne, D.H., 2011. Developing fruit cultivars with enhanced health properties. Fruit breeding, 37-68.
• Webster, A.D., 1996. The taxonomic classification of sweet and sour cherries and a brief history of their cultivation. Cherries: Crop physiology, production and uses, 3-24.
• Webster, A.D., Wertheim, S.J., 2003. Apple rootstocks. In Apples: botany, production and uses (pp. 91-124). Wallingford UK: CABI Publishing.
• Westwood, M.N., 1993. Temperate-zone pomology: physiology and culture.
• Whiley, A.W., Wolstenholme, B.N., Faber, B.A., 2013. Crop management. In The avocado: botany, production and uses (pp. 342-379). Wallingford UK: CABI.
• Yıldırım, A.N., Bayazit, S., 2024. Badem, İmrak, B., & Küden, A. (Eds.). Meyvecilikte Budama Teknikleri. Akademisyen Kitabevi.