Türkiye’de Akıllı Kent Önceliklerinin Belirlenmesi: Giffinger Modeli Çerçevesinde Uzman Görüşlerine Dayalı Bir AHP Analizi

Öz

Hızlı kentleşmenin beraberinde getirdiği sorunlar, kentlerin akıllı dönüşümünü zorunlu kılmaktadır. Bu dönüşümün başarısı, akıllı kenti oluşturan altı temel bileşenin ( akıllı ulaşım, akıllı ekonomi, akıllı insan, akıllı yönetişim, akıllı çevre ve akıllı yaşam) ile bu bileşenlere bağlı otuz bir alt kriterin dengeli gelişimine bağlıdır. Araştırmada, söz konusu kriterlerin ve bunların alt kriterlerinin göreli önem dereceleri, Türkiye bağlamında yirmi yedi uzmanın katılımı ile Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) kullanılarak belirlenmiştir. Analiz sonuçları, en yüksek önceliğe sahip bileşenin akıllı ulaşım olduğunu, bunu sırası ile akıllı insan, akıllı yaşam, akıllı yönetişim, akıllı ekonomi ve akıllı çevrenin izlediğini göstermektedir. Çalışma, akıllı kent planlamasında kaynak tahsisini sistematik hale getiren nicel bir çerçeve sunarak hem literatüre hem de yerel yönetimlerin karar alma süreçlerine katkı sağlaması amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Akıllı kent
• Analitik Hiyerarşi Süreci
• Giffinger modeli
• Uzman görüşü

Determining Smart City Priorities in Türkiye: An AHP Analysis Based on Expert Opinions within the Framework of the Giffinger Model

Öz

The problems brought about by rapid urbanization make the smart transformation of cities imperative. The success of this transformation depends on the balanced development of the six core components of a smart city (smart mobility, smart economy, smart people, smart governance, smart environment, and smart living) and the thirty one sub criteria associated with these components. In the study, the relative importance levels of these criteria in the context of Türkiye were determined using the Analytic Hierarchy Process (AHP) based on the participation of 27 experts. The analysis results show that smart mobility has the highest priority, followed by smart people, smart living, smart governance, smart economy, and smart environment, respectively. By providing a quantitative framework that systematizes resource allocation in smart city planning,the study contributes both to the literature and to the evidence based decision making processes of local governments.

Anahtar Kelimeler

• Smart city
• Analytic Hierarchy Process (AHP)
• Giffinger Smart City Model
• Expert Opinions.

Kaynakça

1. Akpınar, M. T., & Korkut, C. (2025). Data driven decision making for smart city investments: A multi criteria framework for strategic digital governance. Sayıştay Dergisi, 36(139), 859–888.
2. Aksoy, E., Ömürbek, N., & Karaatlı, M. (2015). AHP temelli MULTIMOORA ve COPRAS yöntemi ile Türkiye kömür işletmelerinin performanslarının değerlendirilmesi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 33(4), 1-28.
3. Albino, V., Berardi, U., & Dangelico, R. M. (2015). Smart cities: Definitions, dimensions, performance, and initiatives. Journal of Urban Technology, 22(1), 3–21.
4. Arnstein, S. R. (1969). A ladder of citizen participation. Journal of the American Institute of Planners, 35(4), 216-224.
5. Arslankaya, S., & Göraltay, K. (2019). Çok kriterli karar verme yöntemlerinde güncel yaklaşımlar. İKSAD Yayınevi. (Erişim tarihi 11.12.2025, https://iksadyayinevi.com/home/cok-kriterli-karar-verme-yontemlerinde-guncel-yaklasimlar/).
6. Audretsch, D. B., & Belitski, M. (2017). Entrepreneurial ecosystems in cities: The role of institutions. PLoS ONE, 12(3), e0174549.
7. Banister, D. (2008). The sustainable mobility paradigm. Transport Policy, 15(2), 73-80.
8. Barcelona, A. B. (2020). An analytic hierarchy process for quality action researches in education. International Journal of Evaluation and Research in Education, 9(3), 517–524.

9. Batten, D. F. (2020). Infrastructure and economic development: A complexity perspective. Springer Link.
10. Bibri, S. E., & Krogstie, J. (2017). Smart sustainable cities of the future: An extensive interdisciplinary literature review. Sustainable Cities and Society, 31, 183-212.
11. Caragliu, A., Del Bo, C., & Nijkamp, P. (2011). Smart cities in Europe. Journal of Urban Technology, 18(2), 65-82.
12. De Genaro Chiroli, D. M., Marins, K. R. C., de Mello, J. C. C. B. S., & de Souza, R. C. (2022). Using multi-criteria analysis for smart city assessment. Cidades, Comunidades e Territórios, 44, 1–20.
13. De Genaro, G., Affinito, D., & Poli, R. (2022). Integrating social sustainability into smart city assessments: An AHP-based approach. Sustainable Cities and Society, 76, 103396.
14. D’Adamo, I., Gastaldi, M., Piccioni, J. ve Rosa, P., (2023). The role of automotive flexibility in supporting the diffusion of sustainable mobility initiatives: A stakeholder attitudes assessment. Sustainability, 15, 3456.
15. Ekin, E., & Sarul, L. S. (2022). Investigation of Smart City Components by AHP–BWM–FUCOM and DEMATEL Methods. Alphanumeric Journal, 10(2), 197–216.
16. Ekin, F., & Sarul, Ö. (2022). Akıllı şehir bileşenlerinin önceliklendirilmesi: AHP, BWM, FUCOM ve DEMATEL yöntemlerinin karşılaştırmalı analizi. Journal of Intelligent Systems: Theory and Applications, 5(1), 1–15.
17. Erdoğan, E. (Ed.). (2019). Akıllı Kentler. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
18. Erdoğan, G. (2019). Akıllı kent göstergeleri ve stratejileri. Yönetim Bilişim Sistemleri Dergisi, 4(2), 1–23.
19. Erdoğan, M. (2019). Akıllı kentlerde karar verme süreçleri ve önceliklendirme. İdealkent, 10(27), 554-573.
20. Esteban Narro, R., Lo Iacono Ferreira, V. G., & Torregrosa López, J. I. (2025). Supporting sustainable urban transformation: A feasibility framework for smart city projects. Frontiers in Sustainable Cities, 7, 1675890.
21. European Environment Agency. (2019). Air quality in Europe: 2019 report. Publications Office of the European Union, 5-99.
22. Florida, R. (2002). The rise of the creative class. Basic Books.
23. Forman, E., & Peniwati, K. (1998). Aggregating individual judgments and priorities with the analytic hierarchy process. European Journal of Operational Research, 108(1), 165-169.
24. Forman, E. H., & Gass, S. I. (2001). The analytic hierarchy process—An exposition. Operations Research, 49(4), 469–486.
25. Friedmann, J. (1986). The world city hypothesis. Development and Change, 17(1), 69-83.
26. Giffinger, R., Fertner, C., Kramar, H., Kalasek, R., Pichler-Milanović, N., & Meijers, E. (2007). Smart cities: Ranking of European medium-sized cities. Vienna University of Technology, 1-25.
27. Glaeser, E. L., & Sacerdote, B. (1999). Why is there more crime in cities?. Journal of Political Economy, 107(6), 225-258.
28. Göçoğlu, V. (2022). Türkiye’de akıllı kent alan yazınının genel projeksiyonu: Dergipark kapsamındaki çalışmalar üzerine bir araştırma. Ombudsman Akademik, 8, 69–105.
29. Gökşen, H. (2024). Sürdürülebilirlik perspektifinde akıllı kentlerde akıllı yönetişim uygulamalarının rolü ve insani gelişime etkisi. Kent Akademisi, 17, 174-194.
30. Harker, P. T. (1987). Incomplete pairwise comparisons in the analytic hierarchy process. Mathematical Modelling, 9(11), 837–848.
31. Hollands, R. G. (2008). Will the real smart city please stand up? City, 12(3), 303-320.
32. Ishizaka, A., & Nemery, P. (2013). Multi-criteria decision analysis: Methods and software. John Wiley & Sons.
33. Karelis, C., Lachana, Z., Gorelova, I., Alexopoulos, C., Lavdari, N., Bellini, F., & Charalabidis, Y. (2025). Digital inclusion and social cohesion in smart cities: Overcoming barriers in the digital age. In Proceedings of the 26th Annual International Conference on Digital Government Research (dg.o 2025). Porto Alegre, Brazil. https://doi.org/10.59490/dgo.2025.987, 1-11.
34. Kasperczyk, N., & Knickel, K. (2005). Analytic hierarchy process (AHP). International Institute for Environment and Development (IIED). (Erişim tarihi:16.01.2026, https://www.iied.org/sites/default/files/pdfs/2022-02/20781G.pdf).
35. Kaufmann, D., Kraay, A., & Mastruzzi, M. (2010). The worldwide governance indicators: Methodology and analytical issues (World Bank Policy Research Working Paper No. 5430). World Bank, 1-8.
36. Liao, W., Li, M., Zhang, X., Ma, C., & Chen, Y. (2026). Developing a quality evaluation ındex system for health conversational artificial ıntelligence: mixed methods study. Journal of Medical Internet Research, 28, e83188.
37. Lombardi, P., Giordano, S., Farouh, H., & Yousef, W. (2012). Modelling the smart city performance. Innovation: The European Journal of Social Science Research, 25(2), 137-149.
38. Madzík, P., Falát, L., Kováč, J., & Bolek, V. (2022). State-of-the-art on analytic hierarchy process in the last 40 years: Literature review based on Latent Dirichlet Allocation topic modelling. PLoS ONE, 17(5), e0268777.
39. Meijer, A., & Bolívar, M. P. R. (2016). Governing the smart city: A review of the literature on smart urban governance. International Review of Administrative Sciences, 82(2), 392-408.
40. Mora L. & Beckers, D., (2025). Overcoming the smart city governance challenge: An innovation management perspective. Journal of Urban Technology, 32(2), 85–106.
41. Mukul, E., Güler, M., & Büyüközkan, G. (2018). Evaluation of smart cities with integrated hesitant fuzzy linguistic AHP–COPRAS method. In Data Science and Knowledge Engineering for Sensing Decision Support. (Erişim tarihi 11.01.2026, https://www.worldscientific.com/doi/pdf/10.1142/9789813273238_0149?download=true), 6363-6375.
42. Myeong, S., Jung, Y., & Lee, E. (2018). A study on determinant factors in smart city development: An analytic hierarchy process analysis. Sustainability, 10(8), 2606.
43. Nam, T., & Pardo, T. A. (2011, June). Conceptualizing smart city with dimensions of technology, people, and institutions. In Proceedings of the 12th Annual International Digital Government Research Conference, 282-291.
44. Nohutçu, A. & Akpınar, A. (2022). Türkiye’de yerel yönetimler akıllı şehirler için ne kadar hazır?: politika belgeleri üzerinden bir inceleme. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 48, 1–21.
45. Orabi, O. A., & Galil, A. M. (2023). Challenges of smart cities: Methods of prioritization. International Journal of Computers and Informatics, 2(7), 9–29.
46. Ozkaya, G. (2020). Evaluation of smart and sustainable cities through a hybrid MCDM approach based on ANP and TOPSIS technique. Heliyon, 6(10), e05174, 1-22.
47. Özarpa, C. (2021). Kent içi akıllı ulaşım sistemlerinde hat seçiminde AHP yöntemi uygulaması. İdealkent, 12(33), 1086–1108.
48. Özarpa, C., & Kınacı, B. F. (2021). Kent içi akıllı ulaşımda karma çok kriterli karar verme yöntemi ile yeni hat kurulumunun belirlenmesi. Kent Akademisi, 14(4), 995–1006.
49. Özkaya, G., & Erdin, C. (2020). Evaluation of smart and sustainable cities through a hybrid MCDM approach based on ANP and TOPSIS technique. Heliyon, 6(10), e05173.
50. Paksoy, T., & Özceylan, E. (Eds.). (2016). Çok Kriterli Karar Verme: Teori ve Uygulamalar. Gazi Kitabevi.
51. Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. Simon & Schuster.
52. Saaty, T. L. (1980). The analytic hierarchy process: Planning, priority setting, resource allocation. McGraw-Hill.
53. Saaty, T. L. (2008). Decision making with the analytic hierarchy process. International Journal of Services Sciences, 1(1), 83–98.
54. Shapiro, J. M. (2006). Smart cities: Quality of life, productivity, and the growth effects of human capital. Review of Economics and Statistics, 88(2), 324-335.
55. Simjanović, D. J., Zdravković, N., & Vesić, N. O. (2022). On the factors of successful e-commerce platform design during and after covıd-19 pandemic using extended fuzzy AHP method. Axioms, 11(3), 105.
56. Şahin, M., & Yurdugül, H. (2018). A content analysis study on the use of analytic hierarchy process in educational studies. Journal of Measurement and Evaluation in Education and Psychology, 9(4), 376–392.
57. T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Coğrafi Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü. (2019). Akıllı Şehirler. T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. (Erişim tarihi: 02.02.2026 , https://webdosya.csb.gov.tr/db/cbs/menu/akillisehirlerkitap_20190311022214_20190313032959.pdf).
58. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2019). Ulusal Akıllı Şehirler Stratejisi ve Eylem Planı (2020–2023). (Erişim tarihi: 5.02.2026, https://akillisehirler.gov.tr/wp-content/uploads/EylemPlani.pdf).
59. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2022). Akıllı Şehirler: Uluslararası Örnekler İnceleme ve Türkiye İçin Uygun İçerik Önerileri. (Erişim tarihi 05.02.2026, https://akillisehirler.csb.gov.tr/akilli-sehir-uygulamalari-on-fizibilite-calismalari/).
60. Tekin, A., & Özşahin, Ş. (2020). Akıllı Şehirler: Dijital Dönüşüm, Yönetişim ve Sürdürülebilirlik. Nobel Akademik Yayıncılık.
61. Timor, M. (2011). Analitik Hiyerarşi Prosesi. Türkmen Kitabevi.
62. Tosun, Ö. (2019). Analitik Hiyerarşi Süreci ve Uygulamaları. Seçkin Yayıncılık.
63. Tunçel, S. (2015). Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) yöntemi. (Erişim tarihi: 11.02.2026, http://www.sabittuncel.com/analitik-hiyerarsi-sureci/).
64. Ulubaş Hamurcu, A. (2023). Akıllı şehirler ve sürdürülebilir kentsel dönüşüm. Çevre, Şehir ve İklim Dergisi, 2(4), 70–95.
65. United Nations (UN). (2018). World Urbanization Prospects: The 2018 Revision. Department of Economic and Social Affairs, Population Division. (Erişim tarihi: 27.12.2025, https://population.un.org/wup/assets/WUP2018-Highlights.pdf), 1-65.
66. Ünsal, Ö. ve Avcı, S. (2023). Akıllı şehir tartışmaları üzerine bir değerlendirme ve Türkiye. Mavi Atlas, 11(1), 87–104.
67. Wedley, W. C. (1990). Combining qualitative and quantitative factors—An analytic hierarchy process approach. Socio-Economic Planning Sciences, 24(1), 57–64.
68. Yimsek, A. & Yakar, G. (2023). Akıllı kentlere genel bir bakış. Türkiye Arazi Yönetimi Dergisi, 5(1), 49–56.
69. Zahir, S. (1999). Geometry of decision making and the vector space formulation of the analytic hierarchy process. European Journal of Operational Research, 112(2), 373-395.
70. Zavadskas, E. K., Turskis, Z., & Kildienė, S. (2014). State of art surveys of overviews on MCDM/MADM methods. Technological and Economic Development of Economy, 20(1), 165–179.
71. Zou, X., Ma, S., & Xin, S. (2022). An analytical hierarchy process approach for smart city assessment in Japan: From concept to indicators. International Review for Spatial Planning and Sustainable Development, 10(2), 58–72.