Kazdağları Milli Parkı ve Çevresinin (Kuzeybatı Türkiye) Düşük ve Orta Rakımlı Kesimlerinde Gündüz Aktif Karasal Böcek Faunası ve Koruma Açısından Önemi

Öz

Kazdağları Milli Parkı ve çevresinde (Balıkesir/Çanakkale, Kuzeybatı Türkiye) 2015–2020 yılları arasında nisan–eylül dönemlerinde gerçekleştirilen arazi çalışmaları sonucunda elde edilen gündüz aktif karasal böcek (Insecta) faunası verileri bu çalışmada sunulmuş ve biyoçeşitlilik açısından değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamında 107–567 m rakım aralığında yer alan toplam 20 lokalitede düzenli gözlem ve örneklemeler gerçekleştirilmiştir. Lepidoptera ve Odonata gibi aktif uçucu türlerin örneklenmesinde doğrudan gözlem, atrap ve standart transekt yöntemleri kullanılmış; popülasyon durumlarının belirlenmesine yönelik arazi çalışmaları vejetasyon dönemi boyunca ayda bir yürütülmüştür. Coleoptera ve diğer bazı taksonomik grupların örneklenmesinde ise Japon şemsiyesi, bitki üzerinden elle toplama, taş altı mikrohabitatlarından manuel örnekleme ve doğrudan gözlem yöntemleri uygulanmıştır. Gerçekleştirilen örneklemeler sonucunda Insecta sınıfına ait 10 takım, 48 familya ve 187 tür tespit edilmiştir. Tür zenginliği bakımından Lepidoptera, 8 familyaya ait 86 tür ile en yüksek çeşitliliğe sahip takım olarak belirlenmiş; bunu Coleoptera (13 familya, 36 tür), Thysanoptera (3 familya, 23 tür), Orthoptera (4 familya, 10 tür) ile Hemiptera ve Hymenoptera (9’ar tür) izlemiştir. IUCN Avrupa Kırmızı Liste değerlendirmesine (2025-2) göre belirlenen türler arasında 3 tür Tehlike Altında (EN), 4 tür Hassas (VU) ve 7 tür Neredeyse Tehdit Altında (NT) kategorisinde yer almaktadır. Özellikle EN kategorisindeki Pontia chloridice (Hübner, [1813]), Anthocharis damone Boisduval, 1836 ve Protaetia mirifica (Mulsant, 1842) ile VU kategorisindeki Archon apollinus (Herbst, 1798) ve Cordulegaster picta Selys, 1854 türlerinin çalışma alanında tespit edilmesi, bölgenin koruma biyolojisi açısından yüksek öneme sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular, Kazdağları’nın nadir ve hassas böcek türleri açısından potansiyel refugium niteliği taşıdığını göstermekte olup, bölgedeki entomolojik çeşitliliğin ortaya konulmasına ve gelecekte gerçekleştirilecek kapsamlı faunistik ve ekolojik araştırmalara temel veri sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Insecta
• entomofauna
• Lepidoptera
• IUCN Kırrmızı Liste
• Kazdağları

Diurnal Terrestrial Insect Fauna and Conservation Importance of the Low and Mid-Elevation Zones of Kazdağları National Park and Its Surroundings (Northwestern Türkiye)

Öz

This study presents and evaluates the diurnal terrestrial insect (Insecta) fauna recorded from Kazdağları National Park and its surrounding areas (Balıkesir/Çanakkale, northwestern Türkiye) based on field surveys conducted between 2015 and 2020 during the April–September vegetation periods. Regular observations and sampling were carried out at 20 localities ranging from 107 to 567 m. Direct observation, sweep-netting, and standard transect methods were employed for sampling actively flying taxa such as Lepidoptera and Odonata, while population monitoring studies were conducted monthly throughout the vegetation season. Coleoptera and several other taxonomic groups were sampled using beating tray (Japanese umbrella) methods, hand collecting from vegetation and under-stone microhabitats, and direct observations. As a result of the surveys, a total of 10 orders, 48 families, and 187 species belonging to the class Insecta were identified. Lepidoptera was the most species-rich order with 86 species belonging to 8 families, followed by Coleoptera (36 species, 13 families), Thysanoptera (23 species, 3 families), Orthoptera (10 species, 4 families), and Hemiptera and Hymenoptera (9 species each). According to the IUCN European Red List assessment (2025-2), among the recorded taxa, 3 species were categorized as Endangered (EN), 4 as Vulnerable (VU), and 7 as Near Threatened (NT). In particular, the occurrence of the EN species Pontia chloridice (Hübner, [1813]), Anthocharis damone Boisduval, 1836, and Protaetia mirifica (Mulsant, 1842), together with the VU species Archon apollinus (Herbst, 1798) and Cordulegaster picta Selys, 1854, highlights the high conservation value of the study area.

Anahtar Kelimeler

• Insecta
• entomofauna
• Lepidoptera
• IUCN Red List
• Kazdağları

Kaynakça

1. [1] B. Ciplak, “The analogy between glacial cycles and global warming for the glacial relicts in a refugium: A biogeographic perspective for conservation of Anatolian Orthoptera,” Insect Ecology and Conservation. 135-163, 2008.
2. [2] Kaynaş, B., Dinç, D., Akcan, A., Özkan, R., and Yücel, T. (2016). “Farklı Habitatların Eklembacaklı Komüniteleri Açısından Değerlendirilmesi: Pinus nigra Arnold. (Karaçam) ve Prunus dulcis L. (Badem) Vejetasyonları,” Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 7(1), 38-43, 2016.
3. [3] E. J. Munisi, E. H. Masenga, A. K. Nkwabi, H. R. Kiwango, and E. E. Mjingo, “Butterfly abundance and diversity in different habitat types in the Usangu Area, Ruaha National Park,” Psyche: A Journal of Entomology, 2024(1), 8833655, 2024.
4. [4] I. Słowińska and K. Jonko, “Butterflies (Lepidoptera: Papilionoidea) of Georgia (Caucasus): annotated review of regional butterfly fauna with vernacular names index, notes on distribution and phenology,” PeerJ, 13, e18720, 2025.
5. [5] N. E. Stork, “How Many Species of Insects and Other Terrestrial Arthropods Are There on Earth?,” Annual Review of Entomology, 63, 31–45, 2018. https://doi.org/10.1146/annurev-ento-020117-04334
6. [6] C. A. Hallmann, M. Sorg, E. Jongejans, H. Siepel, N. Hofland, H. Schwan, W. Stenmans, A. Müller, H. Sumser, T. Hörren, D. Goulson, and H. de Kroon, “More than 75 percent decline over 27 years in total flying insect biomass in protected areas,” PLoS One, 12(10): e0185809, 2017.
7. [7] F. Sánchez-Bayo and K. A. G. Wyckhuys, “Worldwide decline of the entomofauna: A review of its drivers,” Biological Conservation, 232, 8–27, 2019.
8. [8] D. L. Wagner, “Insect Declines in the Anthropocene,” Annual Review of Entomology, 65, 457–480, 2020. https://doi.org/10.1146/annurev-ento-011019-025151

9. [9] A. Ö. Koçak and M. Kemal, “A synonymous and distributional list of the species of the Lepidoptera of Turkey,” Priamus Serial Publication of the Centre for Entomological Studies Memoirs, 8, 1–487, 2018.
10. [10] S. Seven, “Preliminary survey on the Butterfly Fauna of Kazdağı National Park Turkey,” Bulletin Parisiens Lepidopteres, 34, 74–80, 2006.
11. [11] H. Sevgili, A. L. Demirsoy, and Y. Durmuş, “Orthoptera and Mantodea fauna of Kazdağı (Ida) National Park with data on the calling songs of some bush-crickets,” Turkish Journal of Zoology, 35(5), 631–652, 2011.
12. [12] T. Ö. Abacıgil, S. V. Varlı, and S. Tezcan, “Faunistic studies on Staphylininae (Coleoptera: Staphylinidae) in Kazdağları (Balıkesir province) in Turkey,” Munis Entomology & Zoology, 8(1), 415–433, 2012.
13. [13] T. Ö. Abacıgil, S. V. Varlı, S. Tezcan, and N. Jansson, “Kazdağı National Park in NW Turkey revealing its entomological treasures,” The Second Turkey Forest Entomology and Pathology Symposium Proceedings, Posters Section, 1–766, Antalya, April 7–9, 2014.
14. [14] V. Novak, T. Abacıgil, S. Varli, and N. Jansson, “Mycetochara kazdagiica sp. nov. from Turkey (Coleoptera: Tenebrionidae: Alleculinae: Mycetocharini),” Folia Heyrovskyana, 22, 134–141, 2014.
15. [15] S. Varli, A. Tüven, H. Sürgüt, T. Abacıgil, N. Jansson, and S. Tezcan, “An evaluation on saproxylic insect fauna (Coleoptera) of old decayed oak and beech forests of Kazdağı (Edremit Bay) and Kapıdağı Peninsula (Erdek) area,” 2nd International Symposium of Bandırma and its Surroundings – UBS’19, Proceedings Book, Volume III, pp. 149–150, 2020.
16. [16] G. Hesselbarth, H. Van Oorschot, and S. Wagener, “Die Tagfalter der Türkei unter Berücksichtigung der angrenzenden Länder,” Vol. 1–3, Selbstverlag Sigbert Wagener, Bocholt, Germany, 1354 + 847 pp., 1995.
17. [17] A. Baytaş, “A Field Guide to the Butterflies of Turkey,” NTV Yayınları, İstanbul, Türkiye, 2018, 2007.
18. [18] J. P. Boudot and V. J. Kalkman (Eds.), “Atlas of the European Dragonflies and Damselflies,” KNNV Publishing, Zeist, 385 pp., 2015.
19. [19] L. A. Mound and G. Kibby, “Thysanoptera: An Identification Guide,” 2nd Ed., CAB International, Wallingford, 70 pp., 1998.
20. [20] V. V. Tshikolovets, “Butterflies of Europe & the Mediterranean Area,” Tshikolovets Publications, Pardubice & Kyiv, 544 pp., 2011.
21. [21] C. van Swaay, A. Cuttelod, S. Collins, D. Maes, M. López Munguira, M. Šašić, J. Settele, R. Verovnik, T. Verstrael, M. Warren, M. Wiemers, and I. Wynhoff, “European Red List of Butterflies,” Publications Office of the European Union, Luxembourg, 47 pp., 2010.
22. [22] C. A. van Swaay, E. B. Dennis, R. Schmucki, C. G. Sevilleja, K. Aghababyan, S. Åström, ... and I. Prokofev, “Assessing Butterflies in Europe – Butterfly Indicators 1990–2018: Technical Report,” Butterfly Conservation Europe & ABLE/EBMS, 2020. (www.butterfly-monitoring.net)
23. [23] IUCN, “The IUCN Red List of Threatened Species,” Version 2025-2. https://www.iucnredlist.org. Accessed on 13 May 2026.