Bilgi Profesyonelleri İçin Dijital Koruma Stratejileri: Kütüphaneciler Özelinde Kavramsal Bir Değerlendirme
Yıl 2025,
Cilt: 3 Sayı: 2, 27 - 37, 15.01.2026
Bilge Yeliz Yener Sarıçoban
,
Lale Özdemir Şahin
Öz
Dijital koruma, bilgi varlıklarının uzun vadeli erişilebilirliğini, bütünlüğünü ve sürdürülebilirliğini ifade etmektedir. Günümüzde dijital içeriklerin üretimi hızla artarken, bu içeriklerin gelecekte erişilebilir ve kullanılabilir olmasını güvence altına alma gereksinimi de önem kazanmaktadır. Dijital belgeler, multimedya dosyaları ve kurumsal arşivler gibi çeşitli bilgi kaynaklarının korunması, kütüphaneciler ve diğer bilgi profesyonelleri için kritik bir sorumluluktur. Bu çalışma, kütüphanecilerin dijital koruma süreçlerindeki rollerini ele alarak, karşılaşılan temel sorunlara ve uygulanabilecek stratejilere odaklanmaktadır. Çalışma, bilgi profesyonellerini dijital koruma uygulamalarında fiilî sorumluluk üstlenen kütüphaneciler üzerinden değerlendirmektedir. Çalışma bağlamsal olarak, uluslararası standartlar, politika belgeleri ve seçilmiş akademik literatür temelinde yürütülen kavramsal bir doküman incelemesine dayanmaktadır.
Etik Beyan
Çalışma etik beyan gerektirmemektedir.
Destekleyen Kurum
Yazarlar, bu çalışma için finansal destek almadığını beyan etmiştir.
Kaynakça
-
Anyaoku, E. N., Anthonia, U. N. E., & Baro, E. E. (2019). Digital preservation practices in university libraries: An investigation of institutional repositories in Africa. Digital Library Perspectives, 35(1), 41–64. https://doi.org/10.1108/DLP-10-2017-0041
-
Blue Ribbon Task Force on Sustainable Digital Preservation and Access. (2010). Sustainable economics for a digital planet: Ensuring long-term access to digital information. https://worldcat.org/arcviewer/1/OCC/2011/11/08/H1320769366004/viewer/file2945.pdf
-
British Library. (2022). UK Web Archive. https://www.webarchive.org.uk
-
Caplan, P. (2009). Understanding PREMIS. Library of Congress. https://www.loc.gov/standards/premis/understanding-premis.pdf
-
Consultative Committee for Space Data Systems. (2012). Reference model for an Open Archival Information System (OAIS) (Magenta Book CCSDS 650.0-M-2). NASA. https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc123535/
-
Conway, P. (2010). Preservation in the age of Google: Digitization, digital preservation, and dilemmas. The Library Quarterly, 80(1), 61–79. https://doi.org/10.1086/648463
-
Digital Preservation Coalition. (2021, Mart). Digital preservation coalition rapid assessment model (DPC RAM). https://doi.org/10.7207/dpcram21-02
-
Digital Preservation Coalition. (n.d.). What is digital preservation? https://www.dpconline.org/digipres/what-is-digipres
-
Granger, S. (2000). Emulation as a digital preservation strategy. D-Lib Magazine, 6(10). https://doi.org/10.1045/october2000-granger
-
Higgins, S. (2008). The dcc curation lifecycle model. In Proceedings of the 8th ACM/IEEE-CS joint conference on Digital libraries (JCDL '08). Association for Computing Machinery, New York, NY, USA, 453. https://doi.org/10.1145/1378889.1378998
-
International Organization for Standardization. (2020). ISO 16363:2012—Audit and certification of trustworthy digital repositories; ISO 14721:2012—Open Archival Information System (OAIS).
-
Koç, O. (2025). Dijital bilgi yönetiminde yeni ufuklar: Yapay zekâ destekli sistemler. O. Koç (Ed.), Yapay zekâ ve bilgi yönetimi: Sağlık, eğitim ve toplum için yenilikçi uygulamalar içinde (ss. 83–101). Özgür Yayınları. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub698
-
Lavoie, B. (2014). The Open Archival Information System (OAIS) reference model: Introductory guide (2nd ed.):
-
DPC Technology Watch Report 14-02 October 2014. Digital Preservation Coalition https://doi.org/10.7207/twr14-02
-
Library of Congress. (2023). Sustainability of digital formats: Planning for Library of Congress Collections. https://www.loc.gov/preservation/digital/formats
-
Masenya, T. M., & Ngulube, P. (2019). Digital preservation practices in academic libraries in South Africa in the wake of the digital revolution. South African Journal of Information Management, 21(1), Article 1011.
https://doi.org/10.4102/sajim.v21i1.1011
-
Moghaddam, G. G. (2010). Preserving digital resources: Issues and concerns from a view of librarians. Collection Building, 29(2), 65–69. https://doi.org/10.1108/01604951011040152
-
Moulaison, H. L., & Million, A. J. (2015). E-publishing in libraries: The digital preservation imperative. OCLC Systems & Services: International Digital Library Perspectives, 31(2), 87–98. https://doi.org/10.1108/OCLC-02-2014-0009
-
National Digital Stewardship Alliance. (2019). Levels of digital preservation (Version 2.0). https://ndsa.org/activities/levels-of-digital-preservation
-
National Library of Australia. (2021). PANDORA Web Archive. https://pandora.nla.gov.au
-
Özdemir Şahin, L. & Akça, S. (2023). Dijital koruma kapsamında sürdürülebilirlik: Uluslararası arenada
-
Türkiye’nin yeri. B. Yılmaz, M. O. Cibaroğlu, B. Yalçınkaya, F. Özdemirci, & M. Torunlar (Eds.), Metaverse ve bilgi yönetimi: e-Belge yönetimi, e-Arşivler, NFT, veri merkezleri, bilgi güvenliği (ss. 43–56). Ankara Üniversitesi Yayınları. https://2022.ebeyas.org/wp-content/uploads/2023/09/METAVERSE-VE-BILGI-YONETIMI.pdf
-
Mayer, R. E. (2014). Multimedia instruction. J. M. Spector, M. D. Merrill, J. Elen, ve M. J. Bishop (Ed.), Handbook of research on educational communications and technology içinde (4. baskı, ss. 385–399). Springer New York. https://doi.org/10.1007/978-1-4614-3185-5_31
-
Patra, S., Sahoo, J., & Mohanty, B. (2021). Research on digital preservation: An empirical analysis. Library Philosophy and Practice, 1–16. https://digitalcommons.unl.edu/libphilprac/4693/
-
Project Management Institute. (2021). A guide to the project management body of knowledge (PMBOK® Guide) (7th ed.). PMI. https://tegnum.edu.pe/wp-content/uploads/2023/09/Project-Management-Institute-A-Guide-to-the-Project-Management-Body-of-Knowledge-PMBOK-R-Guide-Project-Management-Institute-2021.pdf
-
Reich, V., & Rosenthal, D. S. H. (2001). LOCKSS: A permanent web publishing and access system. D-Lib Magazine, 7(6). https://dlib.org/dlib/june01/reich/06reich.html
-
Rothenberg, J. (1999). Avoiding technological quicksand: Finding a viable technical foundation for digital preservation. Council on Library and Information Resources. https://www.clir.org/wp-content/uploads/sites/6/pub77.pdf
Tonta, Y. (2020). Dijital kültürel kaydın korunması. Türk Kütüphaneciliği, 34(2), 229–248. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tk/article/740508
TÜBİTAK ULAKBİM. (2022). TR Dizin. https://trdizin.gov.tr
Wilkinson, M. D., Dumontier, M., Aalbersberg, I. J. et al. (2016). The FAIR Guiding Principles for scientific data management and stewardship. Scientific Data, 3, 160018. https://doi.org/10.1038/sdata.2016.18
Yakel, E. (2007). Digital curation. OCLC Systems & Services, 23(4), 335–340. https://doi.org/10.1108/10650750710831466
Digital Preservation Strategies for Information Professionals: A Conceptual Evaluation Focusing on Librarians
Yıl 2025,
Cilt: 3 Sayı: 2, 27 - 37, 15.01.2026
Bilge Yeliz Yener Sarıçoban
,
Lale Özdemir Şahin
Öz
Digital preservation refers to ensuring the long-term accessibility, integrity, and sustainability of information assets. As the creation of digital content continues to increase rapidly, the need to ensure that this content remains accessible and usable in the future has likewise grown. The preservation of diverse information resources, such as digital documents, multimedia files, and corporate archives, constitutes a critical responsibility for librarians and other information professionals. This study focuses on the roles of librarians in digital preservation processes, addressing key challenges and identifying applicable strategies. In this context, the study evaluates information professionals through the lens of librarians who assume direct responsibility for digital preservation activities. The research is based on a conceptual document analysis conducted through international standards, policy documents, and literature review.
Etik Beyan
The study does not require an ethical statement.
Destekleyen Kurum
The authors declared that this study has received no financial support.
Kaynakça
-
Anyaoku, E. N., Anthonia, U. N. E., & Baro, E. E. (2019). Digital preservation practices in university libraries: An investigation of institutional repositories in Africa. Digital Library Perspectives, 35(1), 41–64. https://doi.org/10.1108/DLP-10-2017-0041
-
Blue Ribbon Task Force on Sustainable Digital Preservation and Access. (2010). Sustainable economics for a digital planet: Ensuring long-term access to digital information. https://worldcat.org/arcviewer/1/OCC/2011/11/08/H1320769366004/viewer/file2945.pdf
-
British Library. (2022). UK Web Archive. https://www.webarchive.org.uk
-
Caplan, P. (2009). Understanding PREMIS. Library of Congress. https://www.loc.gov/standards/premis/understanding-premis.pdf
-
Consultative Committee for Space Data Systems. (2012). Reference model for an Open Archival Information System (OAIS) (Magenta Book CCSDS 650.0-M-2). NASA. https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc123535/
-
Conway, P. (2010). Preservation in the age of Google: Digitization, digital preservation, and dilemmas. The Library Quarterly, 80(1), 61–79. https://doi.org/10.1086/648463
-
Digital Preservation Coalition. (2021, Mart). Digital preservation coalition rapid assessment model (DPC RAM). https://doi.org/10.7207/dpcram21-02
-
Digital Preservation Coalition. (n.d.). What is digital preservation? https://www.dpconline.org/digipres/what-is-digipres
-
Granger, S. (2000). Emulation as a digital preservation strategy. D-Lib Magazine, 6(10). https://doi.org/10.1045/october2000-granger
-
Higgins, S. (2008). The dcc curation lifecycle model. In Proceedings of the 8th ACM/IEEE-CS joint conference on Digital libraries (JCDL '08). Association for Computing Machinery, New York, NY, USA, 453. https://doi.org/10.1145/1378889.1378998
-
International Organization for Standardization. (2020). ISO 16363:2012—Audit and certification of trustworthy digital repositories; ISO 14721:2012—Open Archival Information System (OAIS).
-
Koç, O. (2025). Dijital bilgi yönetiminde yeni ufuklar: Yapay zekâ destekli sistemler. O. Koç (Ed.), Yapay zekâ ve bilgi yönetimi: Sağlık, eğitim ve toplum için yenilikçi uygulamalar içinde (ss. 83–101). Özgür Yayınları. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub698
-
Lavoie, B. (2014). The Open Archival Information System (OAIS) reference model: Introductory guide (2nd ed.):
-
DPC Technology Watch Report 14-02 October 2014. Digital Preservation Coalition https://doi.org/10.7207/twr14-02
-
Library of Congress. (2023). Sustainability of digital formats: Planning for Library of Congress Collections. https://www.loc.gov/preservation/digital/formats
-
Masenya, T. M., & Ngulube, P. (2019). Digital preservation practices in academic libraries in South Africa in the wake of the digital revolution. South African Journal of Information Management, 21(1), Article 1011.
https://doi.org/10.4102/sajim.v21i1.1011
-
Moghaddam, G. G. (2010). Preserving digital resources: Issues and concerns from a view of librarians. Collection Building, 29(2), 65–69. https://doi.org/10.1108/01604951011040152
-
Moulaison, H. L., & Million, A. J. (2015). E-publishing in libraries: The digital preservation imperative. OCLC Systems & Services: International Digital Library Perspectives, 31(2), 87–98. https://doi.org/10.1108/OCLC-02-2014-0009
-
National Digital Stewardship Alliance. (2019). Levels of digital preservation (Version 2.0). https://ndsa.org/activities/levels-of-digital-preservation
-
National Library of Australia. (2021). PANDORA Web Archive. https://pandora.nla.gov.au
-
Özdemir Şahin, L. & Akça, S. (2023). Dijital koruma kapsamında sürdürülebilirlik: Uluslararası arenada
-
Türkiye’nin yeri. B. Yılmaz, M. O. Cibaroğlu, B. Yalçınkaya, F. Özdemirci, & M. Torunlar (Eds.), Metaverse ve bilgi yönetimi: e-Belge yönetimi, e-Arşivler, NFT, veri merkezleri, bilgi güvenliği (ss. 43–56). Ankara Üniversitesi Yayınları. https://2022.ebeyas.org/wp-content/uploads/2023/09/METAVERSE-VE-BILGI-YONETIMI.pdf
-
Mayer, R. E. (2014). Multimedia instruction. J. M. Spector, M. D. Merrill, J. Elen, ve M. J. Bishop (Ed.), Handbook of research on educational communications and technology içinde (4. baskı, ss. 385–399). Springer New York. https://doi.org/10.1007/978-1-4614-3185-5_31
-
Patra, S., Sahoo, J., & Mohanty, B. (2021). Research on digital preservation: An empirical analysis. Library Philosophy and Practice, 1–16. https://digitalcommons.unl.edu/libphilprac/4693/
-
Project Management Institute. (2021). A guide to the project management body of knowledge (PMBOK® Guide) (7th ed.). PMI. https://tegnum.edu.pe/wp-content/uploads/2023/09/Project-Management-Institute-A-Guide-to-the-Project-Management-Body-of-Knowledge-PMBOK-R-Guide-Project-Management-Institute-2021.pdf
-
Reich, V., & Rosenthal, D. S. H. (2001). LOCKSS: A permanent web publishing and access system. D-Lib Magazine, 7(6). https://dlib.org/dlib/june01/reich/06reich.html
-
Rothenberg, J. (1999). Avoiding technological quicksand: Finding a viable technical foundation for digital preservation. Council on Library and Information Resources. https://www.clir.org/wp-content/uploads/sites/6/pub77.pdf
Tonta, Y. (2020). Dijital kültürel kaydın korunması. Türk Kütüphaneciliği, 34(2), 229–248. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tk/article/740508
TÜBİTAK ULAKBİM. (2022). TR Dizin. https://trdizin.gov.tr
Wilkinson, M. D., Dumontier, M., Aalbersberg, I. J. et al. (2016). The FAIR Guiding Principles for scientific data management and stewardship. Scientific Data, 3, 160018. https://doi.org/10.1038/sdata.2016.18
Yakel, E. (2007). Digital curation. OCLC Systems & Services, 23(4), 335–340. https://doi.org/10.1108/10650750710831466